Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) – polski organ nadzoru i kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy, w szczególności przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. PIP podlega Sejmowi, a nadzór nad jej działalnością w zakresie określonym w ustawie sprawuje Rada Ochrony PracyUstawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (), art. 2, art. 7 ust. 1..

Siedziba Głównego Inspektoratu Pracy znajduje się przy ul. Barskiej 28/30 w Warszawie; PIP działa również poprzez 16 inspektoratów okręgowych w całym kraju.

Kierownictwo Janusz Krasoń – Główny Inspektor Pracy od 2 lipca 2026 Jarosław Leśniewski – zastępca Głównego Inspektora Pracy od 26 listopada 2020 Aneta Gronowicz – zastępca Głównego Inspektora Pracy od 6 grudnia 2024 Urszula Langer – zastępca Głównego Inspektora Pracy od 6 grudnia 2024

Historia Państwowa Inspekcja Pracy została powołana dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego 3 stycznia 1919Dekret tymczasowy o urządzeniu i działalności inspekcji pracy (). Pierwszym Głównym Inspektorem Pracy był Franciszek Sokal, a jego następca, Marian Klott piastował to stanowisko od 1920 do wybuchu II wojny światowej.

W czasie okupacji inspekcja pracy została włączona do niemieckiego urzędu pracy ().

Po wojnie Państwowa Inspekcja Pracy była stopniowo odbudowywana, m.in. dzięki zaangażowaniu Głównego Inspektora Henryka Altmana.

Główny Inspektor Pracy ustanowił w 1989 nagrodę imienia Haliny Krahelskiej przyznawaną za „wybitne osiągnięcia w dziedzinie prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, wynalazczości, projektowania i wdrażania bezpiecznych technik i technologii w zakresie ochrony pracy, a także popularyzacji prawa pracy i ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa pracy”.

Główni inspektorzy pracy Na podstawie materiału źródłowego

Franciszek Sokal (1919–1920) Marian Klott (1920–1939) Henryk Altman (1944–1952) Edmund Żebrowski (1952–1954) Zdzisław Wierzbicki (1954–1966) Henryk Kowalski (1967–1987) Jan Laskowski (1987–1990) Tadeusz Sułkowski (1990–1999) Tadeusz Zając (1999–2002) Anna Hintz (2002–2006) Bożena Borys-Szopa (2006–2008) Tadeusz Zając (2008–2011) Anna Tomczyk (2011–2012) Iwona Hickiewicz (2012–2016) Roman Giedrojć (2016–2017) Wiesław Łyszczek (2017–2020) Andrzej Kwaliński (2020–2021) Katarzyna Łażewska-Hrycko (2021–2024) Marcin Stanecki (2024–2026) Janusz Krasoń (od 2026)

Struktura i działalność thumb|Obowiązujący od 2015 roku wzór legitymacji służbowej pracownika Państwowej Inspekcji Pracy (część wewnętrzna) W skład Państwowej Inspekcji Pracy wchodzą Główny Inspektorat Pracy (GIP), 16 inspektoratów okręgowych oraz Ośrodek Szkolenia PIP we Wrocławiu.

Zadaniem Państwowej Inspekcji Pracy jest kontrolowanie zakładów pracy i nadzorowanie przestrzegania przepisów z zakresu prawa pracy oraz przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, np. czy pracodawca wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków (wynagrodzenie za pracę, czas pracy, urlopy, ochrona praw kobiet, zatrudnionych osób niepełnosprawnych i młodocianych, a także szeroko rozumianych wymagań bhp). Inspektorzy analizują także przyczyny wypadków w pracy (ciężkich, śmiertelnych, zbiorowych), o których pracodawca ma obowiązek poinformować PIP. Niepoinformowanie o takich wypadkach PIP może być podstawą do ukarania przez inspektora pracy.

W przypadku stwierdzenia łamania praw pracowniczych inspektorzy pracy mogą nałożyć mandat, kierować wnioski o ukaranie do sądów rejonowych, powiadamiać prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, wydawać decyzje administracyjne o grzywnach na podstawie ustawy o czasie pracy kierowców. Grzywna może wynosić minimum 1000 zł, maks. 30 tys. zł.

Co roku Główny Inspektor Pracy przedstawia Sejmowi sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy. Dokument jest publikowany w postaci druku sejmowego.

W przypadku drastycznego łamania przepisów BHP lub gdy występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników, Okręgowy Inspektor Pracy może nakazać zaprzestania działalności zakładu pracy. W przypadku gdy zostaną naruszone przepisy BHP, inspektorzy w czasie kontroli nakazują usunięcie stwierdzonych uchybień w określonym w nakazie terminie lub natychmiastowo. Takie kontrole mogą być przeprowadzane o każdej porze dnia i nocy po uprzednim zawiadomienia pracodawcy o zamiarze wszczęcia kontroli, s. 220.. PIP jest jedyną inspekcją pracy w UE, która musi uprzedzić o kontroli . Brak uprawnień inspektorów do wykonania czynności sprawdzających i rozpoznawczych przed formalnym wszczęciem kontroli utrudnia udowodnienie nielegalnego zatrudnienia w przypadku złożenia fałszywych oświadczeń przez pracodawcę, że pracownicy właśnie rozpoczęli pracę, więc jeszcze mają czas na zawarcie umowy czy zgłoszenie do ZUS, s. 142..

Inspekcja udziela bezpłatnie porad w zakresie prawa pracy (porady osobiste i telefoniczne – szczegóły można znaleźć na stronach internetowych PIP). Kontroluje ponadto przestrzeganie przepisów w zakresie wprowadzania do obrotu maszyn, narzędzi itp. w zakresie podstawowych wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy.

Nowa ustawa o Państwowej Inspekcji PracyUstawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (), która weszła w życie 1 lipca 2007, przekazała inspekcji pracy dotychczasowe kompetencje wojewodów w zakresie kontrolowania legalności zatrudnienia obywateli polskich i obcokrajowców.

Nowelizacja art. 89a ustawy o transporcie drogowym (art. 37 pkt 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw) stanowi, że inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy dokonują kontroli w zakresie przewozu drogowego. W związku z powyższym uprawnieni do kontroli mają prawo nałożyć na wykonującego przewozy drogowe lub inne czynności związane z tym przewozem karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej, tak samo jak organy Inspekcji Transportu Drogowego.

Nowelizacja z 2026 Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustawUstawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw ()., opublikowana w Dzienniku Ustaw 7 kwietnia 2026 r., wprowadza rozszerzenie uprawnień organów PIP. Większość przepisów ustawy wejdzie w życie 8 lipca 2026 r., po upływie trzymiesięcznego vacatio legis.

Najistotniejszą zmianą jest przyznanie okręgowym inspektorom pracy uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy w sytuacjach, w których strony zawarły umowę cywilnoprawną lub współpracę typu B2B, a faktyczne warunki świadczenia pracy odpowiadają cechom stosunku pracy określonym w art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Procedura jest dwuetapowa: inspektor najpierw wydaje polecenie zawarcia umowy o pracę, a dopiero w przypadku jego niewykonania – decyzję administracyjną. Decyzja ta podlega odwołaniu do sądu pracy w terminie miesiąca od dnia doręczenia.

Do zadań PIP dodano także uprawnienie do wnoszenia powództwa na rzecz obywateli w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy oraz wstępowania – za zgodą powoda – do takich postępowań na każdym ich etapie. Prezydent RP Karol Nawrocki podpisał ustawę 2 kwietnia 2026 r., jednocześnie kierując ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej; skierowanie do TK nie wstrzymało wejścia ustawy w życie.

Finansowanie z budżetu państwa Wydatki i dochody Państwowej Inspekcji Pracy są realizowane w części 12 budżetu państwa − Państwowa Inspekcja Pracy.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Strona internetowa Państwowej Inspekcji Pracy Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2023 roku (druk sejmowy nr 482) Konwencja Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 81 dotycząca inspekcji pracy w przemyśle i handlu, przyjęta w Genewie 11 lipca 1947 r. () Konwencja Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 129 dotycząca inspekcji pracy w rolnictwie, przyjęta w Genewie 25 czerwca 1969 r. ()

Kategoria:Inspekcja pracy Kategoria:Urzędy centralne w Polsce