Soleczniki, Wielkie Soleczniki () – miasto na Litwie, w Dzukii, 45 km na południe od Wilna, nad Solczą. Leży przy granicy z Białorusią. Ludność: 6,8 tys. mieszkańców (2023). Siedziba rejonu solecznickiego.
Znane jest już od XIII wieku. Prawa miejskie otrzymało w 1956 r. Soleczniki to jedno z większych skupisk Polaków na Litwie.
Dane administracyjne Siedziba władz rejonu Soleczniki, miasto w odległości 45 km od Wilna przy szosie Wilno – Lida o powierzchni 2,98 km². Soleczniki leżą na Równinie Lidzkiej, nad rzeką Solczą (dopływ Mereczanki). Miasto Soleczniki zamieszkuje 6841 osób, z których 72% stanowią Polacy, 13% Litwini, 7% Rosjanie, 4% Białorusini, 1% Ukraińcy, 3% przedstawiciele innych narodowości. We wsi Tartak znajdował się przystanek kolejowy Soleczniki, położony na linii Wilno – Lida.
Miasto partnerskie: Nowego Miasta Lubawskiego, Lublińca, Łowicza, Płońska, Żnina, Tarnowa Podgórnego, Połańca, Kaźmierza, Chocza, Luzina, Świdnika, Barczewa, Wschowy, Szczytna i Kadzidła.
Historia miasta Soleczniki w przeszłości były nazywane Solecznikami Wielkimi w odróżnieniu od niedaleko położonych Solecznik Małych. Początki Solecznik sięgają XIII wieku (w źródłach krzyżackich zanotowano Salsniken lub Saletzniken). W kronice Piotra z Dusburga (?–1326) zostały wymienione w 1311 roku, kiedy to „wielki komtur Henryk z 150 rycerstwem wojskiem potężnym i 2 tys. piechoty zdobył osadę zwaną Salseninken i zniszczył ją ogniem i zrabował”. Jego wojsko zdobyło wielkie łupy, a 700 jeńców wzięło do niewoli. Napady krzyżackie oraz inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego powtarzały się w latach 1378, 1382 i 1394.
W 1431 roku Aleksander Montold (Montowt), herbu Topór był (wojewodą) starostą solecznickim. Od XIV w. miejscowość należała do Hlebowiczów. Około 1410 roku zbudowano pierwszy kościół katolicki.
Po unii horodelskiej pojawili się w Krakowie studenci z Litwy, m.in. z Solecznik. W lecie 1493 roku w dokumentach tej sławnej akademii wymieniany jest bakałarz Stanisław de Zolocznyky (z Solecznik). W historii znany jest Mikołaj Dzierzkowicz z Solecznik (ok. 1427–1467), kustosz krakowski, prepozyt wileński, sekretarz króla Kazimierza Jagiellończyka (1451), od 1453 roku biskup wileński. Od 1531 r. Soleczniki należały do Jerzego Radziwiłła (1480–1541), kasztelana wileńskiego, hetmana wielkiego litewskiego.
W 1523 roku Jan i Anna Hlebowiczowie zapisali swoje dobra na rzecz tutejszej parafii, podobnie uczynił w 1622 roku Iwan (Jan) Alfons Lacki, podkomorzy wileński. Za Hlebowiczów w Solecznikach istniała kaplica protestancka oraz żydowski dom modlitwy. Były tutaj też huta szkła, młyn i liczne gorzelnie. W 1655 roku wojska moskiewskie zdobyły i zniszczyły Soleczniki. Podczas wojny 1812 r. wojska napoleońskie zniszczyły miasteczko, potem przyszła zaraza.
W początkach XIX w. trakt do Wilna często przemierzał Adam Mickiewicz. W XIX wieku istniała tu poczta konna i listowa (dziś budynek banku przy ulicy Wileńskiej). Podróż z Solecznik do Wilna zajmowała 6 godzin. Stacja pocztowa znajdowała się również w Jaszunach. Od 1818 roku proboszczem w Solecznikach był ksiądz Paweł Hrynaszkiewicz, siostrzeniec ks. Józefa Mickiewicza (u niego przebywał, ucząc się Wilnie, Adam Mickiewicz, który w okolicy Solecznik zaobserwował obrzęd Dziadów). Ksiądz Paweł był starszy od Adama, studiował na Uniwersytecie Wileńskim, później był prefektem przy kościele uniwersyteckim. Poetę musiały z nim łączyć szczególne związki duchowe, czego świadectwem był nieoczekiwany wyjazd z Wilna do Solecznik w wigilię świąt Bożego Narodzenia 1818 roku. „U księdza Pawła Hrynaszkiewicza w Solecznikach Adam był także latem 1821 r.” – pisze A. A. Bajor. Tu miał się też dowiedzieć, że Maryla po zamążpójściu za hrabiego Puttkamera, zamieszkała w Bolciennikach, które leżą „o milę stąd”.
W 1823 r. Soleczniki nabyli Karol Ferdynand Wagner h. Lew (ur. 18 stycznia 1786), syn Marcina, prezydenta sądów apelacyjnych w Wilnie, królewskiego aptekarza i dowódcy oddziałów kosynierów w insurekcji kościuszkowskiej i jego żona Anna z Feldmanów h. Drewica. Za majątek ten Wagnerowie zapłacili 35 tys. rubli. Karol Ferdynand Wagner kształcił się w gimnazjum, a potem na uniwersytecie w Wilnie, gdzie ukończył filozofię. W 1812 roku został mianowany adiutantem-majorem w 1819 roku został prezydentem kolegium ewangelickiego.
Karol F. Wagner osiedlając się w Solecznikach, zbudował w nich kaplicę i wystawił przy niej pomnik z kamienia, poświęcony pamięci brata Michała, oficera wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego, który poległ w boju pod Widzami w okręgu brasławskim w maju 1812 r. Właściciel Solecznik prowadził ożywioną działalność polityczną. W latach 1826–1829 był więziony w Pietropawłowsku, było to spowodowane wydarzeniami 1825–1826 roku. Po 1831 roku był zesłany na dwa lata do Woroneża. Umierając, 25 grudnia 1863 r., uniknął zesłania na Sybir. Był członkiem lóż masońskich, organizował prace cesarskiego Towarzystwa Lekarskiego.
Jeszcze przed nabyciem majątku wielkosolecznickego, Karol Wagner kupił od Druckich-Sokolińskich ich rodowe gniazdo Sokleńszczyznę z dworem i starym parkiem, potem zostały od Radziwiłłów kupione Gudełki. Dopiero wtedy przeniósł się do Solecznik. Po śmierci Karola Ferdynanda Wagnera majątkiem solecznickim zaczął zarządzać jego syn Olgierd (ur. 22 marca 1819, zm. 23 marca 1891), wykształcony w Heidelbergu, ożeniony z Hannetą Jankowską. Brał udział w wydziale wykonawczym powstania, kilkakrotnie aresztowany, ostatecznie zwolniony z braku dowodów. Wagnerowie mieli pięcioro dzieci: syna Witolda i cztery córki (Annę zam. Święcicką, Marię zam. Dmochowską, Wandę zam. Jeleńską i Zofię zam. Houwaltową).
W czasie powstania styczniowego mieszkańcy Solecznik i okolic brali czynny udział, walcząc w szeregach m.in. oddziału Ludwika Narbutta. Po zniesieniu pańszczyzny w 1861 r. Soleczniki rozwijały się w szybkim tempie, lecz nie było tu żadnej szkoły. Mieszkańcy narodowości żydowskiej swoje dzieci uczyli przy domach modlitwy, a natomiast bogaci mieszczanie najmowali prywatnych nauczycieli. Niektóre dzieci w szkolnym wieku jeździły uczyć się do Małych Solecznik, a większość w ogóle nie pobierała nauki.
W 1866 roku na terenie parafii solecznickiej było 20 folwarków, 4 okolice, 15 zaścianków i 33 wsie. W 1866 roku w miasteczku było 31 domów, 459 mieszkańców, w tym 316 katolików, 134 żydów i 9 prawosławnychSoleczniki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego [dostęp 17 czerwca 2013]., działały huta szkła, papiernia, młyn, gorzelnia i poczta.
Olgierd Wagner dorównywał swoją aktywnością swemu ojcu Karolowi. Gdy stał się pełnoprawnym właścicielem majątku, imperium rosyjskie przystąpiło do likwidacji pańszczyzny. W pierwszej fazie reformy Wagnerom zabrakło rąk do pracy i pieniędzy. W tej sytuacji Olgierd zaczął gospodarować według nowych metod: zatroszczył się o najemnych robotników, budując dla nich domy i wydzielając im działki ogrodowe i pastwiska. Przystąpił do organizowania przemysłu rolno spożywczego (np. w 1870 r. uruchomił gorzelnię). Po spłaceniu czterech zamężnych córek Olgierd, wspólnie z pomagającym mu synem Witoldem Marcinem (1844–1906) – rozpoczął budowę pałacu. Budowa została zakończona w 1880 r. Urządzanie wnętrz pałacowych i otoczenia trwało do wybuchu I wojny światowej. Witold Wagner żonaty z Heleną Ziemacką ukończył studia we Wrocławiu. Po skończeniu studiów zajął się gospodarstwem stawiając Soleczniki i Sokoleńsczyznę na bardzo wysokim poziomie. Dbał też o pracowników, posyłając niektórych do zakładów rolniczych i ogrodniczych na swój koszt. Założył też w swoich dobrach trzy szkoły. mały|Pałacyk Wagnerów ok. 1915 r. W 1882 roku zbudowana została kolej żelazna łącząca Wilno z Lidą.
W 1914 roku solecznickie dobra podzielone zostały pomiędzy dwóch synów Witolda Wagnera. Witoldowi jun. przypadły Gudełki i dom w Wilnie, a Karol otrzymał Soleczniki, Sokoleńsczyznę i Raczków z należącymi doń folwarkami. W okresie międzywojennym, gdy dziedzicem Solecznik był Karol Wagner (1880–1956), jego pałac należał do najlepiej utrzymanych siedzib ziemiańskich na Wileńszczyźnie. Karol szczycił się osiągnięciami swojego gospodarstwa. Było ono zwiedzane przez liczne wycieczki krajowe i zagraniczne. Karol Wagner (ur. Soleczniki Wielkie 26 maja 1880, zm. w Glasgow 28 grudnia 1956) był dwukrotnie żonaty: najpierw z Elżbietą Potocką (1930) córką Tomasza z Zypl, a później z Haliną Siedlecką.
Na początku XX w. mieszkańcy dzisiejszego rejonu solecznickiego rozmawiali po polsku i nabożeństwa były odprawiane wyłącznie w języku polskim. W 1913 r. w miasteczku rozpoczęła działalność pierwsza szkoła.
Na początku 1919 roku Soleczniki zostały zajęte przez bolszewików. 17 kwietnia 1919 roku o godzinie 21:00 1. Brygada Jazdy Wojska Polskiego pod dowództwem mjr. Władysława Beliny-Prażmowskiego zajęła Wielkie Soleczniki bez walki. Dokonano tego w trakcie ofensywy przeciwko bolszewikom, której celem było odbicie z ich rąk Wilna. Miejscowa polska ludność przyjęła kawalerzystów entuzjastycznie.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Soleczniki znalazły się w jej granicach. W dwudziestoleciu międzywojennym leżały w Polsce, w województwie wileńskimPrzynależność wojewódzka zmieniała się. Miejscowość leżała w Ziemi Wileńskiej (1922 - 1926), następnie w województwie wileńskim (1926 - 1945)., w powiecie wileńsko-trockim, w gminie SolecznikiJej siedzibą były Małe Soleczniki. W 1929 w miasteczku mieszkało 587 osób. W 1931 Wielkie Soleczniki liczyły: miasteczko – 799 mieszkańców, zamieszkałych w 105 budynkach; majątek – 257 mieszkańców, zamieszkałych w 14 budynkach; przystanek kolejowy – 4 mieszkańców, zamieszkałych w 1 budynku; tartak – 94 mieszkańców, zamieszkałych w 10 budynkach; terpentynownia – 15 mieszkańców, zamieszkałych w 1 budynku.
Za czasów Wagnerów majątek solecznicki słynął ze wzorowego i nowocześnie prowadzonego gospodarstwa rolnego. Odbywały się tu liczne pokazy, prezentacje i wystawy. Ten fakt zdecydował, iż nie został poddany parcelacji w myśl ustawy o reformie rolnej z grudnia 1925 roku. Przed 1940 rokiem majątek Wagnerów w Solecznikach liczył 2 tys. hektarów. Oto co napisał w swoich reportażach pt. „Kraj lat dziecinnych” z lat 1936–1937 o majątku solecznickim Melchior Wańkowicz: u pana Karola Wagnera [….] zobaczyłem największą w Polsce, a może w Europie, chlewnię, produkującą rocznie tysiąc trzysta tuczników (nie bekonów!), drenaż całkowity, łąki w trzech czwartych zmelioryzowane, trzysta pięćdziesiąt krów o produkcji mleka, która w tym roku sięgnie osiemset tysięcy litrów, a największa w Polsce wytwórnia sera szwajcarskiego pokrywa niemal w całości zapotrzebowanie Warszawy. Zamiast egzotyki zaprodukowano mi wykresy, w których różne kolory barw oddają temperaturę zmagań z kryzysem, spadek dochodowości wynagradzają przechodzeniem na fabrykaty.
II wojna światowa W 1939 roku w Solecznikach zamieszkiwało 4844 osób. Ostatnim administratorem majątku był Józef Szafiroński. Po wybuchu II wojny światowej Wagnerowie wyjechali do Anglii.
W październiku 1939 r. Soleczniki zostały odłączone od państwa polskiego i wcielone do sowieckiej Białorusi, a następnie przekazane Litwie.
W Solecznikach stacjonowały oddziały sowieckie – w październiku 1939 r. w majątku kwaterowało dowództwo sowieckiego 15 korpusu pancernego. W okresie okupacji niemieckiej w Solecznikach stacjonowała załoga niemiecka. Proboszczem parafii solecznickiej był ks. Antoni Udalski, zamordowany przez Niemców w 1943 r. (razem z ks. Zygmuntem Miłkowskim, proboszczem Wiszniewa). Wcześniej ks. Udalski był proboszczem w Wołożynie, jednak w związku z trudnościami wyjechał z Wołożyna i objął parafię Soleczniki. Tu jednak litewska „Sauguma” aresztowała go i umieściła w więzieniu na Łukiszkach w Wilnie. Stąd wywieziony do Wołożyna i tu został rozstrzelany. Wiele faktów wskazuje na to, że przyczyną jego śmierci była pomoc jaką niósł w ratowaniu Żydów.