mały|Centrum miasta mały|Skwer za myszyniecką bazyliką z mosiężnymi tablicami upamietniającymi osoby zasłużone dla kurpiowszczyzny mały|Tablica upamiętniająca ks. Władysława Skierkowskiego alt=Odsłonięta 30.06.2014 r.|mały|Tablica upamiętniająca Adama Chętnika. Odsłonięta 30.06.2014 r. mały|Tablica upamiętniająca Stacha Konwę mały|Budynek plebanii w Myszyńcu (Parafia Trójcy Przenajświętszej) Myszyniec – miasto w Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim. Leży nad Rozogą. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Myszyniec.
Miasto leży na Mazowszu, w historycznej ziemi łomżyńskiejGrażyna Balińska, Jerzy A. Baliński: Młyny ziemi łomżyńskiej. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2003, s. 7. . Myszyniec uzyskał lokację miejską około 1798 roku, zdegradowany został 1 czerwca 1869 rokuWanda Paprocka, Myszyniec. Studium z dziejów miasta, Warszawa 1993, s. 30., ponowne nadanie praw miejskich w 1993 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52-53.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do woj. ostrołęckiego. Myszyniec przez wielu uznawany jest za stolicę Kurpihttps://www.myszyniec.pl/o-gminie.
Nazwa Najstarsze poświadczenia nazwy to zapisy oboczne: Myszeniec z 1727 r. i Myszenice z 1778 r.Elżbieta Kowalczyk-Heyman, Pochodzenie nazw miejscowych w parafii Myszyniec [w:] Dzieje parafii i kościoła pw. Trójcy Przenajświętszej w Myszyńcu, red. Maria Przytocka, Myszyniec 2009, s. 33., choć nazwa Myszyniec pojawiła się jeszcze wcześniej, w dokumencie z 22 grudnia 1650 r. informującym o nadaniu zezwoleń na trzy targi: w święto Zwiastowania NMP, w wigilię Trójcy Świętej i w wigilię św. Marcina. Zyski z targów przeznaczone miały być na uposażenie nowo wybudowanej kaplicy. 15 lutego 1654 r. król Jan Kazimierz powtórnym przywilejem potwierdził prawo jezuitów do pobytu przy tejże kaplicy, nadając im grunt pod budowę domu, założenie ogrodu i zezwalając na wyrąb drzew z puszczy. Jezuici otrzymali także od biskupa płockiego nadania upoważniające do posługi duszpasterskiej na terenie puszczy w starostwach łomżyńskim i ostrołęckim. Nadania te rozszerzył król Jan III Sobieski w 1677 r. Przeznaczył na potrzeby jezuitów trzy łany w lasach starostwa ostrołęckiego, przyzwalając tym samym na wybudowanie szkoły, browaru i karczmy. Osadę tę nazywano Misją Myszyniecką. Do kolejnego poszerzenia przywilejów doszło 19 listopada 1718 r. za sprawą Augusta II. Jezuici otrzymali zezwolenia na odbywanie cotygodniowych targów w wiosce Myszyniec, z których dochody miały być przeznaczone na budowę kościoła i utrzymanie zakonników. W dokumencie tym zamiennie z nazwą Myszyniec używano nazwy Jezupole. Jezupole, spolszczone łacińsko-greckie wyrażenie Iesupolis, czyli „miasto Jezusa”. Określenie to jest pierwotne w stosunku do nazwy Myszyniec, gdyż przebywający tymczasowo w puszczy zakonnicy organizowali sobie miejsce postoju, które „od wyrazu jezuita zwać się poczęło Jezupole, bo też i polko sobie wykarczowali…”, a zorganizowanej w tym miejscu stałej osadzie… „nadano (…) nazwisko Myszyniec, od wyrazu misja…”Monika Kozłowska, Duchowe i materialne wytwory kurpiowskiej kultury ludowej jako wyraz działalności myszynieckiej misji jezuickiej w latach 1650–1773, Ostrołęka 2009, s. 26..
W tym czasie funkcjonowały też nazwy Poświętne i Poświątne, oznaczające grunt nadany kościołowi. Różne etymologie nazwy Myszyniec podważył Adam Chętnik, który pojawienie się nazwy datował wcześniej, nawet jeszcze przed przybyciem jezuitów. Wywodził ją od nazwy „rośliny bagiennej, zwanej w tych stronach od dawna myszyńcem, mysieńcem, albo mysiańcem (…) rosnącej tylko na miejscach wilgotnych”.
Urszula Bijak wspomina o możliwości utworzenia nazwy wsi od słów Miszyn lub MyszynUrszula Bijak, Nazwy miejscowe Polski, t. 7, Kraków 2007, s. 311–312.. Stanisław Rospond za podstawę słowotwórczą uznał przezwisko Mysz, do którego dodany został przyrostek -iniecStanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 239..
Po kasacji zakonu jezuitów postanowieniem Stanisława Augusta Poniatowskiego z 13 stycznia 1774 r. misję jezuicką w Myszyńcu zamieniono na probostwo, a jezuici stali się księżmi diecezjalnymi. Osadzie nadano wówczas nazwę Myszyniec Kościelny lub Poświętno/Poświętne. Parafia liczyła 34 wioski, a pod duszpasterską opieką miała też miasta i wsie w PrusachWitold Jemielity, Myszyniec centrum kościelnym, „Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego”, 11 (1998), s. 92–101..
Historia 1651 – osada założona przez jezuitów, którym król Jan Kazimierz na podstawie przywileju do „rządu duszami” pozwolił wybudować kaplicę i przeciwdziałać rozwijającemu się w okolicy protestantyzmowi. 1708 – zniszczony w wyniku walk Kurpiów ze Szwedami podczas bitwy pod Kopańskim Mostem (22/23 stycznia 1708), na czele Kurpiów według legendy stał Stach Konwa. 1774 – połączenie dwóch osad, w wyniku czego powstaje Nowy Myszyniec. 1791 – nadanie praw miejskichWojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyki, Warszawa 1983, , s. 197.. 9 marca 1863 – bitwa oddziałów kurpiowskich pod dowództwem Z. Padlewskiego z oddziałami armii rosyjskiej zakończona zwycięstwem Polaków. 1869 – odebranie praw miejskich Myszyńcowi, miejscowość stała się wówczas osadą miejską i największą miejscowością w powiecie ostrołęckim zaraz po Ostrołęce, stolicy powiatuJerzy Kijowski, Myszyniec w czasie II wojny światowej, „Zeszyty Naukowe OTN”, 23 (2019), s. 85–93.. 1902 – powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej. 1909–1922 – budowa kościoła pw. Św. Trójcy – proj. Adolf Schimmelpfennig. 1914 – ludność Myszyńca ucieka bądź zostaje zmuszona do ewakuacji przez Rosjan z powodu działań wojennych. Mieszkańcy wsi udali się wówczas do lewobrzeżnych od rzeki Narew gmin powiatu ostrołęckiegoMarek Niewiadomski, Społeczność Myszyńca w czasie I wojny światowej, „Zeszyty Naukowe OTN”, 23 (2019), s. 43. 1914–1918 – w wyniku działań wojennych spłonęły 234 budynki, a jedynie 104 ocalały 1920 – zwycięska dla strony polskiej bitwa pod Myszyńcem podczas wojny polsko-bolszewickiej. 1928 – powstanie Placówki Straży Granicznej II linii „Myszyniec”. Placówka była jednym z pięciu komisariatów podlegających pod obwód Straży Granicznej w Przasnyszu na pograniczu z Prusami Wschodnimi. 1939 – bitwa pod Myszyńcem podczas kampanii wrześniowej w wyniku agresji Niemiec na Polskę. Miejscowość została wówczas zaatakowana przez 1. Brygadę Kawalerii 3 Armii Wehrmachtu. Niemiecki meldunek służb tyłowych informował, że w walkach brały udział dwie polskie kompanie i część ludności cywilnej, która powróciła do miasta. Szczegółowe raporty z potyczki nie wspominają jednak o udziale polskich cywili. Jochen Böhler stwierdził, że w rzeczywistości wojska niemieckie zostały ostrzelane z broni maszynowej przez dwie polskie kompanie, które czekały na nich spędzając noc w lesie. Niemiecki 1. Pułk Kawalerii odpowiedział na atak ogniem z karabinów maszynowych z samochodu pancernego, co zmusiło polskie kompanie do wycofania się z Myszyńca. Na skutek tego starcia śmierć ponosiło 53 polskich żołnierzy i jeden niemieckiJochen Böhler, Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce: wrzesień 1939, wojna totalna, tł. P. Pieńkowska-Wiederkehr, Kraków 2009, s. 138.. Polegli polscy żołnierzy zostali pochowani i upamiętnieni pomnikiem na cmentarzu w Myszyńcu. 24 stycznia 1945 – do miejscowości wkracza Armia Czerwona. 1972 – powstanie Regionalnego Centrum Kultury Kurpiowskiej im. ks. Władysława Skierkowskiego. 1993 – przywrócenie praw miejskich Myszyńcowi. 1999 – podniesienie świątyni w Myszyńcu do godności kolegiaty. 2013 – nadanie kościołowi pw. Trójcy Przenajświętszej godności bazyliki mniejszej. 2025 - Procesja Bożego Ciała w Myszyńcu wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku ówczesną osadę miejską zamieszkiwały 1872 osoby: 934 było wyznania rzymskokatolickiego, 4 prawosławnego, 21 ewangelickiego a 912 mojżeszowego. Jednocześnie 1151 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, a 721 żydowską. Było tu 212 budynków mieszkalnych.
thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Myszyńca w 2014 roku
Polityka Poczet burmistrzów i wójtów III Rzeczpospolita Andrzej Niedźwiecki – I, II, III kadencja (1990–2002) Bogdan Glinka – IV, V, VI, VII kadencja (2002–2018) Elżbieta Abramczyk – VIII kadencja (2018–2023) Sławomir Ceberek – IX kadencja (2024-2029)
Transport Myszyniec ma połączenia drogowe do innych miast poprzez przebiegające drogi: krajowe Olsztyn – Szczytno – Rozogi – Myszyniec – Kadzidło – Ostrołęka. wojewódzkie Chorzele – Myszyniec. Myszyniec – Łyse – Nowogród – Łomża.
W Myszyńcu znajduje się dworzec autobusowy obsługujący połączenia regionalne i dalekobieżne.
W Myszyńcu była również wąskotorowa stacja kolejowa, obecnie nie działająca. Najbliższe stacje znajdują się w Ostrołęce i Szczytnie.
Kultura
Największą i jednocześnie najstarszą imprezą odbywającą się w Myszyńcu jest Miodobranie Kurpiowskiehttps://mazowieckiszlaktradycji.pl/poi-lista/miodobranie-kurpiowskie/. Impreza odbywa się co roku w ostatnią niedzielę sierpnia, a organizatorem jest Regionalne Centrum Kultury Kurpiowskiej im. ks. Władysława Skierkowskiego w Myszyńcu. Po raz pierwszy odbyła się w 1976 r. przy szkole podstawowej, w 1977 roku została przeniesiona na polanę w Zawodziu k. Myszyńca, a od 2015 roku Miodobranie odbywa się w Kurpiowskiej Krainie w miejscowości Wykrothttps://www.folklor.kurpie.com.pl/miodobranie_kurpiowskie_myszyniec_historia/. Na Miodobraniu wystąpiło wiele znanych zespołów m.in. Kombi, Jamal, Big Cyc, Enej, Volver, Ewa Farna, Krzysztof Krawczyk, Raz, Dwa, Trzy, Red Lips, Czerwone Gitary, Anna Dąbrowska, Zakopower, Stachurskyhttps://www.eostroleka.pl/miodobranie-kurpiowskie-2025-myszyniec-gwiazdy,art120794.htmlhttps://www.myszyniec.pl/aktualnosci/aktualnosci/2789-47-miodobranie-kurpiowskie-24-i-25-sierpnia-2024-rhttps://www.myszyniec.pl/aktualnosci/aktualnosci/2789-47-miodobranie-kurpiowskie-24-i-25-sierpnia-2024-r. Od 2011 r., w ostatnią sobotę sierpnia, odbywa się także Miodobraniowa Noc Kabaretowa. Miodobranie jest jedną z największych imprez północno-wschodniego Mazowsza, co roku bawi się na nim ok. 15 tys. ludzihttps://www.gov.pl/web/uw-mazowiecki/46-miodobranie-kurpiowskie.
Innymi imprezami, które odbywają się na terenie Myszyńca są również Noc Sobótkowahttps://rckkmyszyniec.pl/index.php/853-28-czerwca-2025-r-noc-sobotkowa (w czerwcu) oraz Jarmark Kurpiowskihttps://rckkmyszyniec.pl/index.php/904-31-maja-2026-r-37-jarmark-kurpiowski czy Spotkania na Kopańskim Mościehttps://www.eostroleka.pl/11-listopada-w-myszyncu-patriotyzm-historia-i-koncert-marka-piekarczyka-ruszaja-19-spotkania-na-kopanskim-moscie,art123127.html.
Zespoły folklorystyczne W Myszyńcu działa siedem zespołów folklorystycznych, które promują kulturę i twórczość ludową:
Organizacje pozarządowehttps://www.myszyniec.pl/organizacje-pozarz%C4%85dowe/166-organizacje-pozarz%C4%85dowe
Lista organizacji pozarządowych działających w Myszyńcu:
ALDO „Bartnik” w Myszyńcu - Paweł Lis Akademia Piłkarska Kurpie Myszyniec - Daniel Dziekoński Miejski Klub Lekkoatletyczny w Myszyńcu - Robert Michajłow Uczniowski Klub Sportowy Predator MMA Myszyniec - Rafał Gnatkowski Związek Stowarzyszeń "Kurpsie Razem" - Magdalena Walijewska Lokalna Grupa Działania „Kurpsie Razem” - Magdalena Walijewska Stowarzyszenie "Młodzi dla Myszyńca" - Aneta Ertman Towarzystwo Inicjatyw Regionalnych "POL-ITAL" - Halina Pękała – Drężek Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kurpiowskiej Im. Biskupa Edwarda Samsela - Stefania Prusaczy Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Wykrot - Tadeusz Lipka Towarzystwo Rozwoju Ziemi Kurpiowskiej - Halina Danuta Kostewicz Towarzystwo Przyjaciół Myszyńca - Katarzyna Olszewska Koło Łowieckie „KURP” - Krzysztof Drężek Towarzystwo Przyjaciół Dzieci – Oddział Gminny w Myszyńcu - Danuta Gnoza