Podkowa Leśna (używająca tytułu „miasto-ogród”) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do ówczesnego województwa warszawskiego.

Według danych z 30 czerwca 2004 roku miasto miało 3806 mieszkańców, a według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku – 3926Główny Urząd Statystyczny ze spisu 2011..

Historia Okres przedwojenny i wojna Tereny, na których leży Podkowa Leśna należały niegdyś do Stanisława Wilhelma Lilpopa, podróżnika i myśliwego, syna Stanisława Lilpopa – przemysłowca, współzałożyciela firmy „Lilpop, Rau i Loewenstein”. Za początek miasta uznać należy datę 9 kwietnia 1925, kiedy to Stanisław W. Lilpop, koncern (spółka akcyjna) „Siła i Światło” oraz Bank Związku Spółek Zarobkowych zakładają spółkę „Miasto Ogród Podkowa Leśna”. Wtedy też członkowie zarządu nowo powstałej spółki „Miasto Ogród Podkowa Leśna” (J. Redziński, T. Baniewicz i właśnie St. W. Lilpop) podpisali akt zlecający spółce rozsprzedaż terenów Podkowy. Stworzenie miasta jest związane bezpośrednio z Elektryczną Koleją Dojazdową (obecnie Warszawska Kolej Dojazdowa), budowaną w latach 20. XX wieku z inicjatywy koncernu „Siła i Światło”. Także w 1925 roku powstaje, na zamówienie Spółki, specyficzny plan urbanistyczny oparty na koncentrycznych ulicach-alejach wokół dworca kolejki (projekt Antoniego Jawornickiego). W 1927 otwarto linię kolejki EKD, która połączyła miejscowość ze śródmieściem Warszawy.

W roku 1981 Podkowa Leśna została wpisana do rejestru zabytkówWpis do Rejestru Zabytków (układ urbanistyczny, zabudowa, zieleń) pod nr 1194 dn. 22.10.1981 – zob.: „Głos Podkowy” 1990, nr 4, lipiec, s. 4.. Wpisanie do rejestru odbyło się wbrew stanowisku władz miejskich i miało charakter konfliktowy, ponieważ ówczesny naczelnik miasta nie przyjął do wiadomości pisma informującego o tym fakcie, podpisanego przez Konserwatora Zabytków m.st. Warszawy mgr.inż. arch. Feliksa Ptaszyńskiego z dnia 17 maja 1982, co „doprowadziło to do wielu nadużyć i dewastacji na terenie Podkowy Leśnej”Naczelnik miasta uniemożliwił w ten sposób pełnienie obowiązków mgr inż. arch. Mirosławie Ryczer (ul. Graniczna 16) powołanej na stanowisko Społecznego Konserwatora Zabytków m. Podkowa Leśna wpisanego do Rejestru Zabytków (układ urbanistyczny, zabudowa, zieleń) pod nr 1194 dn. 22.10.1981 - zob.: "Głos Podkowy" 1990, nr 4, lipiec, s. 4.

W czasie II wojny światowej udzielano pomocy i schronienia (m.in. na Stawisku) wielu ukrywającym się Żydom (wśród nich np. rodzinie znanego warszawskiego adwokata Henryka Kona, który ukrywał się w Podkowie Leśnej z synem, późniejszym dziennikarzem i podróżnikiem Lucjanem Wolanowskim). Po powstaniu warszawskim miejscowości leżące na linii kolejki EKD, w tym Podkowa Leśna i Milanówek, przyjęły dziesiątki tysięcy uchodźców z Warszawy. Ponieważ znalazła się tam również znaczna część dowództwa AK, miejscowości te nazywane były „Małym Londynem”. W Podkowie mieściła się m.in. jedyna radiostacja, która uratowała się z powstańczej Warszawy, obsługiwana przez Zofię i Stefana Korbońskich.

Okres powojenny W latach 1948–1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Podkowa Leśna.. W 1954 r. utworzono gromadę Podkowa Leśna, której 1 stycznia 1957 roku zmieniono status na osiedle., a 31 grudnia 1968 roku nadano prawa miejskie..

Po wojnie ważną dla historii Podkowy postacią był ksiądz Leon Kantorski, proboszcz parafii pw. św. Krzysztofa w latach 1964–1991. W jego kościele w 1968 r. odbyło się pierwsze wykonanie tzw. mszy beatowej (rockowej). W latach 80. parafia stanowiła ważny ośrodek ruchu oporu, inicjując różne inicjatywy społeczne, polityczne i charytatywne. Odbyło się na przykład kilka głodówek w obronie więźniów politycznych, odprawiane były „msze za ojczyznę”, organizowane „spotkania z autorem”, gdzie zapraszano znanych opozycjonistów, historyków itp.

Po 2000 roku W obrębie miasta występują elementy starodrzewu, a także trzy rezerwaty przyrody (rezerwat przyrody Parów Sójek, rezerwat im. Bolesława Hryniewieckiego, Zaborów im. W. Tyrakowskiego) i wiele pomników przyrody. Podkowa została pomyślana jako miejscowość willowa wyższych urzędników i inteligencji.

Podkowa Leśna jest celem wycieczek i spacerów mieszkańców Warszawy, ze względu zarówno na leśny charakter, jak i dużą liczbę starych przedwojennych willi. Ułatwia to kolejka WKD kursująca z Warszawy przez Podkowę Leśną aż do Grodziska Mazowieckiego. Warto zobaczyć m.in. Aleję Lipową, liczącą prawie 100 lip (pomników przyrody), pałacyk myśliwski Lilpopa, willę Aida oraz przedwojenną willę Kasyno Obywatelskie. Willę Kasyno szczególnie warto odwiedzić w czasie dorocznego Festiwalu Otwarte Ogrody. Interesujący jest również kościół wybudowany przed wojną w stylu modernistycznym, później kilkakrotnie przebudowywany. Zawiera on ciekawe przykłady przedwojennej i współczesnej sztuki sakralnej (fresk, rzeźby, witraże), oraz rozległy, starannie zaprojektowany ogród.

W willi Stawisko, należącej dawniej do Jarosława Iwaszkiewicza, znajduje się Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów. W miejscowości znajduje się jedyna uczelnia wyższa, Wyższa Szkoła Teologiczno-Humanistyczna, prowadzona przez Kościół Adwentystów Dnia Siódmego.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 Podkowa Leśna ma obszar 10,1 km², w tym: użytki rolne: 6% użytki leśne: 78%

Miasto stanowi 2,75% powierzchni powiatu.

Warszawska Kolej Dojazdowa mały|EN95 odjeżdżający ze stacji WKD w Podkowie W latach 1927–1936 w Podkowie Leśnej stopniowo powstawały przystanki kolei WKD (pierwotnie EKD), będącej jednocześnie najstarszym działającym obecnie w Polsce tego typu systemem transportu publicznego. Na przystankach dostępne są kasy oraz automaty biletowe.

W miejscowości są 3 przystanki: Podkowa Leśna Wschodnia Podkowa Leśna Główna Podkowa Leśna Zachodnia

Pod budowę kolei Stanisław Lilpop przekazał na własność EKD S.A. – bez żadnej dopłaty – pas ziemi o powierzchni 7 hektarów i 4836 m², ciągnący się od folwarku Klementynów do wsi Owczarnia.

Demografia Dane statystyczne ogólne Opis 2007 2017 2018 2019Ludność 38223875 3854 3844 Ludność na km² 378,4383380 379 Liczba mężczyzn2031––1815Liczba kobiet1791––2029% liczba kobiet53,1–––% liczba mężczyzn46,9–––Kobiety na 100 mężczyzn –111111 112Dochody ogółem budżetu gminy na 1 mieszkańca w zł–782593379002Wydatki ogółem budżetu gminy na 1 mieszkańca w zł–799288098019Pracujący na 1000 ludności–139141130

Liczba ludności w Podkowie Leśnej na przestrzeni lat

Piramida wieku mieszkańców Podkowy Leśnej w 2014 roku

500x500px

Wspólnoty wyznaniowe Kościół Adwentystów Dnia Siódmego zbór w Podkowie Leśnej Kościół rzymskokatolicki parafia św. Krzysztofa

Zabytki mały|Willa „Renata”, zabytkowy budynek w Podkowie Leśnej Układ urbanistyczny miejscowości (nr rej. 1194-A z 22.10.1981) Dwór Stawisko (nr rej. 764 z 22.02.1967 i 1218 z 12.01.1983) Dwór „Pałacyk Kasyno” (nr. rej. 1182-A z 29.06.1981) Willa Kończykowskich (A-1402 Z 12.12.2017) Willa „Aida” (nr. rej. A-979 z 07.07.2010) Willa „Jókawa” (nr. rej. 1763/2018 z 17.05.2019) Willa „Krywojta” (nr. rej. 1440-A z 27.06.1990) Willa „Podwierzbie” (nr. rej.1353-A z 16.06.1988) Willa „Renata” (nr. rej. 1489-A z 10.06.1991) Willa przy ul. Juliusza Słowackiego 5 (nr rej. A-14 z 11.08.1999 i A-937 z 27.09.2010) Willa przy al. Lipowej 11 (nr. rej. 1446 z 20.11.1990)

Administracja mały|Mapa miasteczka mały|Urząd Miasta w Podkowie Leśnej Podkowa Leśna jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich.

Podkowa Leśna jest członkiem Podwarszawskiego Trójmiasta Ogrodów”.

Burmistrzowie Podkowy Leśnej Jadwiga Piwońska (1990–1998)

Joanna Damaziak (1998–2002) Andrzej Kościelny (2002–2010) Małgorzata Stępień-Przygoda (2010–2014) Artur Tusiński (2014–2024) Magdalena Eckhoff (od 2024)

Sąsiednie gminy Brwinów, Milanówek, Nadarzyn

Honorowi Obywatele Jan Jarco Justyna i Władysław Gołąbowie Katarzyn Gartner Grzegorz Dąbrowski ks. Leon Kantorski Ryszard Bugaj Włodzimierz Pawlik Bohdan Skaradziński Kazimierz Gierżod Jerzy Regulski Ákos Engelmayer Zbigniew BujakUchwała nr 163/XIX/2020 Daniel Olbrychski

Zobacz też Podkowa Leśna Główna Podkowa Leśna Wschodnia Podkowa Leśna Zachodnia Miasto-ogród

Przypisy

Linki zewnętrzne Urząd Miasta Podkowa Leśna

Kategoria:Miasta w województwie mazowieckim Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku