thumb|Irokeskie kobiety mielą kukurydzę lub zasuszone jagody (ryt 1664) Gospodarka Irokezów pierwotnie była formą produkcji wspólnotowej, łącząc łowiectwo, zbieractwo i rolnictwo (głównie ogrodnictwo). Plemiona Konfederacji Irokezów (zwanej też Ligą Haudenosaunee) i inne ludy mówiące językami irokeskimi, w tym Huroni, żyły w rejonie Wielkich Jezior i na terenie obecnego stanu Nowy Jork. W jej skład wchodziło początkowo pięć plemion: Mohawkowie, Oneidowie, Onondagowie, Kajugowie, Senekowie, które zjednoczyły się przed pierwszym kontaktem z Europejczykami, a szóste plemię – Tuskarorowie – przyłączyło się później. Plemię Huronów, nie będących Irokezami, należało do tej samej grupy językowej i miało podobny model gospodarki.
Irokezi byli zasadniczo rolnikami, uprawiającymi tzw. „trzy siostry”, czyli powszechne wśród rdzennych Amerykanów rośliny uprawne: kukurydzę, fasolę i dynię. Stworzyli kulturę i zwyczaje związane ze swym stylem życia, w tym koncepcje dotyczące przyrody i zarządzania mieniem. Ich system gospodarczy był bardzo odmienny od dominującej obecnie gospodarki zachodniej. Charakteryzowały go: współwłasność ziemi, podział pracy ze względu na płeć oraz handel oparty głównie na ekonomii darów.
Zetknięcie się z Europejczykami na początku XVII wieku miało głęboki wpływ na gospodarkę Irokezów. Na początku biali stali się ważnymi partnerami handlowymi, ale rozszerzanie się osadnictwa europejskiego zakłóciło równowagę irokeskiej gospodarki. Jeszcze przed początkiem XIX wieku Irokezi zostali zmuszeni do osiedlenia się w rezerwatach i dostosowania swej tradycyjnej gospodarki do nowych warunków. W XX wieku niektóre grupy Irokezów wykorzystały autonomiczny status indiańskich rezerwatów i otworzyły własne kasyna. Inni Irokezi włączyli się bezpośrednio w ogólną gospodarkę poza rezerwatami.
Własność ziemi thumb|Irokeski długi dom późnego okresu, mógł pomieścić setki ludzi Irokezi i Huronowie wypracowali podobne systemy zarządzania ziemią, oparte na współwłasności plemiennej.
Gabriel Sagard, francuski misjonarz katolicki, analizując podstawy systemu własności ziemi Huronów, pisał, że Huroni mieli „tyle ziemi ile potrzebowali”Sagard, 133.Axtell, 110–111.. Ziemia należała do całej społeczności. Każdy Huron miał swobodę w karczowaniu i uprawianiu ziemi. Jednocześnie zachowywał własność ziemi dopóty, dopóki ją uprawiał i pielęgnował. Gdy porzucał ziemię, ta powracała do puli własności publicznej i każdy mógł ją wziąć i uprawiaćAxtell, 111.. Chociaż Huronowie mieli działki indywidualne, podział ten nie miał większego znaczenia – umiejscowienie pojemników na zboże w długich domach, w których mieszkały różne spokrewnione ze sobą rodziny, sugeruje, że jego mieszkańcy całą pracę wykonywali wspólnieTrigger, 28..
Plemię Irokezów posiadało całość ziem, ale rozdzielało ich połacie różnym klanom w celu późniejszego rozparcelowania pomiędzy gospodarstwa pod uprawę roślin. Dzielenie ziem pomiędzy gospodarstwa odbywało się co kilka lat. Klan mógł poprosić o ponowne rozdanie ziem podczas zebrania rady Matek KlanówStites, 71–72.. Klany, które sponiewierały przydzieloną im ziemię, czyli nie zajmowały się nią, były ostrzegane, a ostatecznie karane przez radę odebraniem ziemi i oddaniem jej innemu klanowiJohansen, 123.. Dysponowanie ziemią było wyłącznie sprawą kobiet, ponieważ to one zajmowały się jej kultywacją.
Rada Matek Klanów zastrzegała również pewne obszary, na których pracowały kobiety wszystkich klanów. Pożywienie z tych ziem, zwane kěndiǔ"gwǎ'ge' hodi'yěn'tho, było używane podczas świąt, festiwali i dużych zebrań rady.
Środowisko i zasoby naturalne Irokezi żyli w sercu regionu leśnego wschodniej Ameryki Północnej – pomiędzy surowym środowiskiem Arktyki, jakie panuje na dalekiej północy kontynentu, a Wielkimi Równinami, rozciągających się aż do Gór SkalistychStites, 2-3 i 13.. W XVII wieku Irokezi zajmowali ziemie na południe od jeziora Ontario – od brzegu jeziora Erie na zachodzie do rzeki Hudson, od wschodu ich terytorium ograniczała Rzeka Świętego Wawrzyńca i łańcuch Appalachów. Obszary te nie są zbyt zróżnicowane pod względem morfologicznym, pozbawione są też wyraźnych barier naturalnych. Niewielkie wzgórza, porośnięte przez choiny kanadyjskie (zwane w Kanadzie cykutami), klony, sosny, dęby i inne drzewa strefy umiarkowanej, poprzecinane są żyznymi dolinami i glebami aluwialnymiStites, 15.. Irokezi wykorzystywali je podczas walk obronnych. Zajmując pozycje na najwyższych wzniesieniach, chronili się przed wrogiem, a jednocześnie obierali stanowiska dogodne do ataku.
Kraina Irokezów obfitowała w wiele gatunków zwierząt i jadalnych roślin. Źródłem mięsa były m.in.: łosie, wapiti, jelenie wirginijskie, baribale, bobry i inne, mniejsze zwierzęta łowne takie, jak: wydra kanadyjskie, kuny amerykańskie, zające amerykańskie, wiewiórki szare, czy sosnowiórki czerwone. W zależności od pory roku wody obfitowały w takie ryby, jak: karpiowate, bassy wielkogębowe i małogębowe, jesiotry: krótkonosy i ostronosy, łososie, węgorze amerykańskie oraz w małże słodkowodne. Liczne gatunki takich ptaków, jak: żurawie, pelikany, łabędzie, czy bernikle, gęsi, kaczki, indyki, gołębie, mewy, czy nury były również gospodarczo użyteczne. Z roślin uprawiano: kukurydzę, fasolę, dynię (gatunki tradycyjnie uprawiane przez Indian, tzw. trzy siostry) i melony, aklimatyzowane w dolinie Missisipi; zbierano zioła i dzikie owoce rosnące w okolicy. Suszono owoce takich drzew, jak: orzeszniki, orzechy i kasztany, dęby. Z klonu cukrowego wyrabiano popularny wśród Indian syrop klonowy. Ponadto zbierano maliny, czarne borówki, truskawki, jagody żurawiny i produkowano wino z winogron winorośli, które rosły w sposób naturalny na obszarach dotkniętych pożarami. Dietę uzupełniano jabłkami, jagodami berberysowatych i asyminy trójklapowej (zwaną pawpaw) i owocami innych dzikich drzew owocowychStites, 16-17 i 20-21..
Z licznie dostępnych surowców wytwarzano narzędzia, odzież oraz biżuterię i ozdoby. Ze skóry i sierści zwierzyny wyrabiano ubrania i narzędzia. Rogów, kości i ścięgien, jak również skorup mięczaków używano do produkcji narzędzi i naczyń. Pochodzące z okolicznych lasów drewno do budowy pozyskiwano z takich drzew, jak: jesion, wiąz, żywotnik zachodni, jodła balsamiczna i świerk. Ich korę używano do pokrywania różnych materiałów. Drewno jesionu amerykańskiego i wiązu z gatunku Ulmus rubra służyło do wyrobu canoe i rakiet śnieżnych. Włókna wewnętrznej części kory wiązu i innych roślin takich, jak Dirca palustris (wawrzynkowate) i dzikie konopie, używano do produkcji sznurów i naszyjników. Trzcinę i lancetowate liście kukurydz używano do tkania dywanów. Z gliny wyrabiano w dużych ilościach naczynia ceramiczne. Kraina Irokezów była jednak uboga w miedź – niemal jedyny metal wykorzystywany przez Indian. Przed przybyciem Europejczyków Irokezi nie używali narzędzi wykonanych z metalu, a jedynie kilku narzędzi kamiennychStites, 18-19..
Terytorium Huronów, położone na ziemiach pomiędzy jeziorami Ontario, Erie i Huron, było bardzo podobne do krainy Irokezów. Nieco bardziej korzystne rolniczo, z większą ilością terenów otwartych, oferowało mniej zasobów do polowania, ale za to lepsze łowiskaStites, 19..
Działalność podstawowa Podstawowymi obszarami działalności gospodarczej Irokezów były: zbieranie owoców i korzeni, traperstwo, łowiectwo, rybołówstwo i rolnictwo. Istotną część pożywienia stanowiły zbierane regularnie owoce i korzenie. Obfite zbiory były okazją do organizowania uroczystości, na ich okoliczność wytwarzano również syrop klonowy. Zasoby te jednak zajmowały drugorzędną pozycję w stosunku do zwierzyny łownej – Irokezi polowali zarówno w najbliższym otoczeniu, jak i daleko poza granicami swojego terytoriumStites, 20..
Zima była głównym sezonem polowań, w pozostałych miesiącach polowano nieregularnie. Wiosną i jesienią polowano na dzikie ptactwo, a okres od stycznia do maja sprzyjał polowaniom na niedźwiedzie ze względu na ich hibernację. Na jelenie i bobry polowano w pierwszych czterech miesiącach zimy. Od października liczne grupy myśliwych przemierzały tereny w poszukiwaniu zwierzyny. Wędrowali na wschód i północ w kierunku gór Adirondack i terenów dzisiejszej Kanady, a także na zachód i południe, nad rzekę Niagara oraz w kierunku dzisiejszych stanów USA – Ohio i Pensylwanii. W styczniu grupy osobno wracały do swoich wiosek. Podczas polowań myśliwi chronili się w niewielkich przenośnych szałasach; w wioskach budowano tzw. długie domyByły to charakterystyczne formy budownictwa mieszkalnego Irokezów i Huronów (ang. longhouse). Irokezi w swoim języku nazywali siebie Haudenosaunee – ludzie z długich domów., otoczone solidnym ogrodzeniemStites, 57-66.. Ryby łowiono na wiele sposobów od połowy marca do początku zimy (najwięcej łososi i węgorzy), a u Huronów niemal przez cały rokStites, 21-22..
W przeciwieństwie do łowiectwa i zbieractwa rolnictwo wymagało stosunkowo długich i skomplikowanych czynności. Produkcja kukurydzy dzieliła się na cztery główne fazy: przygotowanie roli, sadzenie, wzrost roślin i zbiory. Cały proces ciągnął się zazwyczaj przez całe lato. Czasem, gdy przygotowanie roli było szczególnie trudne, pierwsze żniwa poprzedzało kilka lat wcześniejszych prac. Co 10–12 lat ekstensywne metody gospodarki rolnej Irokezów oraz częste migracje z wsi do wsi wymuszały konieczność powtarzania całego zabiegu. Część terenów nieobsianych przeznaczano na uprawę melona, a także – w mniejszym stopniu – słonecznika i tytoniuStites, 22-23.. Największą gałąź gospodarki rolnej stanowiła jednak uprawa tradycyjnych „trzech sióstr” – kukurydzy, fasoli i dyni. Kukurydza w różnych postaciach, w tym sagamite (indiańska potrawa), była podstawą wyżywienia wsi i stanowiła większość przechowywanej nadwyżki produkcji rolnej. Podczas sezonu polowań i połowów za główne pożywienie służyły ryby i dziczyzna. Uzupełniały one nadwyżki, przechowywano je po konserwacji za pomocą wędzenia i suszenia.
Większość rolników mieszkała na obszarach słabo zalesionych. Trwały wybór lokalizacji wsi ze względu na jakość gleb sugeruje, że mimo istotnej roli łowiectwa i rybołówstwa, w systemie gospodarczym Irokezów dominowało rolnictwo, jeszcze większą rolę odgrywało zaś u HuronówStites, 23-26..
Dobra konsumpcyjne i inwestycyjne Niezależnie od podstawowej działalności produkcyjnej Irokezi praktykowali różne formy rękodzieła, zwłaszcza w czasie wolnym, który następował po powrocie z polowań – na koniec zimyStites, 26.. Irokezi wytwarzali zarówno dobra konsumpcyjne (np. ubrania), jak i inwestycyjne (np. narzędzia), wśród nich dwa narzędzia ogólnego zastosowania: nóż, wyrabiany z drewna, kości, skorupy, muszli, bądź z kamienia, używany do polowania, walki i wielu czynności codziennych, oraz siekierę z kamienia, wykorzystywaną do wielu czynności, m.in. do wyrębu lasuStites, 44-46..