Bitwa nad Sutjeską (, ) – była połączonym atakiem sił Osi, trwała od 15 maja do 16 czerwca 1943 roku, jej celem było unicestwienie partyzanckiej armii w Jugosławii, w pobliżu rzeki Sutjeska, w południowo-wschodniej Bośni. Niepowodzenie ofensywy stało się punktem zwrotnym dla Jugosławii podczas II wojny światowej.
Operacja przeprowadzona została pod kryptonimem Operacja „Czarny” (), znana jest również jako Piąta Ofensywa Antypartyzancka (serb.-chor. Peta Neprijateljska Ofenziva).
Operacja
Państwa Osi zgromadziły 127 000 żołnierzy, złożonych z dywizji niemieckich, włoskich, chorwackich i bułgarskich oraz ponad 300 samolotów. Zgrupowanie NOVJ liczyło 22 148 żołnierzy w 16 brygadach. Celem operacji było otoczenie i likwidacja oddziałów partyzanckich.
9 czerwca Josip Broz Tito został raniony w ramię od bomby. Według niepotwierdzonych relacji ocalenie zawdzięczał swojemu psu. 13 czerwca zginął płk Sava Kovačević, jeden z najbardziej znanych dowódców partyzanckich. W końcowej fazie realizacji operacji Niemcom udało się otoczyć partyzantów, jednak partyzanci wyszli z otoczenia przełamując linie niemieckich dywizji 118 i 104 oraz chorwackiej dywizji nad rzeką Sutjeska i przechodząc do wschodniej Bośni. Okupione to zostało znacznymi stratami. W bitwie zginęło łącznie 7543 partyzantów, tj. ponad 1/3 stanu. Niemiecki generał Rudolf Lüters w końcowym raporcie ocenił, że „komunistyczni rebelianci” są dobrze zorganizowani, sprawni i z wysokim morale bojowym.
Sukces partyzantów poprawił ich reputację u lokalnej ludności, wzrosła liczba rekrutów, ponadto poskutkowało kontratakami we wschodniej Bośni przeciwko garnizonom we Vlasenicy, Srebrenicy, Olovo, Kladanj oraz Zvorniku w ciągu 20 dni po bitwie.
Bitwa była punktem zwrotnym w przejęciu kontroli nad Jugosławią przez aliantów i stała się ważną częścią w powojennej kulturze jugosłowiańskiej.
Jednostki biorące udział w operacji Siły partyzantów Liczące ponad 22 tys. partyzantów zgrupowanie dowodzone przez komendanta naczelnego NOV i POJ Josipa Broz Titę składało się z następujących jednostek: 1 Dywizja Proletariacka - d-ca gen. mjr Koča Popović 2 Dywizja Proletariacka - d-ca gen. mjr Peko Dapčević 3 Proletariacka Dywizja Uderzeniowa - d-ca płk Sava Kovačević (poległ 13 czerwca), wcześniej płk Radovan Vukanović 7 Banijska Dywizja Uderzeniowa - d-ca płk Pavle Jakšić 6 Proletariacka Brygada Uderzeniowa 15 Brygada Majewicka
Siły Osi W czasie całej ofensywy dowództwo nad 127 tys. żołnierzy Państw Osi sprawował gen-płk Alexander Löhr. Od strony taktycznej kierował nią gen. Rudolf Lüters, dowódca Korpusu Chorwackiego.
III Rzesza: 1 Dywizja Strzelców Górskich - d-ca gen. por. Walter Stettner 7 Ochotnicza Dywizja Górska SS „Prinz Eugen” - d-ca Gruppenführer Artur Phleps 104 Dywizja Strzelców - d-ca gen. mjr. Hartwig von Ludwiger 118 Dywizja Strzelców - d-ca gen. por. Josef Kübler 369 Dywizja Piechoty - d-ca gen. por. Fritz Neidholdt (jednostka złożona z kolaborantów chorwackich) 4 Pułk Brandenburg 659 Samodzielny Batalion Inżynieryjny 202 Batalion Pancerny zgrupowanie 300 samolotów
Królestwo Włoch: 1 Alpejska Dywizja „Taurinense” 19 Dywizja Piechoty „Veneziaa” 23 Dywizja Piechoty „Ferrara”
Carstwo Bułgarii: 61 Pułk Zabezpieczający 63 Pułk Kombinowany
Niepodległe Państwo Chorwackie: 4 Domobrańska Brygada Górska
Nawiązania w kulturze W 1973 roku, w trzydziestolecie, bitwa stała się tematem filmu w reżyserii Stipe Delića „Piąta Ofensywa” („Sutjeska”) - był to jeden z najdroższych filmów kinematografii jugosłowiańskiejPiąta ofensywa (1973) w bazie filmweb.pl [dostęp: 2017-02-06]. Scenariusz powstał w wyniku pracy ekipy międzynarodowej (Ugo Pirro, Siergiej Bondarczuk, Miljenko Smoje, Wolf Mankovitsch, Branimir Šćepanović), zaś wystąpili w nim m.in. Richard Burton jako Tito, Ljuba Tadić jako Sava, Relja Bašić, Ljubiša Samardžić, Irene Papas, Günter Meisner, Velimir Bata Živojinović; muzykę stworzył Mikis Teodorakis.
Zobacz też Bitwa nad Neretwą Operacja Rösselsprung (1944)
Przypisy
Linki zewnętrzne Detaillierte Beschreibung der Schlacht auf vojska.net Detaillierte Beschreibung der Schlacht auf vojska.net Ратни команданти о трагедији на Сутјесци („Политика“, јун 2003.)
Kategoria:Bitwy Narodowej Armii Wyzwolenia Jugosławii Sutjeska Kategoria:Operacje Osi w II wojnie światowej