Rozhamowanie, odhamowanie (ang. disinhibition) to termin w psychologii używany do opisu braku samokontroli objawiającej się na kilka sposobów, m.in. niestosowaniem się do społecznych konwencji, słabym szacowaniem ryzyka oraz innymi zaburzeniami związanymi z kontrolą impulsów.
Rozhamowanie się może pojawić się u osoby, która doznała urazu mózgu, szczególnie płata czołowego, a ściślej jednej z czterech części kory przedczołowej – kory nadoczodołowej, lub ogólniej części brzusznej, które odpowiadają za kontrolę zachowania, np. odraczania przyjemności, przestrzegania norm społecznych.
Oznacza to, że osoba po np. chirurgicznej operacji mózgu (w wyniku której doszło do uszkodzenia tych rejonów), która przed operacją zachowywała się zgodnie z przyjętymi w społeczeństwie normami, po operacji może przejawić tendencję do np. nieumiarkowanego spożycia alkoholu lub hiperseksualności połączonej z brakiem oszacowania ryzyka swoich zachowań seksualnych.
Alternatywny model DSM-5 zaburzeń osobowości Zgodnie z klasyfikacją DSM-5, domena rozhamowania (odhamowania) dzieli się na 5 specyficznych podkategorii (cech):
Implusywność - działanie pod wpływem chwili w odpowiedzi na bieżące bodźce; podejmowanie działań bez planu i bez rozważania ich konsekwencji; trudności w tworzeniu i realizowaniu planów; poczucie naglącej potrzeby działania oraz zachowania autodestrukcyjne pojawiające się pod wpływem silnego stresu emocjonalnego.
Nieodpowiedzialność - Lekceważenie oraz niewywiązywanie się z zobowiązań finansowych i innych obowiązków; brak poszanowania dla umów i obietnic oraz brak konsekwencji w ich dotrzymywaniu; nieostrożne obchodzenie się z własnością innych osób.
Podatność na rozpraszanie uwagi - trudności z koncentracją i skupieniem uwagi na zadaniach; łatwe odwracanie uwagi przez bodźce zewnętrzne; trudności z utrzymaniem działań ukierunkowanych na cel, obejmujące zarówno planowanie, jak i kończenie rozpoczętych zadań.
Skłonność do nadmiernego ryzyka - angażowanie się w niebezpieczne, ryzykowne i potencjalnie szkodliwe dla siebie działania bez uzasadnionej potrzeby oraz bez uwzględniania konsekwencji; brak troski o własne ograniczenia i zaprzeczanie realnemu zagrożeniu; lekkomyślne dążenie do celów niezależnie od poziomu związanego z nimi ryzyka.
(-) Sztywny perfekcjonizm - sztywny perfekcjonizm oznacza nieugięte dążenie do tego, aby wszystko było bezbłędne, doskonałe i wolne od wad, zarówno w odniesieniu do własnych działań, jak i działań innych osób; poświęcanie terminowości na rzecz osiągnięcia pełnej poprawności każdego szczegółu; przekonanie, że istnieje tylko jeden właściwy sposób postępowania; trudności ze zmianą poglądów lub sposobu myślenia; nadmierne zaabsorbowanie szczegółami, organizacją i porządkiem. Brak tej cechy charakteryzuje wysoki poziom rozhamowania.
Przypisy
Kategoria:Psychologia kliniczna