Ambystoma – rodzaj płazów ogoniastych z rodziny ambystomowatych (Ambystomatidae).

Zasięg występowania Rodzaj obejmuje gatunki występujące od Labradoru, Zatoki Jamesa i ekstremalnie południowo-wschodniej Alaski, na południe przez południową Kanadę, większość Stanów Zjednoczonych i Sierra Madre Zachodnią oraz centralny płaskowyż Meksyku; najwyraźniej nieobecne na półwyspie Floryda, również w Nevadzie, południowej Kalifornii, południowo-zachodniej Arizonie (Stany Zjednoczone), Kalifornii Dolnej i tropikalnych nizinach Meksyku.

Morfologia Niektóre gatunki, jak ambystoma meksykańska (Ambystoma mexicanum) posiadają zdolność rozmnażania się już w postaci larwalnej. Zjawisko to znane jest pod nazwą neotenii, a neoteniczna postać larwalna płazów z tego rodzaju nazywana jest aksolotlem.

Ambystoma tigrinum i w postaci larwalnej są bardzo podobne do A. mexicanum i zapewne dlatego z nim mylone. Larwy A. tigrinum i A. mavortium znane są jako water dog.

Systematyka Etymologia Axolotus: lub āxōlōmeh „wodny potwór”, od atl „woda”; xolotl „potwór”. Gatunek typowy: Axolotus pisciformis Jarocki, 1822 (= Gyrinus mexicanus Shaw & Nodder, 1789). Philhydrus (Phylhydrus): phullon „liść”; ὕδρος hudros „wąż wodny”. Gatunek typowy: Siren pisciformis Shaw, 1802 (= Gyrinus mexicanus Shaw & Nodder, 1789). Siredon: gr. σειρηδών seirēdon „syrena”. Gatunek typowy: Siredon axolotl Wagler, 1830 (= Gyrinus mexicanus Shaw & Nodder, 1789). Axolot: jak Axolotus. Gatunek typowy: Siren pisciformis Shaw, 1802 (= Gyrinus mexicanus Shaw & Nodder, 1789). Axolotus (Axolotl, Axolotes, Acholotes): jak Axolotus. Gatunek typowy: Siren pisciformis Shaw, 1802 (= Gyrinus mexicanus Shaw & Nodder, 1789). Ambystoma (Amblystoma, Ambistoma): Tschudi podał definicję rodzaju jednocześnie nie wyjaśniając etymologii; być może od nowołac. anabystoma (wg Stejnegera kontrakcja od gr. ἀνὰ στόμα βύειν ana stoma byein „wpychać do ust”); Agassiz sugerował, że to błędna pisownia od gr. αμβλυς amblus „tępy”; στομα stoma, στοματος stomatos „usta”; Jaeger podaje jeszcze inne wyjaśnienie – gr. αμβυξ ambux, αμβυκος ambukos „kubek z lejkiem”. Xiphonura: gr. ξιφος xiphos „miecz”; ουρα oura „ogon”. Gatunek typowy: Salamandra jeffersoniana Green, 1827. Salamandroidis (Salamandroides): gr. σαλαμάνδρα salamandra „salamandra”; -οιδης -oidēs „przypominający”. Gatunek typowy: Lacerta subviolacea Barton, 1804 (= Lacerta maculata Shaw, 1802). Limnarches: gr. λιμνη limnē „staw, jezioro”; αρχων arkhōn „szef”, od αρχω arkhō „rządzić”. Nazwa zastępcza dla Ambystoma Tschudi, 1838. Xiphoctonus: gr. ξιφος xiphos „miecz”; κτονος ktonos „morderca”, od κτεινω kteinō „zabić”. Nazwa zastępcza dla Ambystoma Tschudi, 1838. Heterotriton: gr. ἑτερος heteros „inny, różny”; τρίτων tritōn „traszka”. Gatunek typowy: Salamandra ingens Green, 1831 (= Salamandra tigrina Green, 1825). Plagiodon: gr. πλαγιος plagios „ukośny”, od πλαζω plazō „odwrócić się”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”. Nazwa zastępcza dla Ambystoma Tschudi, 1838. Desmiostoma: gr. δεσμα desma, δεσματος desmatos „przepaska”; στομα stoma, στοματος stomatos „usta”. Gatunek typowy: Desmiostoma maculatus Sager, 1858 (= Salamandra tigrina Green, 1825). Axoloteles: jak Axolotus. Gatunek typowy: Axoloteles guttatus Wood, 1826 (= Gyrinus mexicanus Shaw & Nodder, 1798). Pectoglossa: gr. πηκτος pēktos „utkwiony, stały”; γλωσσα glōssa „język”. Gatunek typowy: Plethodon persimilis J.E. Gray, 1859 (= Salamandra jeffersoniana Green, 1827). Linguaelapsus: , lingula „język”; lapsus „ślizganie”. Gatunek typowy: Ambystoma annulatum Cope, 1886. Rhyacosiredon: gr. ῥυαξ rhuax, ῥυακος rhuakos „wezbrany strumień”, od ῥεω rheō „płynąć”; σειρηδών seirēdon „syrena”. Gatunek typowy: Amblystoma altamirani Dugès, 1895. Plioambystoma: Pliocen; rodzaj Ambystoma Tschudi, 1838. Gatunek typowy: Plioambystoma kansense Adams & Martin, 1929. Bathysiredon: gr. βαθυς bathus „głęboki”; σειρηδών seirēdon „syrena”. Gatunek typowy: Siredon dumerilii Dugès, 1870. Lanebatrachus: Henry Higgins Lane (1878–1965), amerykański zoolog; βατραχος batrakhos żaba. Gatunek typowy: Lanebatrachus martini Taylor, 1941 (= Plioambystoma kansense Adams & Martin, 1929) Ogallalabatrachus: formacja Ogallala, środkowy Pliocen, Rhinoceros Hill, Hrabstwo Wallace, Kansas; βατραχος batrakhos żaba. Gatunek typowy: Ogallalabatrachus horarium Taylor, 1941 (= Plioambystoma kansense Adams & Martin, 1929).

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki:

Historia nazwy W 1830 niemiecki herpetolog Johann Georg Wagler nadał ambystomie meksykańskiej nazwę rodzajową Siredon. Określenie Ambystoma zaproponował bez podania źródłosłowu szwajcarski naturalista Johann Jakob von Tschudi w 1838. Emendacja dokonana przez szwajcarskiego zoologa Louisa Agassiza do postaci Amblystoma w 1842–1846 opierała się na założeniu, że nazwa miała pochodzić od zrostu greckich słów ἀμβλύς amblys „tępy” i στόμα stoma „usta” (przez analogię choćby do nazwy rodzajowej legwana morskiego Amblyrhynchus, od gr. ἀμβλύς i ῥύγχος rynchos „pysk”, używanej m.in. przez Darwina, który odwiedził Galapagos w 1835) i zyskała początkowo szeroką akceptację wśród niesystematyków. W 1907 norweski herpetolog Leonhard Hess Stejneger odrzucił możliwość przejęzyczenia w zapisie Tschudiego, wskazując możliwą derywację nazwy Ambystoma od greckich słów ἀνὰ στόμα βύειν ana stoma byein „wpychać do ust”. Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej uznała wariant Ambystoma za jedyny poprawny w oficjalnym orzeczeniu z 1963.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Ambystomowate Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Jakoba von Tschudiego