Grenlandia – największa wyspa na świecie, leżąca w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Obecnie pod względem politycznym Grenlandia stanowi autonomiczne terytorium Danii. Większość obszaru wyspy pokrywa lądolód grenlandzki, klimat wyspy jest nieprzyjazny, polarny. Powierzchnia przekraczająca 2 mln km² czyni ją trzykrotnie większą od drugiej co do wielkości wyspy – Nowej Gwinei. Grenlandia od wschodu i południa oblewana jest przez Atlantyk, a od północy przez wody Oceanu Arktycznego. Od zachodu wyspę oblewają wody Morza Baffina. Większa część wyspy leży za kołem polarnym. Grenlandia została odkryta dla Europejczyków w IX w., przez wikingów (wyprawa Eryka Rudego); rdzenni Inuici (Grenlandczycy) zamieszkują ją od co najmniej 4500 lat.
Powierzchnia, skrajne punkty i granice 250px|left|thumb|Mapa fizyczna Grenlandii bez pokrywy lodowej; jednak gdyby pokrywa ta uległa stopieniu, doszłoby do izostatycznego podniesienia się lądu Wyspa o powierzchni km² jest około 7 razy większa od Polski.
Skrajne punkty północny – 83°39'N – Kap Morris Jesup na Ziemi Peary’ego południowy – 59°46'N – przylądek Farvel zachodni – 73°08'W – przylądek Aleksander na Ziemi Inglefielda wschodni – 11°39'W – Przylądek Północno-Wschodni na Ziemi Księcia Chrystiana
Przylądek Morris Jesup jest jednym z najdalej wysuniętych na północ fragmentów lądu stałego na Ziemi. Dalej na północ, u brzegów Grenlandii, leży jeszcze mała wyspa Kaffeklubben oraz żwirowe łachy, których stabilność w dłuższym okresie (a zatem uznanie ich za stały ląd) jest dyskusyjna, m.in. wysepka Oodaaq.
Rozciągłość południkowa wyspy wynosi 2670 km, a geograficzna rozciągłość równoleżnikowa wynosi 1050 km. Przeciętna szerokość wyspy wynosi 1100 km. Linia brzegowa mierzy km.
Grenlandia jest wyspiarskim terytorium i poprzez wody terytorialne od zachodu graniczy z Kanadą. Kanadyjska Wyspa Ellesmere’a oddzielona jest od Grenlandii cieśniną Naresa, na którą składają się m.in. cieśnina Smitha i Robesona.
Ukształtowanie poziome mały|Jeden z grenlandzkich fiordów z widocznym jęzorem lodowcowym Linia brzegowa Grenlandii jest bardzo urozmaicona, charakteryzują ją liczne, głęboko wcięte w ląd fiordy, takie jak: Kangertittivaq (Scoresby Sund), Uummannaq Fjord, Zatoka Inglefielda czy Qeqertarsuup Tunua. Fiordy leżą na większości długości wybrzeża. Drugim elementem urozmaicającym linię brzegową są liczne niewielkie wyspy szkierowe. Dodatkowo wpływ na wygląd linii brzegowej jak i wybrzeża mają spływające lodowce, które u wybrzeży tworzą wielkie jęzory o szerokości dochodzącej nawet do 100 km. Wybrzeże jest przeważnie surowe, skaliste i fiordowe. Tam, gdzie spływają lodowce, jest ono pokryte lodem i przybrzeżnymi krami lodowymi.
Budowa geologiczna mały|Skaliste wybrzeże wyspy Grenlandia jest ogromną wyspą będącą kontynentalną częścią Ameryki Północnej i znajduje się na obszarze tarczy grenlandzkiej. Większość obszaru Grenlandii zbudowana jest ze skał należących do prekambryjskiej tarczy grenlandzkiej. Są to: granity, gnejsy, a także kwarcyty i łupki. We wschodniej i północnej części wyspy do prekambryjskich utworów przylegają skały osadowe i metamorficzne związane głównie z orogenezą kaledońską. W środkowej części wschodniego i zachodniego wybrzeża występują pochodzące z trzeciorzędu pokrywy bazaltowe. Północny kraniec wyspy zajmują hercynidy, będące obszarem fałdowań dolnopaleozoicznych. Na Grenlandii nie ma aktywności wulkanicznej i sejsmicznej.
Rzeźba mały|Nunataki na wschodnim wybrzeżu Grenlandii Dominującym elementem krajobrazu Grenlandii jest lądolód, który pokrywa 83% powierzchni wyspy. Ma on wyraźny wpływ na rzeźbę terenu, formując ją i maskując topografię powierzchni skał. W centrum znajduje się niecka o płaskim dnie, tworząca pokaźnych rozmiarów obszar depresyjny ukryty pod warstwą lodu grubą na ponad 3000 m (jest to zatem kryptodepresja). Najniższy jej punkt znajduje się około 250 m p.p.m. Faktyczny krajobraz wyspy jest wyżynno-górzysty, ponieważ na Grenlandii znajdują się pasma górskie. Nieckę otaczają obszary górskie, częściowo wystające spod lądolodu. Widoczne jest to przede wszystkim w strefie nadbrzeżnej, na której grubość lodu jest mniejsza. Na wielu połaciach wyspy nie widać gór, które zakryte są czaszą lodu. Najwyższe wzniesienia znajdują się daleko od wybrzeży; otoczone zewsząd lodem nazywane są nunatakami. Góry Grenlandii są w większości wysokie, średnio przekraczające 2000 m n.p.m. Najwyższy szczyt – Góra Gunnbjørna ma wysokość 3694 m n.p.m. Obszary nizinne (pomijając skaliste podłoże) ograniczają się do wybrzeża. Także w strefie wybrzeża tereny górskie, wieńczące często fiordy, w wielu miejscach schodzą do samego brzegu morskiego. Wybrzeże miejscami ma także postać klifową.
Kanion
W północnej części pod lądolodem grenlandzkim znajduje się ogromny kanion biegnący od środka wyspy do fiordu lodowca Petermann Glacier. Kanion ma przynajmniej 750 km długości, a jego głębokość dochodzi do 800 m. Obiekt został odkryty w 2013 roku przez naukowców z Uniwersytetu Bristolskiego na podstawie danych radarowych zebranych podczas Operation IceBridge. Obiekt nie ma oficjalnej nazwy, ale przez media i w literaturze określany jest mianem „Grand Canyon of Greenland” lub „Greenland's Grand Canyon”. Powstał prawdopodobnie około 3,5 mln lat temu, przed powstaniem pokrywy lodowej.
Najwyższe szczyty mały|Wystający spod lądolodu ośnieżony szczyt górski – Cone Zestawienie oparte na informacjach portalu www.peakbagger.com Góra Gunnbjørna (Hvitserk; Gunnbjors Fjeld) – 3694 m n.p.m., , pierwsze wejście: 16 sierpnia 1935 – Augustine Cortauld, Jack Longland, Ebbe Munck, Laurence Wager i H.G. Wager Dome (Dôme, Qaqqaq Kershaw) – 3683 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 8,9 km na południe od Góry Gunnbjørna Qaqqaq Johnson (Cone) – 3669 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 3,7 km (kierunek NNW) od Dome Qaqqaq Paul Emile Victor – 3609 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 15,1 km (kierunek ESE) od Dome bezimienny szczyt na Grenlandii – 3549 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 7,4 km (kierunek ESE) od Qaqqaq Paul Emile Victor Styggehorn – 3503 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 2,2 km (kierunek WSW) od Qaqqaq Johnson Mount Julia (nazwa nieoficjalna) – 3455 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 5,3 km (kierunek NNE) od Qaqqaq Paul Emile Victor Mont Forel – 3391 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 358 km na południowy zachód od Styggehorn Borgtinderne – 3348 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 55 km na wschód od bezimiennego szczytu o wysokości 3549 m n.p.m. Ejnar Mikkelsen Fjeld – 3308 m n.p.m., ; znajduje się w odległości 17,2 km (kierunek WNW) od Borgtinderne
Stauning Alper – 2831 m n.p.m. bezimienny szczyt na Ziemi Milne’a – 2434 m n.p.m. Klosterbjerge – 2410 m n.p.m. Margaretatopp – 2360 m n.p.m. Payers Tinde – 2320 m n.p.m. Perserajoq – 2259 m n.p.m. bezimienny szczyt na wyspie Renland – 2200 m n.p.m.
Klimat Grenlandia leży w strefie dwóch klimatów: subpolarnego i polarnego. Klimat podbiegunowy obejmuje obszary nadbrzeżne południowej, południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części wyspy. Polarny całą resztę wyspy. Południowy zachód wyspy jest cieplejszy niż wynikałoby to z szerokości geograficznej, a to za sprawą opływającego wyspę od tej strony odgałęzienia ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego. Ciepłe prądy morskie okalają wyspę od strony południowej części Morza Baffina, od południa i nieco od wschodu. Dalej na północy, gdzie zaczyna się Cieśnina Duńska, działają zimne prądy morskie, podobnie jest od strony zachodniego wybrzeża. Mniej więcej północna połowa zachodniego wybrzeża obmywana jest przez zimne prądy, które warunkują występowanie niskich, ujemnych temperatur przez cały rok. Klimat Grenlandii charakteryzuje się m.in. częstymi zmianami pogody. W głębi lądu panuje klimat kontynentalny. Częstym zjawiskiem na Grenlandii są silne i gwałtowne wiatry, które wieją znad lądolodu w kierunku wybrzeży. Powodują one efekt fenowy na obszarze graniczącym z lądolodem. mały|Obszary górskie w strefie nadbrzeżnej
Temperatury Cechą Grenlandii są niskie i na zdecydowanej większości wyspy mroźne temperatury, zarówno w nocy jak i w dzień. Najkorzystniejszy klimat panuje na wybrzeżach, zwłaszcza w południowo-zachodniej części wyspy. Średnia temperatura w tym rejonie w styczniu wynosi , zaś lipcu . Pozostałe obszary kraju leżące nad brzegiem morza są znacznie chłodniejsze: temperatura spada w miarę przesuwania się na północ; zimą na północnych skrajach wyspy osiąga wartość średnią , a latem zaledwie . Grenlandia przez cały rok znajduje się pod wpływem arktycznych, mroźnych mas powietrza, przez co klimat jest surowy. We wnętrzu wyspy panuje przez cały rok baryczny ośrodek wyżowy, który powoduje duże nocne spadki temperatur, średnio do , a nawet . Temperatura w centralnej i północnej części wyspy w zasadzie nigdy nie przekracza . Średnia temperatura powietrza w lutym wynosi tam , zaś w lipcu . Najniższa zanotowana na wyspie temperatura to (w 1954).
Opady Opady są zróżnicowane, czego przyczyną jest fakt, że nad wybrzeżem panuje morska odmiana klimatu, a we wnętrzu kontynentalna. Roczna suma opadów na wyspie waha się od 800–1100 mm na południu, do 150–250 mm na północy. Opady mają głównie postać śniegu, w okresie letnim też deszczu, oczywiście w strefie wybrzeża, tam gdzie panuje klimat podbiegunowy. W środkowej części Grenlandii, na obszarze lodowca, gdzie rocznie spada 300–400 mm, jest to wyłącznie śnieg. Opady występują głównie w ciepłej połowie roku. Niskie opady są związane z działaniem wyżu barycznego, podobnie jak na Antarktydzie.
Wody mały|Ciek wodny w południowej części Grenlandii Warunki panujące na Grenlandii uniemożliwiają istnienie sieci rzecznej i innych wód powierzchniowych, jakimi są jeziora czy stawy. Pokryty w 83% lądolodem obszar Grenlandii jest regionem o skrajnym klimacie, gdzie na większości terenów przez cały rok lub przez większą część nie ma wody w stanie ciekłym. Jedyną formą wód na Grenlandii (obszary o klimacie arktycznym) jest lądolód i śnieg. W centrum wyspy spada około 1 m śniegu rocznie, co warunkuje przyrost pokrywy lodowej o 30 do 40 cm. Przyrost lądolodu niwelowany jest przez topnienie, parowanie i spływ masy lodowej ku wybrzeżom. W regionie subarktycznego klimatu w okresie letnim pojawia się w strefie wybrzeża sieć krótkich strumieni spływających z topniejących lodowców. Pozostałe wody powierzchniowe, jakimi są niewielkie jeziora, występują miejscami na południu Grenlandii. Lodowce schodzą do morza, i tam od czaszy lodu odrywają się góry lodowe, które następnie dryfują po morzu. Góry lodowe, mimo stopniowego topnienia w ciepłej od prądów morskich wodzie, docierają niekiedy w okolice Nowej Fundlandii i dalej na południe, stanowiąc zagrożenie dla żeglugi. Z jedną z takich gór zderzył się Titanic.
Gleby Surowy klimat na Grenlandii sprawia, że tak samo jak na Syberii tworzy się wieczna zmarzlina. Tylko 20% powierzchni wyspy jest wolne do wiecznej zmarzliny. Ma to decydujący wpływ na warunki glebowe. Pokrywa glebowa istnieje tylko w strefie południowego wybrzeża i fiordów wybrzeża zachodniego. Gleby, jakie tam występują, to przede wszystkim płytkie i słabo wykształcone gleby tundrowe. Występują także gleby torfowe i glejowe. Na samym południu tereny pokrywają płytkie gleby próchniczne.
mały|Roślinność tundrowa Grenlandii
Flora Flora Grenlandii jest uboga, czego przyczyną są niesprzyjające warunki klimatyczne i glebowe. Mimo to na obszarze Grenlandii szata roślinna pod względem gatunkowym jest w miarę bogata i spotkać można około 500 gatunków roślin wyższych oraz 3000 gatunków mchów, porostów i glonów.