thumb|Grobowiec matki Hipolita i Ignacego Milewskich, ufundowany przez Ignacego Milewskiego na cmentarzu na Rossie w latach 90. XIX wieku mały|Grobowiec Hipolita Milewskiego na Cmentarzu parafii św. Wojciecha na Cytadeli w Poznaniu Hipolit Milewski herbu Korwin (ur. 26 lipca 1848 w Druskienikach, zm. 11 lutego 1932 w Poznaniu) – polski ziemianin, pisarz i komentator polityczny, francuski doktor praw, członek rosyjskiej Rady Państwa. Należał do ugrupowania politycznego tzw. krajowców. Inicjator budowy Teatru Polskiego w Wilnie, właściciel majątku Łazduny na Litwie, zrujnowanego przez 9 Dywizję PiechotyHipolit Korwin-Milewski, Siedemdziesiąt Lat Wspomnień, Poznań, 1930.
Pochodzenie i rodzina Urodzony 26 lipca (6 sierpnia) 1848 r. w katolickiej rodzinie szlacheckiej Oskara Milewskiego (1818–1906) herbu Korwin i jego żony Weroniki Wołk-Łaniewskiej (1823–1891) herbu Korczak. Pełne imię nadane mu na chrzcie brzmiało „Hipolit-Jan”. W metryce chrztu odnotowano, że urodził się 25 lipca (5 sierpnia). Ochrzczony został w Łazdunach 4 sierpnia (16 sierpnia) 1848 roku. Ojcem chrzestnym Hipolita był jego pradziadek, Samuel Wołk-Łaniewski (1770–1852), niegdysiejszy prezydent ziemski oszmiański, kawaler Orderu Świętej Anny.
Hipolit miał również siostrę Marię Korwin-Milewską (1847–1934), która poślubiła Szymona Meysztowicza, oraz brata, Ignacego Korwin-Milewskiego (1846–1926), kolekcjonera sztuki i filantropa. Zakupił on w Kurii Rzymskiej dziedziczny tytuł hrabiowski dla rodziny, przyjmując herb „Milan”, jednak Hipolit i jego ojciec Oskar go nie używali, często podpisując się z dodatkiem „nie hrabia”. Hipolit miał też młodszego brata Oskara Korwin-Milewskiego, który zmarł w dzieciństwie. Grób matki, Weroniki, znajduje się na cmentarzu na Rossie w Wilnie.
Sam Hipolit ożenił się w 1888 r. z Kazimierą Hołyńską, szlachcianką, córką Aleksandra Hołyńskiego, zamożnego właściciela ziemskiego w guberni mohylewskiej i jego żony, hrabiny Kunegundy Plater, zawierając z nią małżeńską umowę majątkową (która, jak sam zauważa w swoich pamiętnikach, była wówczas tradycyjna). Małżeństwo nie doczekało się potomstwa. Hipolit nazwał swoją żonę „rodowitą Białorusinką”, ponieważ jej rodzina pochodziła z rdzennej ludności w województwie mścisławskim Wielkiego Księstwa Litewskiego i guberni mohylewskiej Cesarstwa Rosyjskiego. O swojej genealogii Hipolit powiedział, że dokładnie zna swoje pochodzenie dopiero od Dominika Korwin-Milewskiego, szlachcica z połowy XVIII wieku ze Słuczczyny (województwo nowogródzkie), którego przodkowie prawdopodobnie przybyli służyć książętom Radziwiłłom w Królestwie Polskim. A o pochodzeniu matki pisał, że pochodzi od Samuela Łaniewskiego-Wołk, szlachcica z XVIII w. z województwa witebskiego, kalwina.
Edukacja Dzieciństwo spędził, począwszy od 1856 r., w Paryżu, gdzie od 1857 r. wychowywał się w prywatnej szkole z internatem na koszt rodziców, więc znał doskonale francuski. Rodzice wysłali go do Paryża dla poprawy zdrowia i pragnąc ukryć go przed władzami rosyjskimi, ponieważ na Litwie doszło do prześladowań wielu nielojalnych przedstawicieli katolickiej szlachty. Później w swoich wspomnieniach zauważył, że decyzja rodziców o wychowaniu go we francuskim internacie okazała się szkodliwa, ponieważ nie pozwalała mu nabyć w dzieciństwie lokalnych nawyków i idei, a narzucała mu francuski. Przyznał, że francuskie wychowanie często kolidowało z porozumieniem z miejscową katolicką szlachtą Litwy oraz Białorusi i ostatecznie doprowadziło do upadku wielu jego politycznych przedsięwzięć. Uważał, że wysyłanie dzieci na studia za granicę jest konieczne tylko w okresie studenckim (w wieku 18–20 lat), a młodsze dzieci powinny otrzymać pierwsze wychowanie i edukację w domu, aby tworzyć podwaliny psychiki w rodzimym środowisku.
W 1868 ukończył studia na Uniwersytecie w Dorpacie (Tartu) i uzyskał francuski doktorat z prawa. W celu edukacji i poszerzenia horyzontów wyjechał do modnej wówczas wśród szlachty Afryki (Tunezja, Algieria, Egipt). Władał biegle (oprócz rodzimej polszczyzny) także francuskim, rosyjskim, białoruskim i litewskim.
Działalność państwowa i gospodarcza Zasiadał w Izbie Kasacyjnej Senatu Imperium Rosyjskiego. Od 1877 r. mieszkał w majątku rodzinnym Łazduny, w powiecie oszmiańskim (gubernia wileńska). Otrzymawszy majątek od ojca, w krótkim czasie przekształcił go we wzorcowe gospodarstwo rolne. Majątek Łazduny miał wspaniały zespół dworsko-parkowy. Był zdolnym agronomem i członkiem Rady Wileńskiego Towarzystwa Rolniczego. Jako przedstawiciel konserwatywnych katolickich ziemian na Białorusi i Litwie popierał tzw. lojalistów, ugodowy kierunek w lokalnym ruchu społecznym guberni litewsko-białoruskich.
Wziął udział w uroczystym odsłonięciu pomnika Katarzyny II Wielkiej w Wilnie 23 września 1904 rokuGłosy prasy polskiej: o udziale sześćdziesięciu szlachciców litewskich w uroczystości odsłonięcia pomnika Katarzyny w Wilnie, Lwów 1904, s. 15..
Założył gazetę „Kurier Litewski” w Wilnie, od 1 września do 1 grudnia 1905 r. był jej właścicielem. Należał do liberalno-konserwatywnego kierownictwa grupy tzw. „krajowców”. Popierał ideę konstytucyjnego ograniczenia autokracji rosyjskiej, opowiadał się za rozszerzeniem praw przedstawicielskich organów władzy, za wprowadzeniem ziemstw na Białorusi i Litwie. Podkreślał wyjątkowość interesów lokalnych, „regionalnych Polaków”, był jednym z liderów krajowców nurtu liberalno-konserwatywnego.
W 1906 r. został wybrany posłem (1906–1909) z Wileńszczyzny do Rady Państwa Imperium Rosyjskiego, był członkiem tzw. „Centrum”, ale w kwestiach stosunku do ruchu rewolucyjnego, radykalnej reformy rolnej, powszechnego prawa wyborczego zgadzał się z „prawicą”. Uczestniczył w 1907 r. w Wilnie w zjeździe posiadaczy ziemskich sześciu „północno-zachodnich” (białorusko-litewskich) województw, które zadecydowały o utworzeniu „Regionalnej Partii Litwy i Białorusi” i zatwierdziły program nowej partii. Jako członek tej partii był jednym z trzech przedstawicieli frakcji tej partii w Radzie Państwa Imperium Rosyjskiego. W 1909 r. został ponownie wybrany posłem (1909–1910) z guberni wileńskiej do Rady Państwa Imperium Rosyjskiego na nową kadencję, był członkiem tzw. „Centrum”. W 1910 r., w proteście przeciwko politycznemu kursowi Piotra Stołypina, wystąpił z Rady Państwa Imperium Rosyjskiego. Wraz z bratem Ignacym Korwinem-Milewskim wspierał finansowo odbudowę Teatru Polskiego w Wilnie (Teatr na Pohulance). Od 1911 r. zamiast idei „ostrza” zaczął popierać idee Polskiej Narodowo-Demokratycznej i uznał za konieczne szerzenie języka i kultury polskiej wśród Białorusinów w celu zapoznania się z wartościami „zachodniej cywilizacji”. W 1913 r. wyraził w prasie ideę, że białoruskojęzyczna gazeta „Nasza Niwa” jest finansowana przez rząd rosyjski i dlatego jej działalność ma na celu rusyfikację prowincji litewsko-białoruskich. W 1915 r. wyjechał do Paryża. Na łamach prasy francuskiej opisał pomysł federacji Polski i regionu litewsko-białoruskiego. W 1918 r. porzucił idee polskiej endecji i stał się zwolennikiem idei tzw. wileńskich konserwatystów, a w 1919 r. został autorem oficjalnego memorandum wileńskich konserwatystów o Państwowej Unii (federacji) Polski i Obwodu Litewsko-Białoruskiego.
Od 1919 r. przebywał w majątku rodzinnym Łazduny, który, podobnie jak tereny Zachodniej Białorusi, na mocy traktatu pokojowego w Rydze (1921) wchodził w skład międzywojennej Polski. Ostro skrytykował wyniki traktatu pokojowego w Rydze, chociaż zachował wszystkie swoje majątki. Wycofał się z polityki w 1919 r. i nie uczestniczył już w działaniach wileńskich konserwatystów.
W grudniu 1921 roku w Poznaniu zmarła jego żona, Kazimiera, o czym miejscowy urząd stanu cywilnego poinformowało Sanatorium Świętej Elżbiety. W dokumencie odnotowano, że jej ówczesnym miejscem zamieszkania miał być Kazimierz Biskupi. Od listopada 1923 roku, aż do śmierci, Milewski mieszkał w Poznaniu, w budynku o numerze 26/27 przy ulicy Mielżyńskiego.
Twórczość Śmiertelne niebezpieczeństwa rewolucji rosyjskiej, wyd. Klinika Języka, 2017. Co zrobić ze wschodem Europy, wyd. Klinika Języka, 2019. 70 lat wspomnień. Tom I i II, wyd. Klinika Języka, 2017.
Przypisy
Linki zewnętrzne Artykuł Tomasza Stańczyka Francuski artykuł o stosunkach polsko-francuskich pod koniec I Wojny Światowej (fr) 70 lat wspomnień - Hipolit Korwin-Milewski, Wydawnictwo: Klinika Języka Co zrobić ze wschodem Europy - Hipolit Korwin-Milewski ,Wydawnictwo: Klinika Języka Publikacje Hipolita Milewskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie urodzeni w Druskienikach Kategoria:Ludzie związani z Wilnem (Imperium Rosyjskie) Hipolit Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polscy ziemianie (ziemie zabrane) Kategoria:Polscy ziemianie (II Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1848 Kategoria:Zmarli w 1932