Zadora – polski herb szlachecki, noszący zawołania Budziszyn i Zadora. Wzmiankowany w najstarszym zachowanym do dziś polskim herbarzu, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, spisanym przez historyka Jana Długosza w latach 1464–1480. Zadora jest jednym z 47 herbów adoptowanych przez bojarów litewskich na mocy unii horodelskiej z 1413 roku.
Herb występował głównie wśród rodzin osiadłych w ziemi krakowskiej i sandomierskiej. Spośród najbardziej znanych rodów pieczętujących się herbem Zadora, należy wymienić Lanckorońskich i Dowgiałłów.
Zadory używał też Karol Antoni Lanckoroński.
Opis herbu Opis historyczny mały|Jedna ze stron manuskryptów Jana Długosza, zawierająca opisy polskich herbów Jan Długosz (1415–1480) blazonuje herb i opisuje herbownych następująco:Po przetłumaczeniu:Kasper Niesiecki, podając się na dzieła historyczne Marcina Bielskiego, Bartosza Paprockiego i Szymona Okolskiego, opisuje herb:
Opis współczesny Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco:
Na tarczy w polu błękitnym lwia głowa srebrna ziejąca czerwonym płomieniem.
W klejnocie samo godło.
Labry herbowe błękitne, podbite srebrem.
Geneza Najwcześniejsze wzmianki Herb z XII wieku. Wizerunek pieczętny 1399 (Zbigniew z Brzezia). W wyniku Unii horodelskiej w 1413 przeniesiony został na Litwę. Herb przyjął Jawnuta Wolimuntowicz – wojewoda trocki, którego adoptował Zbigniew z Brzezia – marszałek koronny.
Najwcześniejsze lokalne źródło heraldyczne wymieniające ten herb to wspomniane już wcześniej Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, datowane na lata 1464–1480. Autorem tego dzieła jest polski historyk, Jan Długosz.
Herb został przedstawiony wśród innych polskich herbów w Herbarzu Złotego Runa z lat 1433-1435.
Herbowni
Lista Tadeusza Gajla Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.
Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla (164 nazwiska). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Zadora. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Zadora:
Pozostałe nazwiska Jury Łyczkowski, na swojej stronie dotyczącej heraldyki, wspomina również o nazwiskach Hawrykowicz i Rusakomski.
Odmiany strona=20|mały|238x238px|Zadora w Tablicach odmian herbowych Teodora Chrząńskiego (1909). III rząd, IV kolumna.
Galeria
Zobacz też heraldyka polska ród herbowy
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Herby unii horodelskiej