Związek Reński, Konfederacja Reńska (, ) – konfederacja państw niemieckich, zależnych od I Cesarstwa Francuskiego, istniejąca w latach 1806–1813.

Geneza i powstanie mały|lewo|250px|Związek Reński w 1812, w okresie swojego największego zasięgu Jednym z państw wrogich rewolucyjnej i napoleońskiej Francji była monarchia Habsburgów. W trakcie wojen napoleońskich, będących ostatnią próbą przejęcia przez Francję władzy w Europie, po zawarciu pokoju w Lunéville (9 lutego 1801) i pokoju w Amiens (25 marca 1802) Napoleon Bonaparte umacniał swe panowanie w Niemczech, gdzie doprowadził do ogromnego przewrotu; zmusił małe państwa Świętego Cesarstwa Rzymskiego do połączenia się z większymi. Wcześniej rozdrobniona Rzesza skupiała ponad 300 państw.

Związek został utworzony 12 lipca 1806. 1 sierpnia 1806 nastąpiło formalne wystąpienie 16 państw zachodnich i południowych Niemiec z Rzeszy i przyjęcie przez nich protektoratu cesarza Francuzów Napoleona Bonapartego. Nazwa nawiązywała do Ligi Reńskiej, podobnego tworu, jaki w XVII wieku powstał w zachodnich Niemczech z inspiracji króla francuskiego Ludwika XIV. Po klęsce w bitwie pod Austerlitz (2 grudnia 1805) i w obliczu narodzin Związku, głowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Franciszek II 6 sierpnia 1806 musiał zrzec się tytułów cesarza rzymskiego i króla niemieckiego, pozostając przy przybranym w 1804 tytule cesarza Austrii, jako Franciszek I. Dzięki temu Napoleon mógł, jako władca Francji i hegemon Niemiec, kreować się na dziedzica dawnego cesarstwa Franków. Przestała istnieć osiemsetletnia Rzesza, co było faktem o znaczeniu politycznym; Napoleon po prostu uznał ją za rozwiązaną.

Utworzenie Związku Reńskiego było rezultatem zwycięskiej dla Napoleona wojny z Austrią i Rosją w 1805 r., zakończonej podpisaniem pokoju w Preszburgu (obecnie Bratysława). Na jego mocy największą stratą Austrii było pozbawienie przodownictwa w Rzeszy. Jej miejsce zajęła Francja. Władcy niemieccy, pod naciskiem Napoleona, postanowili wystąpić ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego i zawiązać konfederację pod jego protektoratem. W ramach Związku przeprowadzono likwidację drobnych państw niemieckich i włączenie ich do większych terytoriów (mediatyzacja); objęła ona przede wszystkim terytoria kościelne i tzw. wolnych rycerzy Rzeszy. Państwa wchodzące w skład Związku formalnie zachowały suwerenność – mogły prowadzić politykę zagraniczną, ale faktycznie pozostawały pod przemożnym wpływem Napoleona. Związek Reński pozostawał w sojuszu wojskowym z Cesarstwem Francji. Był on zobowiązany do wystawienia na czas wojny 63-tysięcznego wojska. W zamian Napoleon miał wystawić, w razie konfliktu zagrażającego państwom skonfederowanym, 200-tysięczny korpus.

Stopniowe rozszerzanie się związku Niemcy początkowo przyjmowali przychylnie, jako krok w stronę zjednoczenia. W rzeczywistości jednak Francuzi zamierzali utworzyć barierę dla Austrii i PrusOxford Ilustrowana encyklopedia uniwersalna. Historia świata od 1800 roku do współczesności, wyd. 1997, s. 286.. W skład Związku Reńskiego nie weszły z terytoriów dawnego Cesarstwa (Starej Rzeszy): Prusy, Austria, Hesja-Kassel, Holsztyn (w którym panowali królowie duńscy), Pomorze Szwedzkie, a także Księstwo Erfurtu i większość Księstwa Hanoweru wraz z Bremą, Hamburgiem, Lubeką oraz terenami na zachód od Renu (wcielonymi do Francji).

Ustrój Akt konstytuujący związek z 12 lipca 1806 powoływał jako organ centralny Sejm Związkowy, mający składać się z dwóch izb – kolegiów; jedna z nich miała składać się z władców terytorialnych posiadających tytuły królów lub wielkich książąt (uzyskane w wyniku pokoju w Preszburgu), druga z pozostałego grona książąt. Nigdy nie doszło do zwołania Sejmu.

Na czele Związku stał książę prymas (Fürstprimas), będący tym samym przewodniczącym kolegium królewskiego oraz całego Sejmu, którym został arcybiskup Ratyzbony Karl Theodor von Dalberg, zwolennik polityki Napoleona. Stanowisko przewodniczącego Związku miało charakter czysto nominalny, z racji faktycznego zwierzchnictwa Napoleona będącego protektorem związku.

Na terenie Związku doszło także do recepcji wielu rozwiązań prawnych zaczerpniętych z Cesarstwa Francuskiego, część krajów przyjęła na przykład Kodeks Napoleona (cywilny) lub wzorowała się na nim we własnym ustawodawstwie.

Związek z Polską Poprzez fakt unii personalnej, w której pozostawały Księstwo Warszawskie i Królestwo Saksonii, zaistniały pośrednie związki Polski ze Związkiem Reńskim. Chociaż Księstwo Warszawskie, namiastka państwa polskiego, samo nie wchodziło w skład Związku, to głową Księstwa był król saskiTytuł II Konstytucji Księstwa Warszawskiego., który był podporządkowany Napoleonowi Bonaparte jako protektorowi Związku Reńskiego. Formalnie więc Napoleon był pośrednio zwierzchnikiem Polski. Znalazło to wyraz w nadanej przez niego w Dreźnie 22 lipca 1807 roku Konstytucji Księstwa Warszawskiego, którą podpisał jako „cesarz Francuzów, król włoski, protektor Konfederacji Reńskiej”.

Upadek Związek rozpadł się w 1813, kiedy to kolejne państwa wchodzące w skład Związku przystępowały do koalicji przeciw Napoleonowi. Został rozwiązany 4 listopada 1813, po porażce Napoleona w bitwie pod Lipskiem (16–19 października 1813).

Po rozwiązaniu Związku próbą politycznej koordynacji Niemiec była Rada Centralnej Administracji (Zentralverwaltungsdepartement), której przewodniczącym został Heinrich Friedrich Karl vom Stein. Rada została rozwiązana 20 czerwca 1815.

Podczas obrad kongresu wiedeńskiego w 1815 rozważano reaktywację Świętego Cesarstwa, na co naciskali zwłaszcza Brytyjczycy (król brytyjski jako elektor Hanoweru był przywiązany do tej tradycji, ponadto widział w reaktywacji Cesarstwa sposób na uniemożliwienie zarówno Francji, jak i Prusom umocnienie pozycji na kontynencie), jednakże książę Klemens Lothar von Metternich, kierownik polityki austriackiej, był temu przeciwny, widząc w Starej Rzeszy bardziej obciążenie niż korzyść dla władców Austrii. Utworzono jedynie Związek Niemiecki (8 czerwca 1815), który miał być instrumentem austriackiej hegemonii w Niemczech.

Państwa Związku Reńskiego W momencie powstania 12 lipca 1806: 25px Księstwo Arenbergu – 11.02.1811 włączone do Cesarstwa Francuskiego 25px Wielkie Księstwo Badenii 25px Królestwo Bawarii 25px Księstwo Hohenzollern-Hechingen 25px Księstwo Hohenzollern-Sigmaringen 25px Księstwo Isenburg-Birstein 25px Księstwo Leyen 25px Księstwo Liechtenstein 25px Arcybiskupstwo Ratyzbony (Księstwo Ratyzbony), od 1810 Wielkie Księstwo Frankfurtu 25px Wielkie Księstwo Hesji 25px Księstwo Nassau 25px Księstwo Salm – 13.12.1810 włączone do Cesarstwa Francuskiego 25px Królestwo Wirtembergii 25px Wielkie Księstwo Bergu od 25.09.1806: 25px Wielkie Księstwo Würzburga od 11.12.1806: 25px Królestwo Saksonii od 15.12.1806: 25px Księstwo Sachsen-Coburg-Saalfeld 25px Księstwo Sachsen-Gotha-Altenburg 25px Księstwo Sachsen-Hildburghausen 25px Księstwo Sachsen-Meiningen 25px Księstwo Sachsen-Weimar od 18.04.1807: 25px Księstwo Anhalt-Bernburg 25px Księstwo Anhalt-Dessau 25px Księstwo Anhalt-Köthen 25px Księstwo Reuss-Ebersdorf 25px Księstwo Reuss-Greiz 25px Księstwo Reuss-Lobenstein 25px Księstwo Reuss-Schleiz 25px Księstwo Lippe-Detmold 25px Księstwo Schaumburg-Lippe 25px Księstwo Schwarzburg-Rudolstadt 25px Księstwo Schwarzburg-Sondershausen 25px Księstwo Waldeck od 07.12.1807: 25px Królestwo Westfalii od 18.02.1808: 25px Księstwo Mecklenburg-Strelitz od 22.03.1808: 25px Księstwo Mecklenburg-Schwerin od 14.10.1808: 25px Księstwo Oldenburga – 13.12.1810 włączone do Cesarstwa Francuskiego

Do kolegium królewskiego sejmu związkowego wchodzili władcy: Badenii, Bawarii, Bergu, Hesji, Ratyzbony (Frankfurtu), Saksonii, Westfalii, Wirtembergii i Würzburga. Pozostali członkowie związku tworzyli kolegium książąt.

Zobacz też Związek Niemiecki Związek Północnoniemiecki Wolne Miasto Gdańsk (1807–1814)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Niemcy w XIX wieku