mały|Budynek Komitetu Wykonawczego Obwodu Grodzieńskiego w Grodnie Obwód grodzieński (biał. Гродзенская вобласьць, trb. Hrodzienskaja wobłaść; ros. Гродненская область) – obwód będący częścią Białorusi, leżący w jej północno-zachodniej części, przy granicy z Polską i Litwą. Dawna historyczna Grodzieńszczyzna Wielkiego Księstwa Litewskiego, odpowiadająca w przybliżeniu obwodowi grodzieńskiemu (biał. Hrodzienskaja wobłasć). Stolicą obwodu jest Grodno. Skupisko mniejszości polskiej na Białorusi.

Podział administracyjny Obwód grodzieński dzieli się na 17 rejonów:

20px Brzostowicki (Brzostowica Wielka) Бераставіцкі (Bierastawicki) 20px Grodzieński (Grodno) Гарадзенскі (Haradzienski) 20px Iwiejski (Iwie) Іўеўскі (Iujeuski) 20px Korelicki (Korelicze) Карэліцкі (Karelicki) 20px Lidzki (Lida) Лідскі (Lidski) 20px Mostowski (Mosty) Мастоўскі (Mastouski) 20px Nowogródzki (Nowogródek) Наваградзкі (Nawahradzki) 20px Ostrowiecki (Ostrowiec) Астравецкі (Astrawiecki) 20px Oszmiański (Oszmiana) Ашмянскі (Aszmianski) 20px Słonimski (Słonim) Слонімскі (Słonimski) 20px Smorgoński (Smorgonie) Смаргонскі (Smarhonski) 20px Szczuczyński (Szczuczyn) Шчучынскі (Szczuczynski) 20px Świsłocki (Świsłocz) Свіслацкі (Swisłacki) 20px Werenowski (Werenowo) Воранаўскі (Woranauski) 20px Wołkowyski (Wołkowysk) Ваўкавыскі (Waukawyski) 20px Zdzięcielski (Zdzięcioł) Дзятлаўскі (Dziatłauski) 20px Zelwieński (Zelwa) Зэльвенскі (Zelwienski)

Geografia Obwód grodzieński położony jest w północno-zachodniej części Białorusi. Maksymalna odległość terytorialna z północy na południe obwodu grodzieńskiego wynosi 247 km, a ze wschodu na zachód obwodu wynosi 213 km. Całkowite terytorium obwodu wynosi 25 tys. km². Na północnym wschodzie graniczny z obwodem witebskim, na wschodzie z obwodem mińskim, a na południu z obwodem brzeskim. Na zachodzie graniczny z Polską (województwo podlaskie), a na północy z Litwą (okręgi wileński i olicki). Terytorium jest przede wszystkim równinne, a jego wysokość wynosi ok. 120–180 m. Obwód leży w obrębie Niziny Niemeńskiej, Niziny Naroczańsko-Wileńskiej i Równiny Lidzkiej (do 170 metrów). Najniższy punkt znajduje się na północno-zachodniej części obwodu w miejscu, w którym Niemen wpływa na terytorium Litwy – wynosi 80 m n.p.m. Najwyższym punktem obwodu jest Góra Zamkowa (323 m) znajdująca się na obszarze Wyżyny Nowogródzkiej. Praktycznie całe terytorium obwodu należy do basenu Niemna i jego dopływów: Gawii, Dzitwy, Uszy, Szczary i Łosośnej. Na północnym zachodzie zaczyna swój bieg rzeka Narew – dopływ Wisły. Na terytorium obwodu znajduje się też Kanał Augustowski, łączący Wisłę i Niemen. Występują również jeziora: Jezioro Białe, Rybnica, Świteź, Świr.

Historia Obwód został utworzony 20 września 1944 roku dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z części obwodów baranowickiego, białostockiego i brzeskiegoУказ Президиума Верховного Совета СССР от 20 сентября 1944 года об образовании Бобруйской, Гродненской и Полоцкой областей в составе Белорусской ССР (Сборник законов СССР и указов Президиума Верховного Совета СССР. 1938 г. – июль 1956 г / под ред. к. ю. н. Мандельштам Ю. И. – Москва: Государственное издательство юридической литературы, 1956, s. 56), po wyparciu Niemców z tzw. Zachodniej Białorusi (ziem północno-wschodnich II Rzeczypospolitej) przez Armię Czerwoną. Utworzona na jego terenie sowiecka administracja cywilna w większości składała się z osób pochodzących ze wschodniej Białorusi lub z głębi ZSRR. Miejscowa ludność tylko w niewielkim stopniu otrzymała możliwość współudziału w realnym zarządzaniu obwodem. Cała kadra administracyjna na szczeblu obwodowym i rejonowym złożona była z byłych sowieckich partyzantów, z których 300 osób wysłano na kursy doszkalające KC KP(b)B. Podobnie było w rejonowych oddziałach milicji, szczególnie w miejscowościach zamieszkanych przez ludność polską, gdzie były one złożone prawie wyłącznie z osób niemiejscowych.

W wyniku działań wojennych prowadzonych w czasie II wojny światowej, na terenie obwodu zostało spalonych i zniszczonych 14 127 domów, z których do 1 czerwca 1945 roku odbudowano 3 226.

Od 1991 r. obwód stanowi jednostkę administracyjną niepodległej Republiki Białorusi.

Dziedzictwo kulturowe, historyczne i przyrodnicze obwodu grodzieńskiego i województwa podlaskiego promuje transgraniczny "Szlak Tyzenhauza" - od Sokółki do Grodna.

Demografia Liczba ludności: 1995: 1 215,6 tys. 1999: 1 185 tys.(741 tys. miejska, 444 tys. wiejska) 2003: 1 156,4 tys. 2006: 1 111,4 tys. 2007: 1 106,6 tys. 2008: 1 104,5 tys. 2009: 1 072 tys. (740 tys. miejska, 332 tys. wiejska) 1 stycznia 2010: 1 069,6 tys. (739,9 tys. miejska, 329,7 tys. wiejska) 1 stycznia 2011: 1 065,9 tys. 1 maja 2011: 1 064,3 tys.

Około 69% ludności obwodu żyje w miastach i miasteczkach, podczas gdy 31% ludności obwodu mieszka na wsi. Kobiety stanowią 53% populacji obwodu, a mężczyźni stanowią 47% populacji obwodu. Obwód zamieszkuje około 310 tys. dzieci w wieku poniżej 19 lat oraz 240 tys. osób powyżej 60 roku życia. Białorusini stanowią 62,3% mieszkańców obwodu grodzieńskiego. Obwód grodzieński zamieszkują także mniejszości narodowe: Polacy (24,8%), Rosjanie (10%), Ukraińcy (1,8%), Żydzi (0,4%), Tatarzy (0,2%), Litwini (0,2%) oraz inne narodowości (0,4%)Polacy na Białorusi-Liczebność i rozmieszczenie ludności polskiej według ostatnich spisów powszechnych (1999). thumb|Gotycka cerkiew obronna w Murowance z pocz. XVI w. thumb|Gotycka cerkiew obronna w Synkowiczach z XV w. Plik:Narodowości obwodu grodzieńskiego.png

W obwodzie grodzieńskim dominującymi religiami są katolicyzm i prawosławie. W obwodzie znajduje się 165 cerkwi i 169 kościołów. Większość Polaków mieszkających w obwodzie należy do Kościoła rzymskokatolickiego.

Mapa

thumb|Kościół św. Antoniego i Objawienia Pańskiego w Kamionce

thumb|Panorama Oszmiany

Ludność w miastach Grodno – 314,8 tys. Lida – 98,2 tys. Słonim – 51,6 tys. thumb|Zespół zamkowy w Mirze Wołkowysk – 46,8 tys. Smorgonie – 36,7 tys. Nowogródek – 30,8 tys. Korelicze – 30,0 tys. Mosty – 17,4 tys. Szczuczyn – 16,0 tys. Oszmiana – 14,9 tys. Brzostowica – 12,0 tys. Skidel – 10,9 tys.

Zabytki 20px Grodno: Stary Zamek Nowy Zamek Kościół pojezuicki - katedra Kościół pobernardyński Znalezienia Krzyża Świętego Kościół Zwiastowania NMP i klasztor brygidek Kościół Matki Bożej Anielskiej i klasztor Franciszkanów Cerkiew Świętych Borysa i Gleba, tzw. Kołoża Batorówka w Grodnie z poł. XVI w. Apteka jezuicka z 1709 roku. Cerkiew i klasztor bazylianek z XVIII w. Pałac Chreptowiczów z końca XVIII w. Pałac Stanisławówka w Grodnie z 2 poł. XVIII w. Dwór Administratora z XVIII w. Krzywa oficyna z XVIII w. Dom Majstra z XVIII w. Teatr z 1772 r. Kościół ewangelicko-augsburski św. Jana Muzeum Elizy Orzeszkowej Dwór Poniemuń Pałac Sapiehów z XVII w., ob. browar Wielka Synagoga z 1905 r. Cmentarz farny w Grodnie 20px Brzostowica Wielka Cerkiew Zaśnięcia NMP Kościół Przemienienia Pańskiego Kościół Nawiedzenia NMP Dwór Kossakowskich 20px Iwie Kaplica cmentarna Kościół św. App. Piotra i Pawła i klasztor Bernardynów Meczet Cmentarz żydowski Mizer (cmentarz tatarski) Młyn Park Synagoga 20px Korelicze Browar Cerkiew św. App. Piotra i Pawła Krajobrazy Kościół M.B. Nieustającej Pomocy Lida Zamek w Lidzie Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Lidzie Klasztor Pijarów z kolegium pijarskim Cmentarz katolicki w Lidzie 20px Mosty Cerkiew Św. Proroka Eliasza Zabytki UNESCO: Zamek w Mirze

Przypisy

Linki zewnętrzne

Wędrówki po Grodzieńszczyźnie - darmowy przewodnik portalu Kresy24.pl Polacy i język polski na Grodzieńszczyźnie