Województwo pomorskie – województwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 1919–1939 ze stolicą w Toruniu.
Historia Województwo pomorskie ze stolicą w Toruniu powstało 12 sierpnia 1919 roku z części terenów dawnego zaboru pruskiego (Prusy Zachodnie) na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 roku o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej.. Jednak dopiero w styczniu 1920 roku po wkroczeniu na Pomorze wojsk generała Hallera mogła tam się zorganizować polska administracja. Zamieszkane było w większości przez Polaków, w tym Kaszubów, dość liczną społeczność stanowili jednak Niemcy (szczególnie na terenach pogranicznych). Niemcy nigdy nie pogodziły się z utratą „polskiego korytarza” i aż do 1933 roku dążyły do jego pokojowej aneksji.
1 kwietnia 1938 roku dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty: wyrzyski, szubiński, bydgoski, inowrocławski, a także Chełmce i Kruszwicę z powiatu mogileńskiego.. Z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski. Powiat działdowski został przyłączony do województwa warszawskiego. Zmiana ta miała na celu zatarcie granic rozbiorowych, ale przyniosła też nowe problemy, ponieważ w granicach województwa pomorskiego znalazła się Bydgoszcz, która stając się największym miastem w województwie, zaczęła aspirować do roli jej stolicy. Od tego momentu na oznaczenie województwa używano także nazwy Wielkie Pomorze. W 1939 roku województwo, wbrew prawu międzynarodowemu, zostało włączone do III Rzeszy, tworząc wraz z terytorium dawnego Wolnego Miasta Gdańska Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Obszar powiatów szubińskiego, inowrocławskiego, nieszawskiego i włocławskiego włączono z kolei do Okręgu Rzeszy Kraj Warty. Na terenie województwa działały organizacje państwa podziemnego Grunwald (organizacja konspiracyjna).. W 1945 roku z terenu dawnego województwa wydzielono północną część, która po połączeniu z obszarami włączonymi do Polski w 1945 roku utworzyła województwo gdańskie. Pozostała część, ze stolicą w Bydgoszczy, zachowała nazwę „województwo pomorskie” do 1950 roku, kiedy to wprowadzono nazwę „województwo bydgoskie”.
Podział na powiaty Powiaty ziemskie
Powiaty miejskie Bydgoszcz (od 1938). Gdynia (od 1929). Grudziądz. Inowrocław (od 1938). Toruń.
Gospodarka Według danych pochodzących z Wielkiej ilustrowanej encyklopedji powszechnej „Gutenberga” z 1934 roku na 1 km² mieszkało na Pomorzu 57,1 mieszkańców, na ludność w miastach przypadało 25% ogółu ludności. Z ogólnej powierzchni 1 mln 587 tys. ha: grunty orne zajmowały 56,1%, łąki 6,1%, pastwiska 3,2%, sady i ogrody 0,9%, lasy 22,8%, a nieużytki 10,9%. W gospodarstwach rolnych przeważała własność średnia i wielka. Gospodarstwa małe (2-5 ha) zajmowały 3%, średnie (5-20 ha) 20,7%, wielkie (od 20 ha) 74,7% ogólnej powierzchni gruntów ornych. Chów i hodowla bydła odgrywała małą rolę. Koni było w 1929 roku na obszarze województwa sztuk, bydła sztuk, a owiec i kóz sztuk.
Rolnictwem i pokrewnymi zajęciami zajmowało się 61,9% ogółu mieszkańców, przemysłem 13,5%, handlem 3,6%, komunikacją 5,8% inne zajęcia 4,6%. Znaczną rolę odgrywało rybołówstwo, zwłaszcza morskie. Tym ostatnim zajmowało się w 1929 roku 1370 osób na 1031 łodziach co dało kwintali ryb (głównie flądry i szproty).
Administracja Jedyne województwo (obok województwa poznańskiego), w którym istniał samorząd stopnia wojewódzkiego. Działał on na podstawie przepisów popruskich. Organami tego samorządu były: sejmik wojewódzki, wydział wojewódzki oraz starosta krajowy.
Główne urzędy i instytucje znajdowały się w Toruniu w mniejszym stopniu w Grudziądzu, Gdyni oraz Bydgoszczy. Najważniejsze to: Pomorski Urząd Wojewódzki w Toruniu, Okręg Szkolny Pomorski w Toruniu, Sąd Apelacyjny w Toruniu, Prokuratura Apelacyjna w Toruniu, Sąd Okręgowy (Toruń, Grudziądz, Starogard Gdański, Chojnice), Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych (do 1933 w Gdańsku, później w Toruniu i Bydgoszczy), Sąd Administracyjny w Toruniu Starostwo Krajowe Pomorskie w Toruniu, Państwowe Urzędy Budownictwa Melioracyjnego (Toruń, Tczew) Pomorski Zakład Ubezpieczeń w Toruniu, Urząd Pośrednictwa Pracy (Toruń, Grudziądz, Tczew), Ubezpieczalnia Społeczna w Toruniu Komenda Wojewódzka Policji Państwowej w Toruniu, Dowództwo Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu, Wojskowy Sąd Okręgowy w Grudziądzu, Pomorska Izba Skarbowa w Grudziądzu (od 1936 w Toruniu), Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu (Dyrekcja Lasów Państwowych w Bydgoszczy została zlikwidowana w 1933 roku) Inspektorat Pracy XI okręgu w Toruniu, Okręgowy Urząd Ziemski w Grudziądzu (likwidacja w 1933 roku, włączenie do struktur Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu)Nowości – Z pomorskim rolnictwem – przed wojną i po wojnie. Dyrekcja Poczt i Telegrafów w Bydgoszczy, Dyrekcja Dróg Wodnych II w Toruniu, Urząd Handlu Morskiego w Gdyni, Archiwum Państwowe w Poznaniu, Izby Przemysłowo- Handlowe (Toruń, Grudziądz, Bydgoszcz), Pomorska Izba Rolnicza w Toruniu, Pomorska Izba Rzemieślnicza w Grudziądzu (od 1934 roku w Toruniu). Inspektorat Armii w ToruniuKalendarz Pomorski na rok 1928.
Oświata Analfabetów było (w 1921) zaledwie 5,2% ludności. W roku szkolnym 1929/30 było na Pomorzu 1384 szkół powszechnych z 3222 nauczycielami uczniów, z których uczęszczało do szkół polskich, a 4245 do szkół niemieckich. Szkół średnich było 32, 8 seminariów nauczycielskich, a szkół zawodowych 23. Czasopism ukazywało się (1929 rok) 108, w tym 95 polskich i 13 niemieckich. Dzienników było 13 (w tym 7 w Toruniu), najważniejsze to Słowo Pomorskie, Dzień Pomorza, Głos Robotnika.
Najważniejsze Szkoły Zawodowe na Pomorzu: Szkoły techniczne typu wyższego: Toruń – Oficerska Szkoła Marynarki Wojennej Tczew do 1930 roku/Gdynia od 1930 roku – Szkoła Morska Wydziały: Żeglugi i mechaniki okrętowej Szkoły techniczne typu zasadniczego: Bydgoszcz – Państwowa Szkoła Przemysłowa – Cukiernictwo i młynarstwo, grafika przemysłowa, kurs młynarski, Szkoła rzemieślniczo-przemysłowa Grudziądz – Państwowa Szkoła Budowy Maszyn – Wydział Mechaniczny, Państwowa Szkoła Przemysłowych Mistrzów Mechaników Szkoły Muzyczne: Toruń – Konserwatorium Pomorskiego Towarzystwa Muzycznego Szkoły Handlowe Koedukacyjne: Bydgoszcz – Liceum handlowe Chojnice, Brodnica, Grudziądz, Inowrocław, Lipno, Mława, Tczew, Toruń, Wejherowo – Szkoły Handlowe Szkoły Żeńskie: Kościerzyna – Państwowa Szkoła Żeńska – gospodarstwo domowe, krawiectwo, zdobnictwo, handel Szafarnia – Średnia Szkoła Przetwórstwa Mlecznego Toruń – Państwowa Szkoła Zawodowa Żeńska – krawiectwo, bieliźniarstwo, gospodarstwo domowe Szkoły Średnie Państwowe Gimnazja Rządowe Męskie: Brodnica, Chełmno, Chełmża, Chojnice, Gniew, 2 w Grudziądzu Kościerzyna, Lubawa, Starogard Gdański, Świecie, Tczew, 2 w Toruniu, Wąbrzeźno, Wejherowo Gimnazjum Niemieckie Humanistyczne w Toruniu Seminaria Nauczycielskie: Toruń – męskie i żeńskie Seminaria nauczycielskie męskie – Grudziądz, Tuchola, Wejherowo, Kościerzyna, Lubawa Szkoły średnie prywatne: Męskie – Pelplin – Collegium Marianum Toruń Stawki – Gimnazjum oo. Redemptorystów Górna Grupa i Kartuzy – Gimnazja Chojnice, Grudziądz, Tczew – Gimnazja Niemieckie Żeńskie – Kościerzyna, Toruń – Gimnazjum Humanistyczne
Ludność Ludność województwa w 1921 roku wynosiła 935.643 osóbWedług publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XI – Województwo Pomorskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924..
Podział ludności ze względu na narodowość: Polacy i Kaszubi – 81%; 757.801 Niemcy – 18,8%; 175.771
Podział ludności ze względu na wyznanie: rzymskokatolickie – 79,6%; 744.699 ewangelickie – 19,6%; 183.678 Innego chrześcijańskiego – 0,4%; 4.140 mojżeszowe – 0,3%; 2.927
Struktura demograficzna (1931)
Wojewodowie + Wojewodowie Okres urzędowania Stefan Łaszewski 15 października 1919 – 21 lipca 1920 Jan Brejski 27 lipca 1920 – 16 maja 1924 Stanisław Wachowiak 22 maja 1924 – 12 października 1926 Kazimierz Młodzianowski 12 października 1926 – 4 lipca 1928 Mieczysław Seydlitz 16 lipca 1928 – 28 lipca 1928 (p.o.) Wiktor Lamot 28 lipca 1928 – 18 listopada 1931 (p.o. do 12 lipca 1929) Stefan Kirtiklis 18 listopada 1931 – 16 lipca 1936 Władysław Raczkiewicz 17 lipca 1936 – 5 września 1939.
Wicewojewodowie + Wicewojewodowie Okres urzędowania Mieczysław Seydlitz sierpień 1926 - wrzesień 1934
Przypisy
Kategoria:Historia Torunia !