Kobylin – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie krotoszyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kobylin.
Położenie Położony jest nad strumieniem Radęca (dawniej Rzedziąca), u zbiegu linii kolejowych Krotoszyn-Leszno i Kobylin-Rawicz (nieczynna), przy drodze krajowej nr 36: Ostrów Wielkopolski-Krotoszyn-Rawicz-Lubin-Prochowice, około 16 km na zachód od Krotoszyna i około 45 km na zachód od Ostrowa. Historycznie leży w Wielkopolsce.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1289 gdzie odnotowano ją pod staropolską, zlatynizowaną nazwą " Cobylino” we fragmencie „in oppido Cobylino, alias Veneti… in villa eadem dicta Cobelino, que lacet ante foras dicti oppidi Cobelino”, 1303 (wg kopii z 1426) „civitatem nostram dictam Cobilino”, 1498 „oppidi Cobylyno”, „oppidi Cobylyn”, 151-1512 „Cobylyno Antiqua”, 1511-1523 „de oppidio Kobylyno, Cobylno”, „Cobylyn opp.”, 1535 „Cobylyn vetus villa”, 1578 „Kobelin”, 1620 „Kobelin”, 1674 „Kobylin”.
Według językoznawców dawna nazwa miejscowości „Kobylin” pochodzi od nazwy osobowej „kobyła” oznaczającej w języku staropolskim „klacz”, samicę konia domowego z dodaniem sufiksu „-ino”, wtórnie „-in”. W XVI-XVII wieku oraz w zapisach gwarowych w gwarze poznańskiej w nazwie wystąpiło przejście „-yl” w „-el”. W zapisie z 1620 „Kobelino” pojawiła się południowowielkopolska postać dialektalna „Kobelin” odbijająca wymowę typu „drabinia, pierzynia”. W XIII wiecznym zapisie występuje także nazwa oboczna „Venetia” czyli „Wenecja”.
Po rozbiorach Polski Prusacy używali zgermanizowanych form polskiej nazwy. Używana była także polska nazwa. W 1846 miejscowość odnotowano jako „Kobylin miasto i Stary Kobylin folwark”, w 1883 nazwy „Kobylin miasto, Kobylin Stary” oraz niemiecką „Alt Kobylin”. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości odnotowano w 1921 polską nazwę „Kobylin, Stary Kobylin” oraz niemiecką „Alt Kobylin”.
Po wybuchu II wojny światowej w czasie niemieckiej okupacji ziem polskich nazistowska administracja III Rzeszy wprowadziła nową, urzędową niemiecką nazwę „Koppelstadt”
Historia thumb|left|Dokument z 1303 r. ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu: Mikołaj, wojewoda kaliski daje Henczy prawo lokowania miasta Wenecji oraz nadaje mu wolne łany przed miastem i dwa łany we wsi Kobylin. Kobylin był prywatnym miastem szlacheckim lokowanym w 1303, które położone było w XVI wieku w województwie kaliskim Koronie Królestwa Polskiego w Rzeczpospolitej Obojga NarodówZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 179..
Z 1303 roku pochodzi pierwsza wzmianka o Kobylinie jako mieście. Data samej lokacji pozostaje nieznana, doszło do niej jednak z pewnością wskutek starań ówczesnego właściciela, wojewody kaliskiego, Mikołaja Przedpełkowica z rodu Łodziów - być może doszło do niej jeszcze za panowania Przemysła IIZbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 110..
Pierwszą nazwą miasta była Wenecja. W przeszłości liczne jarmarki (do dziewięciu rocznie). Od 1456 roku w Kobylinie prowadzono szkołę przyklasztorną oo. Bernardynów. Jej absolwenci kierowali się zazwyczaj na studia do Krakowa. Byli wśród nich: Maciej z Kobylina - nauczyciel Mikołaja Kopernika, Piotr z Kobylina - profesor Uniwersytetu Krakowskiego, autor pierwszego znanego polskiego podręcznika, wydanego w 1541 roku O nauce ratowania położnic, Andrzej Glaber - profesor Uniwersytetu Krakowskiego, lekarz.
W czasie wojny trzynastoletniej Kobylin wystawił w 1458 roku 10 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w MalborkuKodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 182..
W czasie zaboru pruskiego Kobylin należał do powiatu Krotoszyn (1793-1919). Według spisu urzędowego z 1837 roku miasto liczyło 2 226 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 261 dymów (domostw).
Podczas powstania wielkopolskiego mieszkańcy zorganizowali kompanię ochotniczą, która brała udział w walkach o Zduny i Rawicz. Podczas II wojny światowej w mieście i okolicy toczyły się zacięte boje. Kobylin został zajęty przez Armię Czerwoną 23 stycznia 1945 roku, ale już następnego dnia Wehrmacht ponownie zajął miasto na kilka godzin. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.
Demografia Według danych z 31 grudnia 2009 miasto miało 3130 mieszkańców.
thumb|center|Piramida wieku mieszkańców Kobylina w 2014 roku
Zabytki thumb|Późnogotycki kościół parafialny pw. św. Stanisława ratusz miejski na Rynku, z herbem miasta nad wejściem, zabytkowe domy, wieża d. kościoła ewangelickiego wpisana do rejestru zabytków w 1969 roku kościół parafialny pw. św. Stanisława - kościół późnogotycki wzniesiony w latach 1512 – 1518 i przebudowany w 1782 roku: w ołtarzu głównym kościoła mieści się renesansowy tryptyk z około 1518 roku. Wykonany w drewnie lipowym i malowany temperą przez mistrza Franciszka z Sierakowa. Tryptyk przedstawia legendę o św. Stanisławie biskupie męczenniku. Na lewym skrzydle ukazano kupno wsi od Piotrowina i świadczenie przed królem, w środku zabójstwo, a po prawej oskarżenie i poćwiartowanie zwłok biskupich. W środkowej części znajduje się także wizerunek klęczącego biskupa Jana Konarskiego z Kobylina, fundatora ołtarza, na wyposażeniu wczesnorenesansowa kropielnica z 1518 roku, zespół klasztorny franciszkanów (OFM - Zakon Braci Mniejszych), pod wezwaniem Matki Bożej przy Żłóbku, którzy osiedlili się w Kobylinie w 1456 roku. Ufundowany przez Katarzynę, Wojciecha, Klimka i Mikołaja Kobylińskich, ówczesnych właścicieli miasta. Początkowo arcybiskup gnieźnieński Jan Sprowski był przeciwny tej fundacji, wyraził na nią zgodę dopiero w 1463 roku. Pierwsze budynki, zbudowane z drewna były usytuowane nad rzeką Rdęcą. Murowany gotycki kościół powstał pod koniec XV wieku. Najpierw zbudowano prezbiterium (które zachowało się do dziś), następnie powstał korpus kościoła (pod koniec XVI w.). W 1707 roku wojska rosyjskie walcząc przeciwko Szwedom zrabowali i spalili klasztor Benedyktynów. Klasztor odbudowano po zakończeniu działań wojennych, prace ukończono w 1720 roku. Świątynia jest budowlą wzniesioną z cegły, nawa główna została otynkowana, prezbiterium natomiast pozostało w stanie surowym. Od strony południowej do kościoła przylega klasztor, zbudowany w XVI wieku i rozbudowany w XVII i XVIII. To budynek w stylu barokowym, z cegły, otynkowany, jednopiętrowy, częściowo podpiwniczony. Składa się z trzech skrzydeł, otaczających prostokątny wirydarz. Czwarte skrzydło jest wydłużone w kierunku północnym. Zarówno kościół, jak i klasztor były wyposażone w cenne naczynia i liczne dzieła sztuki: na uwagę zasługuje kolekcja prowincjałów wielkopolskich, składająca się z ośmiu obrazów późnobarokowych z końca XVIII wieku. W kruchcie (przedsionku kościoła) znajdują się nagrobek Jana Konarskiego, kasztelana kaliskiego (rzeźba z czerwonego marmuru – postać rycerza w zbroi), drewniany krucyfiks i zabytkowe prowadzące do wnętrza kościoła dwuskrzydłowe, rzeźbione, drewniane drzwi z 1726 roku, w podziemiach kościoła pochowano m.in. Jana Konarskiego (1599); poetę i historyka Samuela ze Skrzypna Twardowskiego (1661); starostę bielskiego, ojca generała J.N. Umińskiego i dziadka błogosławionego Edmunda Bojanowskiego, Hilarego Umińskiego (1791), obok kościoła klasztornego znajdują się barokowa dzwonnica z pierwszej połowy XVIII wieku, drewniana, zbudowana według konstrukcji słupkowej oraz kapliczka (również z XVIII wieku), murowana i otynkowana. Znajdują się w niej dwie figurki gotyckie: Matki Bożej Bolesnej i Chrystusa Frasobliwego, cmentarz przykościelny. mały|Stacja kolejowa Sport KS Piast Kobylin, klub piłkarski założony w 1924 roku, grający w sezonie 2023/2024 w klasie A, gr. wielkopolskiej VIII. UKS " SAMSON " - sekcje zapasów-styl wolny oraz sumo, klub odnosi sukcesy na arenie krajowej oraz międzynarodowej.
Ludzie związani z Kobylinem
Zobacz też Cmentarz żydowski w Kobylinie Kobylin (stacja kolejowa)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w województwie wielkopolskim Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku