Metropolita Aleksy ze scenami z żywota (oryg. cerk. Митрополит Алексий с житием) – ikona powstała na początku XVI wieku. Jeden z ostatnich wizerunków napisanych przez ikonografa Dionizego, działającego w Moskwie oraz w regionie wołogodzkimThe Tretyakov Gallery....
Dionizy wykonał ikonę metropolity kijowskiego Aleksego (kanonizowanego w 1431 r.) w czasie prac nad dekoracją wewnętrzną soboru Zaśnięcia Matki Bożej w kompleksie Kremla moskiewskiego. Otrzymał wówczas szczególne zamówienie na wykonanie wizerunków świętych metropolitów kijowskich rezydujących w Moskwie – Aleksego i Piotra. Sam artysta zdecydował o wykonaniu obydwu ikon w formie ikon z żywotem – wizerunku czczonego świętego otoczonego przez serię klejm ze scenami z jego życia, w szczególności ukazujących jego cuda, nauczanie i śmierć.
Postać metropolity Aleksego zajmuje centralną część ikony. Duchowny został ukazany w szatach liturgicznych, w charakterystycznym białym kłobuku na głowie, w zielonym płaszczu metropolitów Moskwy. W lewej dłoni hierarcha trzyma Ewangeliarz, prawą zaś wznosi w geście błogosławieństwa. Duchowny został ukazany na złotym tle, z aureolą wokół głowy. Wyraz jego twarzy jest uroczysty, odrealniony, zgodnie z konwencją w zakresie ukazywania świętych w malarstwie ikonowym.
Inny charakter mają sceny z życia Aleksego, namalowane przez Dionizego w realistyczny sposób. Ukazują one kolejne epizody z opisanego przez hagiografów biografii metropolity od momentu jego narodzin, poprzez wstąpienie do monasteru, przyjęcie chirotonii biskupiej, przypisywane cuda (uzdrowienie żony chana Tajduły), nauczanie, założenie Monasteru Czudowskiego, spotkania z władcami Moskwy, wreszcie śmierć i pogrzeb Aleksego oraz odkrycie jego nierozłożonych relikwii. Kompozycja bocznych scen jest harmonijna, lecz namalowana przy użyciu wyrazistych barw (czerwień, zieleń); gesty przedstawionych postaci są stonowane i pełne dostojeństwa, lecz znacznie żywsze niż w przypadku większości ikon ruskich.
Przypisy
Bibliografia The Tretyakov Gallery in Moscow, Aurora Art Publishers, Leningrad 1979, opis obrazu nr 15 (brak numerów stron) P. Gniedycz, Arcydzieła malarstwa rosyjskiego, Warszawa 2008, Arkady, Kategoria:Ikony w Galerii Tretiakowskiej