mały|Fridolin Leiber, Pater noster mały|Ojcze nasz wśród innych modlitw wydrukowanych po polsku w 1475 roku. Ilustracja z Encyklopedii staropolskiej Zygmunta Glogera mały|Tekst modlitwy Ojcze nasz po polsku w kościele Pater Noster w Jerozolimie mały|Tablice ceramiczne z modlitwą Ojcze Nasz m.in. w języku kaszubskim w krużgankach kościoła Pater Noster w Jerozolimie

Ojcze nasz, Modlitwa Pańska, Modlitwa wzorcowa (łac. Oratio Dominica, Pater Noster) – najstarsza, a zarazem najważniejsza modlitwa chrześcijan. Według Nowego Testamentu to Jezus przekazał ją swoim uczniom. Jest to formuła chwaląca wspaniałość Boga, jednocześnie mająca formę błagalną.

Do naszych czasów na piśmie zachowały się trzy teksty mówiące o tej modlitwie: Ewangelia Mateusza 6,9-13, gdzie modlitwa przekazana jest w czasie kazania na górze; Ewangelia Łukasza 11,1-4, gdzie Jezus uczy modlitwy według prośby ucznia Panie, naucz nas modlić się, jak Jan nauczył swoich uczniów; Didache, któremu najbliżej jest do Mateusza, gdyż różni się tylko doksologią.

Według Ojców Kościoła stanowi wzór modlitwy chrześcijańskiej. Ojcze nasz jest często używanym narzędziem w językoznawstwie porównawczym. Widać w niej analogie do modlitwy judaistycznej Osiemnaście błogosławieństwżydowski charakter Modlitwy Pańskiej jest równie bezsprzeczny jak spostrzeżenie, że przyjście królewskiego panowania Boga jest elementem stale powracającym w żydowskich modlitwach. (Joachim Gnilka Jezus z Nazaretu. Orędzie i dzieje Wydawnictwo Znak, Kraków 1997, s. 174n).

Historia Najstarszy zapis modlitwy „Ojcze nasz” w języku polskim zachował się w „Statutach Wacława Księcia Legnickiego” z roku 1412. Najstarsza polska wersja drukowana tej modlitwy ukazała się natomiast w 1475 roku w Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensium wydrukowanych we Wrocławiu„Oycze nasz : modlitwa pańska z rozmaitych rękopismow i druków starożytnych w języku polskim i innych dialektach słowiańskich”, Jerzy Samuel Bandtkie, Wrocław, 1826.. Została wydrukowana wraz z modlitwami „Zdrowaś Mario” i „Wierzę w Boga” w tzw. „Statutach Elyana” (łac. Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium) wydrukowanych w pierwszej oficynie wrocławskiej, Drukarni Świętokrzyskiej Kaspra Elyana.

Papież Franciszek zatwierdził zmianę włoskiego przekładu Mszału, w tym słów modlitwy „i nie wódź nas na pokuszenie”. Uważa on, że zwrot ten był źle przetłumaczony, gdyż to nie Bóg nas kusi. Zmiana ta pozostaje bez bezpośredniego wpływu na teksty Modlitwy Pańskiej w księgach liturgicznych w innych językach; w języku łacińskim wersją obowiązującą jest nadal: „ne nos inducas in tentationem”. Ewentualne zmiany tłumaczeń w innych językach pozostają w gestii kościołów narodowych.

Tekst

Wiadomości ogólne Modlitwa Pańska składa się z ośmiu (dziewięciu) części: wezwania do Boga (1), siedmiu kolejnych próśb (2 a-g), które dzielą się na dwie części próśb o sprawy wieczne (a-c) i prośby doczesne (d-g) oraz doksologii (3).

Ojcze nasz, któryś jest w niebie (a) święć się imię Twoje; (b) przyjdź królestwo Twoje; (c) bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi; (d) chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj; (e) i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom; (f) i nie wódź nas na pokuszenie; (g) ale nas zbaw od złego. Amen.

Według Ewangelii W Ewangelii przedstawione są dwie wersje tej modlitwy (tłumaczenie za Biblią Ekumeniczną):

Ewangelia Łukasza 11,2-4:

Ewangelia Mateusza 6,8b-15:

Niektóre rękopisy dodają:

Przyjmuje się, że wersje modlitwy pochodzą z różnych tradycji liturgicznych – w Palestynie używana była wersja dłuższa, Kościoły poganochrześcijańskie używały wersji krótszej. Długo przyjmowano, że wersja z Ewangelii Mateusza jest pierwotniejsza, a to ze względu na uznanie pierwszeństwa tej Ewangelii. Poglądowi temu sprzyjało powszechne użycie dłuższej wersji w Kościele, w tym dziełach tak dawnych jak Didache. Obecnie bibliści skłaniają się raczej ku uznaniu wersji krótszej za bliższą oryginałowi modlitwy Jezusa.

Doksologia W niektórych miejscach liturgii przyjął się zwyczaj dodawania na końcu modlitwy doksologii. Didache (8,2) dodaje doksologię w formie: „Bo Twoja jest potęga i chwała na wieki”. Pochodzące z końca IV wieku Konstytucje apostolskie (7,24,1) dodają na początku doksologii słowo „Królestwo” (Bo Twoje jest Królestwo i potęga i chwała na wieki) i ta wersja zyskała największą popularność. Tekst bizantyjski po słowie „chwała” dodaje jeszcze formułę: „Ojca, Syna i Ducha Świętego” (Bo Twoje jest Królestwo i potęga i chwała Ojca, Syna i Ducha Świętego na wieki). Mszał Rzymski zaś rozwija ostatnią prośbę modlitwy (embolizm) w perspektywie „oczekiwania błogosławionej nadziei” a po niej następuje albo aklamacja wypowiadana przez wiernych (Amen, przedsoborowa wersja obrządku rzymskiego) albo doksologia w wersji znanej z Konstytucji apostolskich (Bo Twoje..., liturgia posoborowa).

Doksologia do tekstu Ewangelii Mateusza (po wersecie 6, 13) została wprowadzona około III wieku n.e., prawdopodobnie przez kopistę, który w trakcie kopiowania rękopisu zamiast przepisać tekst, transkrybował treść modlitwy, jaką sam modlił się na zgromadzeniach. Z tego powodu tekst doksologii jest usuwany z większości współczesnych wydań Nowego Testamentu.

Wersja grecka, łacińska, polska i cerkiewnosłowiańska Tekst grecki Tekst łaciński Tekst polski Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię Twoje; przyjdź królestwo Twoje; bądź wola Twoja, jako w niebie tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. [Bo Twoje jest królestwo i potęga, i chwała na wieki.] Amen.

Tekst cerkiewnosłowiański Tekst cerkiewnosłowiański (transkrypcja polska)

mały|center|780px|Porównanie tekstu modlitwy w językach polskim, liwskim (nazwanym herulskim), łotewskim, pruskim, litewskim i łużyckim. Wkładka do Narody na ziemiach słowiańskich Joachima Lelewela, 1853

Posłuchaj

Zobacz też

Awinu Malkenu paternoster (sznur modlitewny)

Przypisy

Linki zewnętrzne Modlitwy codzienne z XV wieku, w tym Ojcze Nasz

Na temat modlitwy Ojcze Nasz Ks. Mariusz Rosik, Judaistyczne tło Modlitwy Pańskiej Struktura i treść krótszej wersji modlitwy „Ojcze nasz” (Łk 11,2b-4)

Kategoria:Wydarzenia opisane w Ewangeliach Kategoria:Modlitwy chrześcijańskie Kategoria:Byłe Artykuły na Medal