Stanisław Jakub Stuchły, właśc.: Stuchly (ur. 1 maja 1888 w Stryju, zm. 16 września 1944 w Nowym Sączu) – polski lekarz i dowódca wojskowy, major lekarz Wojska Polskiego II RP, chirurg wojskowy. Życiorys Absolwent Uniwersytetu Lwowskiego, asystent prof. Ludwika Rydygiera. Członek Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” i Polskiej Niepodległościowej Organizacji Wojskowej, następnie żołnierz armii austriackiej, a od 1918 żołnierz Wojska Polskiego. Uczestnik obrony LwowaObrona Lwowa 1 - 22.11.1918r Obsada personalna, razem z przyszłą żoną, Heleną. Helena Stuchłowa z domu Miszel (Mischel) miała tytuł doktora wszechnauk medycznych (taki tytuł otrzymywali wówczas absolwenci medycyny). Była Żydówką – polską patriotką. Tak jak mąż, ukończyła studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Specjalizowała się w okulistyce. mały|Od lewej dr Helena Stuchły (żona), dyr. St. Stuchły i wicedyr. Jan Śmieszek. W tle pielęgniarki - siostry miłosierdzia (Nowy Sącz, przed 1941 r.) Od 1919 pracował kolejno w szpitalu w Przemyślu, Stryju, we Lwowie i w Żółkwi, głównie na stanowiskach ordynatorskich i kierowniczych. Z wojska odszedł w 1921 w stopniu majora. Zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów rezerwy sanitarnych. W 1928 osiadł w Nowym Sączu. Do 1944 był dyrektorem tamtejszego Szpitala Powszechnego. Oboje z żoną byli zasłużeni dla placówki: on jako chirurg i ginekolog-położnik, ona jako okulistka. Zmarły w grudniu 2010 prof. Jan Słowikowskiprof. Jan Słowikowski - in memoriam, wykładowca wrocławskiej Akademii Medycznej wspominał, że szpital cieszył się wśród pacjentów bardzo dobrą opinią. Zdaniem profesora Słowikowskiego dyrektor miał nienaganną opinię jako sumienny człowiek, dbały o chorych, wspaniale ogólnie wykształcony lekarz, a w szczególności wybitnie utalentowany chirurg o ogromnym doświadczeniu. Wykonywał niemal wszystkie operacje chirurgiczne (poza resekcją żołądka i torakochirurgią). Prowadził również oddział ginekologiczno-położniczy. Tak samo byli kształceni przez dyrektora pozostali lekarze współpracownicy, którzy asystowali dyrektorowi do zabiegów chirurgicznych. Jako pielęgniarki pracowały tutaj wyłącznie siostry miłosierdzia, czyli szarytki, na czele z s. Jadwigą – Józefą Borowską. Szpital w latach trzydziestych został rozbudowany i miał cztery oddziały: chirurgiczny, wewnętrzny, położniczy i zakaźny. Przed wybuchem II wojny światowej liczył 180 łóżek, przy średnim rocznym obłożeniu 133 łóżek. Odgrywał znaczącą rolę w rozwoju sądeckiego lecznictwa. Dyrektor Stuchły był ponadto autorem prac naukowych, publikowanych w prasie medycznej.
II wojna światowa W 1939 wziął udział w obronie Polski. Dostał się do niewoli radzieckiej, z której uciekł. Wrócił do Nowego Sącza zajętego już przez Niemców. Zachował posadę dyrektora, prawdopodobnie ze względu na to, że biegle znał język niemiecki. Od początku był zaangażowany w sądecką konspirację. Zarówno on, jak jego żona udzielali pomocy medycznej polskim partyzantom, jednorazowej, jak i formie hospitalizacji. W części szpitala zamieszkanej przez szarytki była druga, tajna sala operacyjna. Tam operował nocami członków polskiego podziemia, postrzelonych przez Niemców. W lipcu 1940 roku do szpitala tego został przywieziony przez Niemców tajny kurier Jan Karski, schwytany przez Gestapo na słowackiej granicy. Ranny po nieudanej próbie samobójczej, dostał się pod opiekę lekarza i zakonspirowanego członka podziemia, dra Jana Słowikowskiego. Był cały czas pilnowany przez Niemców, mimo to został uwolniony ze „szpitalnego aresztu” przez grupę członków Związku Walki Zbrojnej. Jan Słowikowski wspominał, że 9 miesięcy później doktor Stuchły ostrzegł go przed grożącym aresztowaniem przez Gestapo i polecił ukryć się. Uratował mu w ten sposób życie. 21 sierpnia 1941 w Biegonicach, w odwecie za uwolnienie Karskiego Niemcy rozstrzelali z karabinu maszynowego 32 zakładników, w tym Teodora, brata profesora Jana Słowikowskiego. Wielu uczestników akcji w szpitalu zginęło zamęczonych w więzieniach i obozach koncentracyjnychNie byłoby Karskiego.... Ponadto dr Stuchły często potajemnie udawał się na teren nowosądeckiego getta, gdzie operował Żydów, bo oni nie mieli tam dostępu do chirurga. Jak podają Shlomo Z. Lehrer i Leizer Strassmann w książce pt. "The vanished city of Tsanz", lekarz odmawiał przyjmowania za to wynagrodzenia.
W latach 1943–1944 w jego prywatnym domu przy ul. Jagiellońskiej 34 istniał zakład zegarmistrzowski, należący do Antoniego Barbackiego. Działała w nim skrzynka kontaktowa Armii Krajowej. Przekazy ustne sądeczan świadczą o tym, że dr Stuchły wstawiał się za represjonowanymi mieszkańcami Nowego Sącza u Heinricha Hamanna, lokalnego dowódcy Gestapo. W opinii świadków Hamann miał się bardzo liczyć z dyrektorem Stuchłym jako wybitnym chirurgiem, z którego wiedzy i doświadczenia korzystał on, jak i inni Niemcy. W tym czasie - od 1941 roku żona doktora Stuchlego, Helena, przebywała w ukryciu z racji semickiego pochodzenia. Najpierw prawdopodobnie ukrywała się u sióstr niepokalanek z Białego Klasztoru, potem u siostry swojego męża, w Warszawie. W jej ratowaniu brali udział sądeccy jezuici z o. Antonim Kuśmierzem na czele, siostry miłosierdzia oraz właśnie niepokalanki. Przeżyła wojnę, wróciła do domu wiosną 1945.
Był bratem Zbigniewa Stuchlego, profesora Akademii Medycznej we Wrocławiu. Zmarł 16 września 1944 roku, w wyniku komplikacji związanych z chorobą wrzodową żołądka. Zostawił dwóch synów. Jest pochowany, wraz z żoną, na cmentarzu komunalnym w Nowym Sączu. Na grobie tym znajduje się tablica pamiątkowa jego starszego syna, Stanisława Szczęsnego, zmarłego i pochowanego w 2003 roku w Kanadzie. thumb|Tablice upamiętniające w Szpitalu w Nowym Sączu
Bibliografia Jerzy Leśniak, Śladami doktora Stuchłego, Sądeczanin, kwiecień 2011, Nr 4 , Rok IV. Jan Słowikowski, Wspomnienia z pracy w szpitalu sądeckim w latach 1935-1941, Sądeczanin, 2008, t. XXXVI. Jerzy Leśniak, Lekarz bohater, Sądeczanin, luty 2008, nr 2 (2). Aleksandra Solarewicz, Człowiek, który uratował Jana Karskiego, Rzeczpospolita, 8 lutego 2011. S. Laskownicki, Szpada, bagnet, lancet. Moje wspomnienia, Wrocław 1970. Wojna i okupacja na Podkarpaciu i Podhalu: na obszarze Inspektoratu ZWZ-AK Nowy Sącz, 1939-1945, red. G. Mazur, W. Góra, W. Rojek, M. Zgórniak, Kraków 1998. S. Z. Lehrer, L. Strassmann, The vanished city of Tsanz, Nowy Jork 1997
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa „Sokół” Kategoria:Jeńcy polscy – uciekinierzy z niewoli radzieckiej 1939–1941 Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Polscy chirurdzy Kategoria:Majorowie lekarze II Rzeczypospolitej Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Stryju Kategoria:Ludzie związani z Żółkwią Kategoria:Ludzie związani z Przemyślem Kategoria:Ludzie związani z Nowym Sączem Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Zmarli w 1944