Wisła Kraków – polski klub piłki nożnej z siedzibą w Krakowie, kontynuator tradycji piłkarskich wielosekcyjnego Towarzystwa Sportowego Wisła Kraków, założonego w 1906 roku przez profesora Tadeusza Łopuszańskiego, jeden z dwóch najstarszych klubów piłkarskich w Polsce, należący do najbardziej utytułowanych w polskim futbolu.
W swoich dziejach Wisła wywalczyła trzynaście tytułów mistrza Polski, trzynaście tytułów wicemistrza Polski, pięć Pucharów Polski, jeden Puchar Ligi Polskiej oraz jeden Superpuchar Polski.
Klub zajmuje drugie miejsce w tabeli wszech czasów Ekstraklasy. W rozgrywkach międzynarodowych Biała Gwiazda docierała do 1/4 finału Pucharu Europy Mistrzów Krajowych, 1/8 finału Pucharu UEFA oraz dwukrotnie do 1/8 finału Pucharu Zdobywców Pucharów.
Dzieje klubu Dotychczasowe nazwy Lata Pełna nazwa klubu1906–1910Klub Sportowy Wisła Kraków1910–1914Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków1918Sparta KrakówNazwa użyta w dwóch pierwszych spotkaniach po reaktywacji klubu w 1918 roku.1918–1949Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków1949Gwardia–Wisła Kraków1949–1955Gwardia Kraków1955–1957Wisła Kraków1957–1967Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków1967–1990Gwardyjskie Towarzystwo Sportowe Wisła KrakówKlub podlegał w tym czasie Ministerstwu Spraw Wewnętrznych.1990–1996Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków1996–1997Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków – Autonomiczna Sekcja Piłki Nożnej Spółka z o.o.1997–1999Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków – Piłka Nożna Sportowa Spółka Akcyjna1999–2007Wisła Kraków Sportowa Spółka Akcyjna2007–2020Wisła Kraków Spółka AkcyjnaOd 2020Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków Spółka Akcyjna
Założenie i początki klubu Wisła Kraków powstała w roku 1906 jako oficjalny klub sportowy będący kontynuatorem kółka sportowego II szkoły realnej w Krakowie założonego przez profesora Tadeusza Łopuszańskiego. Owo kółko zostało założone najprawdopodobniej na wiosnę 1906 roku, chociaż niektóre źródła mówią o wcześniejszym okresie, 1903-1905. Kółko zostało przekształcone w klub sportowy o nazwie Wisła najprawdopodobniej w lecie lub wczesną jesienią 1906 roku. Powyższe terminy ciężko określić co do dnia z powodu strat w dokumentacji klubowej w trakcie I i II wojny światowej.
Zmiana szkolnego kółka sportowego na oficjalny klub sportowy prawdopodobnie była związana z organizowanym w Krakowie w październiku 1906 roku Turniejem Jesiennym, który można uznać za pierwsze nieoficjalne Mistrzostwa Krakowa w piłkę nożną. Pierwszym prezesem nowopowstałego klubu został jego inicjator, czyli profesor Tadeusz Łopuszański. Nazwę dla klubu Wisła wymyślili uczniowie Łopuszańskiego w geście patriotyzmu jako nawiązanie do rzeki Wisły, która przepływała przez wszystkie trzy zabory okupowanej wówczas Polski. Pierwszym herbem klubu została natomiast czarna piłka przecięta na błękitno, co miało symbolizować ową rzekę z nazwy klubu.
Wedle różnych źródeł Wisła we wspomnianym turnieju zajęła trzecie, bądź czwarte miejsce. Najprawdopodobniej również podczas tego turnieju odbyły się pierwsze derby Krakowa pomiędzy Wisłą a Cracovią. Niestety brak na to dokumentacji dlatego też jako pierwsze oficjalnie spotkanie wspomnianych drużyn uznaje się spotkanie z 20 września 1908 roku.
W pierwszym historycznym składzie Wisły znajdowali się: Józef Szkolnikowski – bramkarz oraz kapitan drużyny Adam Różański – lewy obrońca Józef Osiński – prawy obrońca Teofil Sykała – lewy pomocnik Roman Billy – środkowy pomocnik Bogusław Andziel – prawy pomocnik Roman Wilczyński – lewy skrzydłowy Kazimierz Suski – lewy łącznik Kazimierz Wachowicz – prawy łącznik Wiktor Bobrowski – prawy skrzydłowy Adam Cerner – napastnik
Na rezerwie natomiast zasiedli również (pozycje nieznane): Banjamin Arner Feliks Tarnowski Witold Wańkowicz Leon Winiarski
Jesienią 1907 roku doszło do połączenia dwóch krakowskich klubów: Wisły oraz tzw. drużyny Jenkera, nazywanej również po prostu Czerwoni Kraków. Do fuzji doszło z inicjatywy prezesa Wisły profesora Tadeusza Łopuszańskiego, który nie chcąc, żeby Wisła podzieliła los wielu klubów opartych na uczniach szkół. Kluby te, z racji bycia zakładanymi przez starsze roczniki, po kilku miesiącach były rozwiązywane z powodu ukończenia przez większość zawodników szkoły, na której oparty był klub. W przypadku Wisły, która była oparta na uczniach II szkoły realnej w Krakowie, dla których dalszym krokiem edukacyjnym była Politechnika Lwowska taki scenariusz był bardzo realny. Łopuszański, nie chcąc, by jego klub upadł, zaczął dbać o to, żeby pozyskiwać piłkarzy z innych klubów, finalnie łącząc się z innym niezależnym klubem.
Formalnie klub Czerwoni Kraków przestał istnieć, a jego zawodnicy przeszli w całości do Wisły Kraków. Jednak, żeby zachować równość w fuzji klubów, Wisła przyjęła czerwone koszulki z dwoma, błękitnymi gwiazdami (obecnie symbol znany jako jedna, pięcioramienna, biała gwiazda) jako swoje barwy, które zostały z nią do dziś.
W następnych latach Wisła, podobnie jak inne polskie kluby angażowała się w założenie niezależnego od zaborców polskiego związku piłkarskiego. Jednym z symboli tej walki była zmiana błękitnej gwiazdy występującej na koszulkach piłkarzy na białą, żeby barwy klubu symbolizowały biało-czerwone narodowe, polskie barwy.
W 1912 roku Wisła po raz pierwszy wzięła udział w oficjalnych zatwierdzonych przez FIFę polskich rozgrywkach piłkarskich. Były nimi zapasy kwalifikacyjne o I klasę, w których drużyny sklasyfikowane jako II-klasowe walczyły o podniesienie rangi do I-klasy i występ w przyszłorocznych Mistrzostwach Galicji. Rozgrywek nie dokończono, a wyniki zostały anulowane. Wisła pomimo liderowania w tabeli rozgrywek w momencie ich przerwania dopiero decyzją związku została awansowana do rangi I-klasy i zapewniła sobie grę w pierwszych, historycznych Mistrzostwach Galicji w 1913 roku.
mały|Drużyna Wisły w listopadzie 1913 W 1913 Wisła zagrała we wspomnianych wyżej Mistrzostwach Galicji. Jej rywalami była Cracovia oraz Pogoń Lwów. Rozgrywki wygrała Cracovia, natomiast Wisła zdobyła tytuł wicemistrzowski.
5 kwietnia 1914 roku Wisła otwiera swój pierwszy stadion umiejscowiony na krakowskich Oleandrach. W sierpniu tego samego roku klub użyczy terenu Józefowi Piłsudskiemu i jego nowo sformowanej Pierwszej Kompanii Kadrowej skąd wyruszą walczyć o polską niepodległość.
17 maja 1914 roku w drużynie Wisły zadebiutował Henryk Reyman. Jedna z największych legend klubu, patron aktualnego stadionu Białej Gwiazdy oraz twórca ikonicznej wypowiedzi, która stała się mottem klubu Nikt nie wymaga od was samych zwycięstw. Czasem i przegrać przychodzi. Ale każdy ma prawo żądać od was ambitnej i nieustępliwej walki. Nie dopuśćcie do tego, aby ludzie uznali was za niegodnych... podania ręki. Cytat został wypowiedziany podczas derbowego spotkania z Cracovią 3 maja 1925 roku, kiedy do przerwy Wiślacy przegrywali 1:5. Wypowiedź stała się ikoniczna nie tylko z powodu samej jej treści, ale również z działania motywacyjnego na słyszących ją piłkarzy, którzy w drugiej połowie doprowadzili wynik spotkania do remisu 5:5.
W 1914 roku Wisła po raz drugi wzięła udział w Mistrzostwach Galicji. Zaliczyła jednak słabe wyniki, przegrywając oba rozegrane spotkania i plasując się na ostatnim miejscu tabeli. Rozgrywki zostały zawieszone i nigdy niedokończone z powodu wybuchu I wojny światowej. Z tego też powodu Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków zawiesiło swoją działalność.
Kwestia starszeństwa Istnieje spór o to, który z klubów - Wisła czy Cracovia - jest najstarszym polskim klubem. Różnica w czasie ich powstania jest prawdopodobnie minimalna i wynosi kilka tygodni.
Tradycyjnie za starszą uchodzi Cracovia, jednak szereg dokumentów i relacji źródłowych sugeruje, że założenie Wisły mogło nastąpić wcześniej. Kluczowa jest tu relacja Romana Wilczyńskiego, według której drużyna Wisły powstała wiosną 1906 roku z inicjatywy uczniów krakowskiej Szkoły Realnej, a sama nazwa „Wisła” miała zostać przyjęta już w tym okresie, a nie - latem czy wczesną jesienią 1906. Co więcej, jubileusze obchodzone przez klub w okresie międzywojennym – w tym 15-lecie w 1921 roku – również wskazują na rok 1906 jako moment założenia. W przypadku Cracovii, najczęściej przywoływanym dowodem jest ogłoszenie w „Nowej Reformie” z 13 czerwca 1906 roku, dotyczące spotkania „Akademickiego Klubu Footballistów”, bez wymienionej nazwy Cracovia, która zaczęła pojawiać się w źródłach dopiero kilka miesięcy później, 20 października 1906.
Zwolennicy tezy o starszeństwie Wisły, nie Cracovii, powołują się także na źródła wskazujące rok 1907 jako rok powstania tego drugiego klubu. Datę tę (1907) podaje Przegląd Sportowy w artykule z 1932 roku; jubileuszowe wydawnictwo Cracovii na "25-lecie istnienia" zostało wydane w 1932 roku, również implikując 1907 jako rok założenia zespołu Pasów.
Dwudziestolecie międzywojenne Największą rolę w odbudowaniu zawieszonego w działalności Towarzystwa Sportowego Wisła Kraków miał wtedy jeszcze mało znany piłkarz Henryk Reyman, który dał Wiśle nowe życie namawiając do gry w klubie swoich kolegów z wojska, jeszcze pod koniec I wojny światowej. Początek powojennej historii dla klubu nie był łatwy, ponieważ w 1915 roku w wyniku pożaru zniszczony został jej stadion na Oleandrach, który został zajęty przez wojska austriackie. 14 lipca 1918 roku Wisła rozgrywa swoje pierwsze spotkanie po reaktywacji pokonując Czarnych Jasło 4:0. Wisła w tym spotkaniu oraz rozegranym dwa tygodnie później spotkaniu z Pogonią Lwów zagrała pod nazwą Sparta Kraków. Jednak dzień po spotkaniu z Pogonią powróciła do swojej historycznej nazwy Wisła.
W dniach 20–21 grudnia 1919 roku założony zostaje Polski Związek Piłki Nożnej, a jednymi z pierwszych jego wiceprezesów zostają działacze Wisły Józef Szkolnikowski i Jan Weyssenhoff. Dzięki temu wydarzeniu w 1920 roku udaje się rozegrać pierwsze, w pełni niezależne i niepodległe polskie rozgrywki piłkarskie o tytuł najlepszej drużyny w kraju. Pierwsze mistrzostwa rozgrywane są w systemie mieszanym z rozgrywkami okręgowym w I etapie. W nich Wisła musi uznać wyższość Cracovii zajmując drugie miejsce i nie kwalifikując się do ogólnopolskiej części rozgrywek, których niestety nie udaje się dokończyć z powodu wybuchu wojny polsko-bolszewickiej.
18 grudnia 1921 roku reprezentacja Polski w piłce nożnej rozegrała swój pierwszy, historyczny mecz międzypaństwowy. Na selekcjonera drużyny narodowej w tym meczu zostaje wybrany ówczesny prezes Wisły Józef Szkolnikowski.
mały|Fotografia z dnia otwarcia drugiego stadionu Wisły 8 kwietnia 1922 roku W sezonach 1921 oraz 1922 Wisła na etapie okręgowym zajmowała odpowiednio trzecie i drugie miejsce przez co kończyła rozgrywki na tym etapie.
8 kwietnia 1922 roku Wisła otwiera swój nowy stadion stworzony na bazie rozparcelowanego w czasie I wojny światowej toru wyścigów konnych przy zbiegu alei 3 Maja i ulicy MiechowskiejObecnie ulica Reymana przylegająca do wschodniej trybuny aktualnego stadionu Wisły..
W sezonie 1923 nastąpił przełom w wynikach klubowy, kiedy to Wisła po raz pierwszy wygrała rozgrywki w okręgu krakowskim i awansowała do ogólnopolskiej fazy mistrzostw Polski. W nich zwyciężyła w rozgrywkach grupy zachodniej dzięki czemu awansowała do fazy finałowej, w której uległa po trzech spotkaniachFinał planowany na dwa spotkania. Jednak do zwycięstwa w finale potrzeba było wygrać obydwa spotkania. Z powodu remisowego stanu rywalizacji zarządzono trzecie spotkania na neutralnym terenie w Warszawie. Pogoni Lwów zdobywając tym samym swój pierwszy medal mistrzostw Polski.
mały|Marszałek Józef Piłsudski w otoczeniu zawodników Pogoni Lwów i Wisły Kraków na stadionie Wisły (1924) podczas spotkania o moralne mistrzostwo Polski