thumb|Pożar lasu w Bitterroot National Forest w Montanie (USA) thumb|Pożar magazynów VR w Helsinkach 5 maja 2006 roku Pożar – niekontrolowany, samoistny proces spalania materiałów palnych w miejscu i czasie do tego nieprzeznaczonym.
Pożar jest zjawiskiem destrukcyjnym mogącym doprowadzić do znacznych strat zarówno w środowisku naturalnym (np. w lasach, łąkach), jak i w gospodarce (np. zniszczenie upraw, budynków, urządzeń). Wiąże się z występowaniem szkodliwych czynników takich jak: płomienie, wysoka temperatura, dym, iskry, a niekiedy także toksyczne opary i wybuchy. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do zniszczenia całych miast i wywołania katastrof ekologicznych. Zawodowo zwalczaniem, przeciwdziałaniem i usuwaniem skutków pożarów, zajmuje się straż pożarna.
Przyczyny Wśród podstawowych przyczyn występowania pożarów wymienia się: czynniki naturalne – w których pożar może zostać zainicjowany przez zjawiska naturalnie występujące w przyrodzie, jak np. wyładowanie atmosferyczne czy erupcja wulkanu czynniki ludzkie – w których pożary inicjowane są przez działalność człowieka (pośrednią lub bezpośrednią), np. zaniedbania, nieumyślne zaprószenie ognia, umyślne podpalenie, wypadki itp.
Bezpośrednim warunkiem zapoczątkowania pożaru (podobnie jak w procesie spalania) jest istnienie tzw. trójkąta spalania, jak i odpowiednich warunków do jego podtrzymania: materiał palny utleniacz źródło energii cieplnej koniecznej do zapalenia materiału palnego.
Fazy rozwoju pożaru Faza I charakteryzuje się rozszerzaniem ognia od źródła zapalenia – w tej fazie następuje gwałtowny wzrost temperatury. Pożar jest kontrolowany przez ilość paliwa. Faza II pożar osiąga pełny rozwój przez objęcie płomieniem całego pomieszczenia lub przez wniknięcie w głąb materiału palnego. Podczas przejścia pożaru do tej fazy może nastąpić rozgorzenie lub wsteczny ciąg płomienia. Następuje gwałtowny wzrost temperatury do ok. 800–1200 °C w górnej strefie gazów pożarowych. Pożar jest kontrolowany przez wentylację. Faza III następuje dopalanie się resztek materiału palnego – w fazie tej temperatura zaczyna stopniowo spadać Faza IV jest to faza, w której następuje stygnięcie pogorzeliska, a temperatura osiąga wartość sprzed zapalenia.
Podział Rodzaj blokowy – pożar obejmujący kilka kondygnacji jednego obiektu lub pożar zespołu obiektów, otwarty – pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający na otwartej przestrzeni z oznakami żarzenia lub świecenia, podpowierzchniowy (torfowo-murszowy) – pożar głębszych warstw gruntowych, najczęściej na terenach łąk i lasów, przestrzenny – pożar obejmujący wiele obiektów, pożar lasów, upraw itp., ukryty – pożar, który rozwija się i rozprzestrzenia w pustych przestrzeniach stropów, stropodachów, ścian, podłóg itp. bez oznak świecenia i żarzenia, wewnętrzny – pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający wewnątrz obiektu, wewnętrzny ukryty – pożar w pustych przestrzeniach stropów, ścian wewnątrz urządzeń i aparatów technologicznych, wewnętrzny otwarty – pożar w przestrzeni zamkniętej z widzialnym ogniskiem, wierzchołkowy – pożar całkowity drzewostanu lasu, w zarodku – pożar, który nie rozprzestrzenił się poza miejsce powstania, zewnętrzny – pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający na zewnątrz obiektu lub poza obszarem budynku.
Rozmiar thumb|Zdjęcia satelitarne pożaru na Maui w 2023 r. Pożar objął ok. 6880 ha, zabijając ponad 99 osób i niszcząc 2207 budynków bardzo duży – występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni ponad 1000 m² lub objętości ponad 5000 m³; lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni ponad 100 ha lub jeżeli podano ponad 36 prądów gaśniczych, duży – występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni od 301 m² do 1000 m² lub objętości od 1501 m³ do 5000 m³; lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni powyżej 10 ha i nie większej niż 100 ha lub jeżeli podano 13-36 prądów gaśniczych, średni – występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni od 71 m² do 300 m² lub objętości od 351 m³ do 1500 m³; lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni powyżej 1 ha i nie większej niż 10 ha lub jeżeli podano 5-12 prądów gaśniczych, mały – występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone: obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp. o powierzchni do 70 m² lub objętości do 350 m³; lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki o powierzchni nie większej niż 1 ha lub jeżeli podano do 4 prądów gaśniczych.
Materiał W Polsce stosuje się następującą klasyfikację pożarów pod względem spalanego materiału: GrupaCharakterystykaOpisAPożary ciał stałychStałe materiały palne, np. drewno, papier, węgiel, tkaniny, słoma Głównymi współczynnikami fizyko-chemicznymi mającymi wpływ na prędkość rozprzestrzeniania się pożaru są: powierzchnia kontaktu (stopień rozdrobnienia substancji) Rozdrobnione materiały palne mogą szybko przemieszczać się wskutek działania prądów wznoszących ciepłego powietrza powstającego nad obszarem pożaru powodujących dalsze rozprzestrzenianie się niekontrolowanych źródeł zapłonu. możliwość wydzielania się łatwopalnych gazów i par podczas spalaniaBPożary cieczy palnych i substancji topniejących pod wpływem ciepłaCiecze palne, np. nafta i jej pochodne oraz ciecze o niskiej temperaturze wrzenia (alkohol, aceton, eter, oleje, lakiery) oraz substancje przechodzące w stan płynny pod wpływem ciepła, np. parafina, stearyna, smoła ulegają zapłonowi, gdyż pod wpływem ciepła przechodzą w stan gazowy (parowanie), tworząc nad górną warstwą cieczy mieszaninę par z powietrzem. Dalszy proces spalania przebiega już samoczynnie, ponieważ mieszanina par z powietrzem, paląc się, nagrzewa ciecz i powoduje jej dalsze parowanie.CPożary gazów palnychSpalanie gazów (np. metanu, acetylenu, propanu, wodoru, gazu miejskiego) odbywa się w warstwie stykania się strumienia gazu z powietrzem. Mieszanina gazu palnego z powietrzem lub – w odpowiedniej proporcji – (w przedziale powyżej dolnej i poniżej górnej granicy wybuchowości) z innymi gazami, ulega łatwemu zapaleniu od niewielkiego źródła ciepła, a nawet od iskry lub żaru papierosa. Gazy palne stanowią duże niebezpieczeństwo szczególnie wtedy, gdy wymieszane z powietrzem zostaną podpalone w pomieszczeniu zamkniętym. Wybuch mieszaniny gazowo-powietrznej może dokonać poważnych zniszczeń w budynku, a nawet w jego okolicach.DPożary metali lekkichMetale (np. lit, sód, potas, glin i ich stopy), w zależności od składu chemicznego, spalając się, zużywają tlen z powietrza albo – jako mieszaniny mające w swym składzie utleniacze – spalają się bez dostępu powietrza (np. termit (pirotechnika), elektron (stop magnezu)). Metale te oraz mieszanki ciekłe, przeważnie pochodne ropy naftowej (np. napalm, pirożel), są trudne do ugaszenia. Z tego powodu stosuje się je jako środki zapalające, wywołujące pożary punktowe lub przestrzenne.F Pożary tłuszczówPożary tłuszczów i olejów spożywczych. Wyróżnienie tej klasy wynikło z tego, że tłuszcze spożywcze w czasie ich użytkowania (np. smażenie) mają wysoką temperaturę, co utrudnia ich gaszenie, a po ugaszeniu może dojść do ponownego zapłonu, gdy znów dotrze do nich tlen z powietrza. Niebezpieczeństwo pożarów tej grupy wynika również z tego, że przy próbie ugaszenia takiego pożaru wodą może nastąpić wyrzut palącego się tłuszczu, co gwałtownie może powiększyć strefę spalania. W USA stosuje się inny podział na grupy: A – ciała stałe, B – ciecze i gazy palne, C – pożary grup A i B w pobliżu urządzeń pod napięciem, D – metale palne, F – tłuszcze spożywcze w urządzeniach kuchennych.
Sposoby zwalczania thumb|Strażacy walczący z pożarem w Massueville, Quebec, Kanada thumb|Śmigłowiec Skycrane CH-54 gaszący pożar na Korsyce Najbardziej znanymi metodami walki z pożarem jest użycie środków gaśniczych. Do powszechnie stosowanych środków gaśniczych zaliczamy: wodę, pianę, piasek, gazy i proszki.
Woda Woda absorbuje z palącego się ciała duże ilości ciepła, tym samym uniemożliwiając dalsze palenie się. W zetknięciu się wody z pożarem wytwarza się para wodna, która wypiera tlen z ogniska pożaru, hamując cały proces palenia się. W przypadku pożaru palnych cieczy mieszających się z wodą (np. etanolu) działa ona poprzez rozcieńczanie palnej cieczy, która w końcu gaśnie, gdy jej stężenie w roztworze znacznie spadnie.
Woda jest: tania, zazwyczaj łatwo dostępna, może być podana w postaci zwartej i rozproszonej – mgły wodnej.
Nie może być użyta do gaszenia: ciał reagujących chemicznie z wodą (np. karbid) – co powoduje zwiększenie pożaru, ciał żarzących się o bardzo wysokiej temperaturze żaru (grozi to rozkładem wody na wodór i tlen), płynów łatwopalnych lżejszych od wody (powoduje rozbryzg palącej się cieczy), urządzeń elektrycznych pod napięciem (przewodzi prąd i może spowodować porażenie).
Piana gaśnicza Jej działanie gaśnicze polega na odizolowaniu dostępu tlenu od powierzchni palącego się materiału oraz ma działanie chłodzące (obniża temperaturę).
Piana gaśnicza jest: dość tania, zazwyczaj łatwa do wytworzenia, może być podana w postaci piany lekkiej, średniej lub ciężkiej, co zwiększa zakres jej stosowania. Typ piany zależny jest od tzw. liczby spienienia – dla piany ciężkiej wynosi ona do 20, dla piany średniej 21-200, dla lekkiej ponad 200.
Nie może być użyta do gaszenia: ciał reagujących chemicznie z wodą (np. karbid) – co powoduje zwiększenie pożaru, ciał żarzących o bardzo wysokiej temperaturze żaru (grozi to rozkładem wody na wodór i tlen), urządzeń elektrycznych pod napięciem (przewodzi prąd i może spowodować porażenie).
Ograniczenia te wynikają z zawartości wody w składzie piany.
W przypadku pożaru cieczy rozpuszczalnych w wodzie (np. etanolu) stosowanie piany wymaga użycia specjalnych środków pianotwórczych zapobiegających niszczeniu piany przez ciecz. Piany utworzone z użyciem tych środków doskonale nadają się do gaszenia pożarów innych cieczy (np. benzyny), ale są w tym celu rzadko stosowane z uwagi na bardzo wysoką cenę takich środków (w porównaniu z typowymi środkami).
Proszki gaśnicze Są to drobno zmielone (niepalne) związki węglanowe lub fosforanowe – mają za zadanie odizolować płonące ciała od dostępu tlenu. Dodatkowo mogą wydzielać dwutlenek węgla mający właściwości tłumiące ogień.
Proszki gaśnicze są: szczególnie korzystne przy gaszeniu archiwów, zabytków (nie niszczą, nie zamaczają eksponatów), nie są drogie, są łatwe do użycia w gaśnicy.
Nie mogą być użyte do gaszenia: precyzyjnych urządzeń mechanicznych będących w ruchu (mogą powodować ich mechaniczne zatarcie).
Dwutlenek węgla i inne gazy gaśnicze Są bardzo skutecznym środkiem gaśniczym, ich dominującym mechanizmem gaśniczym jest zmiana parametrów cieplnych środowiska pożaru polegająca m.in. na pochłanianiu ciepła, co z kolei powoduje zmniejszenie szybkości reakcji chemicznych w płomieniu i stopniowe jego wygaszenie. Dodatkowym efektem gaśniczym jest rozcieńczanie atmosfery pożaru powodujące spadek stężenia tlenu.
Dwutlenek węgla jest uniwersalnym i skutecznym środkiem gaśniczym: nie przewodzi prądu, nie reaguje z palącymi się materiałami, skutecznie izoluje od powietrza (większy ciężar właściwy niż powietrze), nie niszczy urządzeń mechanicznych będących w ruchu.
Wadą jest duży ciężar gaśnicy oraz – w przypadku dwutlenku węgla, jego dość niska temperatura krytyczna, przez co zwiększa się wrażliwość na podwyższoną temperaturę otoczenia gaśnicy.
Piasek