mały|Przykład ilustracji inspirowanej gatunkiem yuri. Prace przedstawiające intymne relacje między koleżankami z klasy są powszechne w tym gatunku. , znany również jako – wywodzący się z Japonii gatunek fikcji, przedstawiający intymne związki między kobietami. Choć zwykle jest kojarzony z lesbijstwem, w dziełach tego gatunku przedstawiane są również emocjonalne i duchowe relacje między kobietami, które niekoniecznie mają charakter romantyczny lub seksualny. Gatunek yuri najczęściej jest kojarzony z mangą i anime, choć termin ten bywa również używany w odniesieniu do gier komputerowych, light novel i literatury.
Wątki charakterystyczne dla gatunku yuri wywodzą się z japońskiej fikcji lesbijskiej z początku XX wieku, szczególnie z twórczości pisarki Nobuko Yoshiyi oraz literatury klasy S. Mangi przedstawiające kobiecy homoerotyzm zaczęły się pojawiać w latach 70. w pracach artystek związanych z Year 24 Group, zwłaszcza Ryōko Yamagishi i Riyoko Ikedy. W latach 90. gatunek ten zyskał na popularności, a w 2003 roku ukazał się pierwszy magazyn poświęcony wyłącznie tematyce yuri – „Yuri Shimai”. Dwa lata później pojawił się jego następca, „Comic Yuri Hime”, który przyczynił się do ujednolicenia terminu yuri jako jednego z gatunków wydawniczych oraz do rozwoju kultury fanów.
Jako gatunek, yuri nie jest skierowane do żadnej określonej płci, w przeciwieństwie do jego męskich homoerotycznych odpowiedników: yaoi (skierowanego do kobiet) i bara (skierowanego do mężczyzn). Chociaż yuri pierwotnie powstało jako gatunek skierowany do żeńskiej publiczności, z czasem zaczęły powstawać również prace skierowane do mężczyzn. Na przykład magazyn „Comic Yuri Hime S”, będący siostrzanym magazynem „Comic Yuri Hime”, był skierowany specjalnie dla męskiej publiczności.
Terminologia i etymologia Yuri mały|Biała lilia, de facto symbol gatunku yuri Słowo , oznaczające „lilię”, jest stosunkowo powszechnym japońskim imieniem żeńskim. W literaturze japońskiej białe lilie były używane od czasów romantyzmu do symbolizowania piękna oraz czystości u kobiet i są de facto symbolem gatunku yuri.
W 1976 roku Bungaku Itō, redaktor gejowskiego magazynu dla mężczyzn , użył terminu w odniesieniu do czytelniczek magazynu w kolumnie listów zatytułowanej . Chociaż nie wszystkie kobiety, których listy pojawiły się w „Yurizoku no heya”, były lesbijkami i nie jest jasne, czy kolumna ta była pierwszym użyciem terminu yuri w tym kontekście, skojarzenie yuri z lesbijstwem rozwinęło się później. Na przykład w lipcu 1983 roku magazyn zaczął publikować kolumnę z ogłoszeniami osobistymi o nazwie , które były używane do komunikacji między „lesbijkami”.
Termin ten zaczął być kojarzony z lesbijską mangą pornograficzną w latach 90. XX wieku, zwłaszcza za sprawą magazynu „Lady’s Comic Misuto” (1996–1999), w którym często pojawiały się symboliczne kwiaty lilii. Na Zachodzie termin yuri początkowo był używany niemal wyłącznie do opisania pornograficznej mangi skierowanej do mężczyzn, przedstawiającej pary lesbijskie, jednak z czasem odszedł od pornograficznych konotacji i zaczął opisywać intymną miłość, seks lub emocjonalne więzi między kobietami. W połowie lat 2000. stał się szeroko rozpoznawalny jako nazwa gatunku przedstawiającego intymność między kobietami. Znacząco przyczyniło się do tego powstanie magazynów „Yuri Shimai” i „Comic Yuri Hime”, które skupiły się wyłącznie na publikacji mang yuri. Zachodnie użycie terminu yuri poszerzyło się na początku lat 2000. i przejęło konotacje z japońskiego użycia. Amerykańskie wydawnictwa, takie jak ALC Publishing i Seven Seas Entertainment, również przyjęły japońskie użycie terminu do sklasyfikowania wydawanej przez siebie lesbijskiej mangi.
W Korei i Chinach „lilia” jest używana jako zapożyczenie semantyczne z japońskiego użycia do opisania mediów przedstawiających romanse damsko-damskie, gdzie oba z krajów używają bezpośredniego tłumaczenia tego terminu – baekhap (kor. 백합) w Korei i bǎihé () w Chinach.
Girls’ love Konstrukcja wasei-eigo i jej skrót „GL” zaczęły być używane przez japońskich wydawców na początku XXI wieku, prawdopodobnie jako antonim gatunku romansu męsko-męskiego – boys’ love (BL). Choć termin ten jest ogólnie uważany za synonim yuri, czasami jest używany do określenia mediów yuri, które zawierają wyraźne elementy erotyczne, czego przykładem jest antologia Girls Love opublikowana przez wydawnictwo Ichijinsha w 2011 roku. Jednak to rozróżnienie jest rzadko stosowane, a yuri i „girls’ love” są prawie zawsze używane zamiennie.
Shōjo-ai W latach 90. zachodni fani zaczęli używać terminu w odniesieniu do dzieł yuri, które nie przedstawiają wyraźnego seksu. Jego użycie było wzorowane na zachodnim przywłaszczeniu terminu do opisania dzieł yaoi, które nie zawierają treści seksualnych. W Japonii termin shōjo-ai nie jest używany w tym znaczeniu, gdyż oznacza pedofilskie relacje między dorosłymi mężczyznami a dziewczętami, o podobnym znaczeniu do loliconu. Historia Przed rokiem 1970: literatura klasy S mały|Pisarka Nobuko Yoshiya, której twórczość znacząco wpłynęła na gatunek yuriJedną z pierwszych japońskich autorek, które tworzyły utwory o miłości między kobietami, była Nobuko Yoshiya, powieściopisarka działająca w okresach Taishō i Shōwa. Yoshiya była pionierką japońskiej literatury lesbijskiej, w tym gatunku klasy S z początku XX wieku. Jej prace spopularyzowały wiele pomysłów i tropów, które przez lata napędzały gatunek yuri. Historie klasy S przedstawiają lesbijskie związki jako intensywnie emocjonalne, ale platoniczne relacje, które zwykle kończą się ukończeniem szkoły, poślubieniem mężczyzny lub śmiercią. Źródłem tego gatunku jest po części współczesne przekonanie, że miłość do osób tej samej płci była przejściową i normalną częścią kobiecego rozwoju prowadzącą do heteroseksualności i macierzyństwa. Klasa S rozwinęła się w latach 30. za pośrednictwem japońskich magazynów dla dziewcząt, ale podupadła w wyniku państwowej cenzury spowodowanej drugą wojną chińsko-japońską w 1937 roku. Chociaż homospołeczność między dziewczętami zaczęła pojawiać się ponownie w powojennych mangach shōjo (komiksach dla dziewcząt), klasa S stopniowo traciła na popularności na rzecz romansów damsko-męskich.
Historie klasy S tradycyjnie skupiają się na silnych więzach emocjonalnych pomiędzy senpai a kōhai lub w rzadkich przypadkach między uczennicą a nauczycielką. Akcja często rozgrywa się w prywatnych szkołach dla dziewcząt, które są przedstawiane jako idylliczny homospołeczny świat zarezerwowany dla kobiet. Dzieła z tego gatunku koncentrują się na pięknie i niewinności swoich protagonistek, co jest motywem, który pojawia się także w yuri. Trudno jednoznacznie sklasyfikować klasę S w kontekście yuri. Krytycy mieli różne podejścia do tego zagadnienia, uważając klasę S za gatunek odrębny od yuri, za „proto-yuri” lub element yuri.
Lata 70. i 80.: „ciemny wiek” W 1970 roku mangaka Masako Yashiro opublikowała shōjo-mangę zatytułowaną , która opowiada o trójkącie miłosnym między dwiema dziewczynami a chłopcem. Publikacja ta jest uważana za pierwszą mangę, która przedstawia intymny związek między kobietami bez zaliczania się do klasy S. Niektórzy badacze uważają ją również za pierwsze dzieło z gatunku yuri. Ponieważ jednak zarówno Yashiro, jak i Secret Love są stosunkowo mało znane, a tytuł skupia się częściowo na romansie damsko-męskim, większość krytyków za pierwszą mangę yuri uznaje Shiroi heya no futari autorstwa Ryōko Yamagishi, która została opublikowana w 1971 roku. W latach 70. pojawiły się również mangi shōjo, w których występowały postacie transpłciowe i takie, które zacierają różnice między płciami poprzez cross-dressing, co było częściowo inspirowane przez Takarazuka Revue, całkowicie kobiecą trupę teatralną, w której męskie role odgrywają kobiety. Cechy te są najbardziej widoczne są w pracach Riyoko Ikedy, takich jak Róża Wersalu (1972–1973), Mój drogi bracie... (1975) i Claudine (1978). Niektóre shōnen-mangi z tego okresu także zawierały postacie lesbijskie, choć były one zazwyczaj przedstawiane jako fanserwis lub komiczny przerywnik.
Od lat 70. do początku lat 90. ukazało się około kilkunastu mang yuri, z czego większość w latach 70. Większość z nich to tragedie, skupiające się na skazanych na niepowodzenie związkach, kończących się rozłąką lub śmiercią. Ze względu na niewielką liczbę prac opublikowanych w tym okresie i ich ogólnie tragiczny charakter, magazyn „Yuri Shimai” określił lata 70. i 80. jako „ciemny wiek” yuri. Pojawiło się kilka teorii wyjaśniających tendencję do tragicznych narracji obecnych w tym okresie. Pisarz i tłumacz Frederik L. Schodt zauważył, że większość mang shōjo publikowanych w tym okresie była tragiczna, niezależnie od tego, czy były to yuri, czy nie. James Welker z Uniwersytetu Kanagawa stwierdził, że narracje te reprezentują formę „lesbijskiej paniki”, gdzie postać – a przez to i autorka – odrzuca swoje własne lesbijskie uczucia i pragnienia. Verena Maser zasugerowała, że upadek klasy S usunął jedyny kontekst, w którym możliwe były intymne związki między kobietami, podczas gdy według Yukari Fujimoto tragiczne zakończenia w historiach takich jak Shiroi heya no futari były spowodowane siłami patriarchalnymi.
Lata 90.: popularność głównego nurtu mały|Cosplayerki przebrane za Czarodziejkę z Urana i Czarodziejkę z Neptuna z serialu anime Czarodziejka z KsiężycaW latach 90. formuła tragicznych historii w mandze straciła na popularności. W 1992 roku pojawiły się dwa ważne dla rozwoju gatunku yuri dzieła. Pierwszym z nich była manga Jukkai me no jukkai (1992) autorstwa Wakuni Akisato, która zaczęła odchodzić od stereotypowej dynamiki gatunku oraz od tragicznych zakończeń. Drugim była manga Czarodziejka z Księżyca (1991–1997) autorstwa Naoko Takeuchi oraz jej adaptacja anime (1992–1993). Związek między Czarodziejką z Urana a Czarodziejką z Neptuna odegrał ważną rolę w serii, ponieważ był pierwszym „pozytywnym” przedstawieniem związku lesbijskiego w głównym nurcie mangi i anime. Po sukcesie Czarodziejki z Księżyca zaczęły powstawać kolejne seriale i filmy z serii, a sama marka weszła do świadomości międzynarodowej publiczności, znacząco wpływając na gatunki shōjo i yuri. Uran i Neptun stały się popularnymi tematami dōjinshi (samodzielnie publikowanych mang, analogicznych do fan fiction) i przyczyniły się do rozwoju kultury yuri-dōjinshi.
Sukces Czarodziejki z Księżyca znacząco wpłynął na rozwój yuri w połowie lat 90., a mangi i anime o podobnej tematyce cieszyły się wówczas popularnością głównego nurtu. Reżyser Czarodziejki z Księżyca, Kunihiko Ikuhara, stworzył Rewolucjonistkę Utenę (1997–1999), serial anime, koncentrujący się przede wszystkim na romantycznych związkach między kobietami. W tym okresie nastąpiło również odrodzenie gatunku klasy S poprzez bestsellerową serię light novel Maria-sama ga miteru (1998–2004) autorstwa Oyuki Konno, która do 2010 roku rozeszła się w nakładzie 5,4 miliona egzemplarzy. Inną wybitną autorką tego okresu jest Kaho Nakayama, która aktywnie pisze od wczesnych lat 90., a jej prace przedstawiają historie miłosne między kobietami. W tym okresie pojawiły się również pierwsze japońskie magazyny skierowane specjalnie do lesbijek, z których wiele zawierało sekcje z mangami yuri. Przedstawiane w nich historie obejmowały różne stopnie treści seksualnych, od licealnych romansów po życie i miłość lesbijek.
Lata 2000.: rozwój wydawnictw i kultury fanów