thumb|Moczarka delikatna, grzybienie, rdestnica połyskująca Moczarka delikatna (Elodea nuttallii) – gatunek rośliny należący do rodziny żabiściekowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej, gdzie występuje na niemal całym obszarze Stanów Zjednoczonych oraz południowo-wschodniej Kanady. Podobnie jak moczarka kanadyjska zawleczona została i rozprzestrzeniła się w znacznej części Europy. W Polsce odnaleziona została po raz pierwszy na początku lat 90. XX wieku w starorzeczu Biebrzy koło Goniądza oraz w 2007 w Wiśle. Następnie kilkukrotnie zwiększyła zasięg. Do 2024 było 88 stanowisk, głównie w północnej części kraju. Rośnie w wodach stojących i wolno płynących, zarówno eu- jak i mezotroficznych, może zasiedlać też zbiorniki oligotroficzne.
Roślina ujęta jest na liście gatunków inwazyjnych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej.
Rozmieszczenie geograficzne Do Europy gatunek został zawleczony prawdopodobnie w XX wieku. Po raz pierwszy został zebrany w 1914 w Wielkiej Brytanii, w czasie II wojny światowej został stwierdzony w Belgii i Holandii, w 1953 w Niemczech. Na przełomie XX i XXI wieku znany już był z większości krajów środkowej i północnej Europy. Wówczas też z wielu miejsc Europy podawany był jako gatunek silnie inwazyjny i wypierający wcześniej zawleczoną moczarkę kanadyjską. Z kolei w Wielkiej Brytanii moczarka delikatna wypierana jest przez lagarosyfon wielki Lagarosiphon major. Od drugiej dekady XXI w. jeden z najbardziej ekspansywnych gatunków makrofitów w Polsce.
Morfologia Pokrój Pędy zanurzone, bez stolonów i rozłogów, korzeniące się w dnie lub unoszące się w toni wodnej, silnie rozgałęzione i wiotkie. Liście Wyrastające w okółkach zazwyczaj po trzy, rzadziej po cztery, jasnozielone. Liście są równowąsko lancetowate, osiągają 4–16 mm długości i zazwyczaj do 1,7 mm szerokości (rzadko do 2,4 mm). Liście są wygięte i często skręcone w 1/3 długości. Opisane cechy dotyczą w szczególności pędów w szczytowej części pędu, na starszych częściach pędu liście bywają szersze, do jajowatych, przypominając bardziej liście moczarki kanadyjskiej. Kwiaty Roślina dwupienna z okazami tworzącymi kwiaty jednopłciowe, męskie lub żeńskie. W Europie Środkowej kwitnienie jest rzadko obserwowane i stwierdzano tylko okazy żeńskie. W naturalnym zasięgu kwiatostany męskie wcześnie odcinane są od rośliny i unoszą się na powierzchni. Pochwa kwiatostanowa powstaje z dwóch przysadek, jest kulistawa do jajowatej, osiąga od 2,2 do 4 mm długości. Okwiat jest biały. Nitki trzech pręcików zrastają się w kolumnę. Pylniki osiągają 1–1,4 mm długości. Kwiaty żeńskie są siedzące, ale tworzą długą rurkę pozwalającą sięgnąć powierzchni wody. Zalążnia jest jednokomorowa, z trzema szyjkami słupka. Owoce Gładkie, pękające nieregularnie. Zawierają wrzecionowate nasiona o długości 4–4,6 mm (nie zawiązują się w Europie Środkowej). Gatunki podobne Moczarka ta jest trudna do odróżnienia od moczarki kanadyjskiej. Różni się od niej zwykle jaśniejszymi i silniej rozgałęzionymi pędami, liśćmi węższymi, silniej podwiniętymi i skręconymi.
Ekologia Siedlisko Rośnie w wodach oligo- mezo- i eutroficznych. Jest gatunkiem odpornym na zaburzenia warunków siedliskowych, w tym zanieczyszczenia ropopochodnymi, a także zasolenie wód. Występuje w różnych zbiorowiskach roślinnych towarzysząc gatunkom z rodzajów rdestnica (Potamogeton), rzęśl (Callitriche), rogatek (Ceratophyllum), poryblin (Isoetes). W jeziorach środkowej i zachodniej Europy występuje w wodach o różnym stanie ekologicznym, ale jest jednym z gatunków najczęściej spotykanych w wodach o słabszym stanie. Oddziaływania międzygatunkowe W wielu miejscach w Europie stwierdzono wypieranie przez ten gatunek wcześniej zadomowionej w tutejszych wodach moczarki kanadyjskiej. Tłumaczone jest to lepszymi zdolnościami do rozprzestrzeniania się, szybszym wzrostem, w tym zwłaszcza na początku wegetacji – wiosną. W miarę rozwoju moczarka delikatna tworzy zwarty kożuch pędów unoszących się przy powierzchni wody, ograniczający wzrost wszelkim innym gatunkom roślin. Gęstwina pędów wpływa też spowalniająco na ruch wody. Zanieczyszczenie wód związkami azotu przyśpiesza wzrost tego gatunku.
Biologia Roślina dwupienna – kwiaty żeńskie i męskie występują na różnych roślinach, przy czym, podobnie jak w przypadku moczarki kanadyjskiej, w Europie rosną tylko rośliny żeńskie. Z tego powodu gatunek ten rozmnaża się w obszarze inwazji tylko wegetatywnie, często dzieje się to także w obrębie zasięgu naturalnego. Zdolność do kontynuowania wzrostu posiadają nawet bardzo drobne fragmenty pędów zawierające przynajmniej jeden węzeł. Zimę rośliny spędzają pod pokrywą lodową, rozpoczynając wiosną wzrost z turionów. Obserwowano populacje, które po okresie 5–6 lat intensywnego wzrostu przeżywały drastyczny spadek liczebności.
Mimo że rośliny rozprzestrzeniają się w wodzie wraz z jej przepływem, za główny czynnik tłumaczący szybkie tempo inwazji uważana jest działalność człowieka – w tym przenoszenie fragmentów roślin między zbiornikami wraz ze sprzętem pływającym.
Zwalczanie Z powodu negatywnego wpływu na środowisko przyrodnicze i w przypadku masowych wystąpień także ograniczania walorów użytkowych wód (rekreacyjnych, rybackich) moczarka ta notowana jest na tzw. czarnych listach gatunków inwazyjnych. Zabroniony jest import i rozprzestrzenianie jej np. w Norwegii i Islandii.
Zwalczanie tego gatunku jest bardzo kłopotliwe, popełnione błędy bowiem skutkować mogą pogorszeniem sytuacji ekologicznej w zbiorniku. W przypadku koszenia i usuwania roślin ze zbiorników niedokładne wykonanie zabiegu skutkuje fragmentacją i rozprzestrzenieniem roślin. Usuwanie moczarki zalecane jest w pełni sezonu wegetacyjnego, w okresie od lipca do początków sierpnia. Skutecznym sposobem zwalczania tego gatunku jest także obniżenie poziomu wody w okresie zimowym lub letnim w celu odpowiednio przemrożenia albo wysuszenia roślin. Dyskusyjną metodą ze względu na wpływ na inne gatunki jest stosowanie pestycydów.
Przypisy
Kategoria:Żabiściekowate