Mk II Matilda (oficjalnie Tank, Infantry, Mk II, Matilda (A12)) – brytyjski czołg piechoty z okresu II wojny światowej, jedyny brytyjski pojazd pancerny, który służył od początku wojny do ostatnich jej dni.
Prace nad opracowaniem nowego czołgu wedle specyfikacji A12 rozpoczęły się w 1936. Jako że nowy pojazd miał być uzbrojonym w działo, większym wariantem dwuosobowego czołgu A11 Matilda, początkowo określano go mianem Matilda Mk II, Matilda Senior lub przydomkiem Waltzing Matilda. Jednak odkąd wcześniejszy model wycofano ze służby w 1940, przydomkiem Matilda zaczęto niemal powszechnie określać właśnie późniejszy typ.
W momencie rozpoczęcia produkcji w 1938 roku Mk II Matilda była najsilniej opancerzonym czołgiem na świecie, choć jej możliwości ograniczały niewielka prędkość oraz stosunkowo słabe uzbrojenie. Ze względu na silny pancerz, w początkowym okresie walk w Afryce odnosiła znaczące sukcesy, szczególnie przeciwko czołgom włoskim, podobnie wyglądała sytuacja na początku walk we Francji. Później jednak straty brytyjskie wzrosły, a po 1943 roku czołgi Mk II Matilda używane były już tylko do szkolenia, w linii jej miejsce zajęły szybsze i lżejsze maszyny Mk III Valentine.
Około 400 pojazdów użytkowali Australijczycy – Matildy okazały się bardzo skuteczne w walce z japońskimi czołgami. Ponad 900 czołgów trafiło do ZSRR i wzięło udział w walkach na froncie wschodnim. Rosjanie używali nielicznych czołgów tego typu do 1945 roku, podczas gdy armia australijska wykorzystywała je aż do 1955 roku. Łącznie wyprodukowano ok. 2900 sztuk. Powstało także wiele wariantów specjalnych.
Historia Wymagania dla nowego czołgu piechoty mającego być następcą Mk I Matilda (A11) opracowano we wrześniu 1936 roku w momencie, kiedy A11 przechodził pierwsze próby. Już wtedy brytyjskie dowództwo uświadomiło sobie, że Mk I Matilda nie dysponuje odpowiednią siłą ognia. Prace nad nowym projektem powierzono firmie Vulcan Foundry w Newton-le-Willows. W zamierzeniach miał to być pojazd o większych rozmiarach i większej masie oraz zwiększonej do trzech osób załodze. Planowano też wzmocnić uzbrojenie, montując w wieży armatę. Drewniana makieta pojazdu powstała w kwietniu 1937 roku, ale opóźnienia programu spowodowały, iż pierwszy prototyp oznaczony A12E1 (T3431) ukończony został dopiero rok później. Nowy pojazd przekazano do Mechanisation Experimental Establishment w Farnborough, gdzie czołg poddano próbom. Wkrótce do prób dołączył również drugi prototyp A12E2 (T3432). Pojazdy były testowane z wynikiem pozytywnym podczas 1000-milowej trasy. Jedyne problemy pojawiły się w układzie chłodzenia, co powodowało przegrzewanie się silników. Po wyeliminowaniu zauważonych w czasie prób problemów z chłodzeniem czołg skierowano do produkcji seryjnej.
Nazwa Oficjalna nazwa pojazdu brzmiała Tank, Infantry, Mk II, Matilda (A12). Nazwa Matilda pochodziła od wcześniejszego czołgu piechoty Mk I Matilda, którego Matilda II w zamierzeniach miała być jedynie ulepszoną wersją, a w efekcie powstał nowy czołg. Od 1935 używano nazwy Matilda jako kryptonimu oznaczającego ściśle tajne projekty nowych czołgów brytyjskich. Nazwę miał wymyślić gen. Hugh Elles, w połowie lat 30. XX wieku odpowiedzialny za uzbrojenie armii brytyjskiej, któremu „wygląd i chód” czołgu Matilda I miał przypominać kaczkę, choć nie jest jasne dlaczego kaczka skojarzyła mu się z imieniem Matilda.
Nowy czołg początkowo nazywany był nieoficjalnie Matilda Senior, a następnie Matilda II. W czasie wojny popularny był również przydomek Waltzing Matilda, nawiązujący do znanej australijskiej piosenki.
Ze względu na skuteczność, jaką wykazywały Matildy szczególnie w początkowym okresie walk w Afryce, pojazd nazywano też Queen of the Desert – Królowa Pustyni. Pancerz czołowy Matildy II był odporny na ostrzał ówczesnych armat przeciwpancernych, a nawet artylerii polowej.
Produkcja 11 czerwca 1938 roku złożono pierwsze zamówienie w firmie Vulcan Foundry na 140 czołgów. Kolejne na 40 pojazdów otrzymała firma z Lincoln. W późniejszym czasie produkcję prowadzono również w zakładach John Fowler & Co z Leeds, North British Locomotive Company z Glasgow, Harland & Wolff z Belfastu oraz London Midland and Scottish Railway z HorwichZakłady te zajmowały się produkcją taboru kolejowego (w tym lokomotyw), statków i maszyn rolniczych.. Pierwsza partia 20 wozów miała być wykonana z tzw. stali miękkiej, gdyż miała służyć wyłącznie do szkolenia. W związku z trudnościami, jakie wiązały się z opanowaniem technologii produkcji pojazdu oraz kooperacją pomiędzy poszczególnymi wykonawcami i dostawcami, produkcja czołgu znacznie się opóźniała. W dniu przystąpienia Wielkiej Brytanii do wojny w linii znajdowały się tylko dwa czołgi Matilda Senior.
W momencie rozpoczęcia produkcji Mk II Matilda była najsilniej opancerzonym czołgiem na świecie oraz pierwszym brytyjskim czołgiem z silnikiem wysokoprężnym.
Produkcję pojazdu zakończono w sierpniu 1943 roku. Łącznie wyprodukowano około 2900 pojazdów (2890, 2980, 2987).
Wersje produkcyjne Infantry Tank Mk II Matilda I – pierwszy model produkcyjny, z dwoma silnikami wysokoprężnymi AEC, uzbrojony w armatę 2-funtową OQF kalibru 40 mm oraz karabin maszynowy Vickers kalibru 7,7 mm chłodzony wodą. Infantry Tank Mk IIA Matilda II – wersja, w której karabin maszynowy Vickers zastąpiony został przez karabin maszynowy Besa kalibru 7,92 mm. Infantry Tank Mk IIA* Matilda III – w tej wersji zastosowano nowe silniki wysokoprężne Leyland. Czołgi z nowymi silnikami wyróżniały się dwiema rurami wydechowymi – symetrycznie po obu stronach tylnej części kadłuba. Zamontowano też nową radiostację No 19 z dwoma antenami prętowymi. Przetestowano również pojazd, na którym zamontowano przekładnię główną i boczne firmy Wilson. Do prób użyto drugiego prototypu, a planowane oznaczenie tej wersji to Mk IIB. Takie rozwiązanie nie zostało przyjęte do produkcji. Matilda III CS ( – bliskiego wsparcia) – wersja Matildy III uzbrojona w haubicę 3-calową (76,2 mm). Infantry Tank Mk IIA** Matilda IV – wersja ze zmodyfikowanym silnikiem Leyland (poprawiono mocowanie silnika, zmieniono położenie przewodów olejowych, powiększono zbiorniki z paliwem, dodano możliwość awaryjnego zrzutu paliwa). Matilda IV CS – wersja Matildy IV uzbrojona w 3-calową haubicę 76,2 mm. Matilda V – ostatnia wersja produkcyjna, w której zaczęto montować pneumatyczne wspomaganie skrzyni biegów firmy Westinghouse, zaprzestano montowania reflektora sygnalizacyjnego.
Pojazdy specjalne thumb|Matilda CDL w Bovington Tank Museum Matilda CDL (CDL – Canal Defence Light) – czołg wyposażony w silny reflektor łukowy zamontowany w wieży o grubości pancerza 65 mm i specjalnej konstrukcji. W wieży po lewej stronie zajmował miejsce operator reflektora obsługujący również karabin maszynowy Besa kalibru 7,92 mm. Z prawej strony umieszczono lampę łukową, której światło za pomocą układu luster było kierowane do pionowej szczeliny. Szczelina była chroniona żaluzją, którą można było również wywoływać efekt migotania światła. Światło dawało wiązkę oślepiającą przeciwnika o szerokości 300 m, wysokości 30 m i odległości do 900 m. Drugim członkiem załogi był kierowca obsługujący również radiostację. Przebudowano do 300 pojazdów. Były na wyposażeniu 1. i 32. brygady oraz 42. RTR w Afryce. Prawdopodobnie nigdy nie były użyte bojowo. Służyły tylko do szkolenia. Później zastąpione przez czołgi Grant CDL. Matilda Crane – czołg wyposażony w dźwig o udźwigu 5 ton służący do wymiany wież na czołgach będących na wyposażeniu oddziałów CDL. Wymieniano wieże z reflektorami na standardowe i odwrotnie. thumb|Matilda AMRA – Afryka Północna, sierpień 1942 r. Matilda AMRA – czołg z trałem naciskowym AMRA (Anti-Mine Roller Attachment). Trał składał się z czterech walców zamontowanych na ramie. W momencie najechania walcem na minę następowała eksplozja, która jednocześnie niszczyła walec. Dlatego trały tego typu służyły tylko do wykrywania pola minowego. Do rozminowania służyły inne czołgi wyposażone w ładunki wybuchowe. Wyprodukowano 140 trałów AMRA, 100 zostało wysłanych do jednostek bojowych. Matilda Carrot – czołg wyposażony w ładunek wybuchowy umieszczony z przodu trału, który był umieszczany na polu minowym, a następnie zdalnie odpalany niszcząc w ten sposób miny. Matilda Scorpion – czołg z trałem łańcuchowym. Na obracającym się walcu montowane były łańcuchy z obciążnikami. Walec był zamontowany przy pomocy ramy do czołgu. Napęd walca stanowił silnik Ford V8 umieszczony w specjalnej metalowej skrzyni umieszczonej po prawej stronie czołgu, gdzie zajmował również miejsce dodatkowy członek załogi operujący trałem. Czołgi były pozbawione wieży. Pojazdy oznaczono jako Matilda Scorpion Mk I. Do takiego standardu przebudowano w Egipcie latem 1942 roku 24 pojazdy, które wzięły udział w drugiej bitwie pod El Alamein. Jesienią 1942 roku przebudowano kolejne 32 czołgi, zachowując oryginalne wieże oraz dokonując dalszych ulepszeń. Pojazdy oznaczone jako Mk II wzięły udział w marcu 1943 roku w walkach o linię Mareth. thumb|Matilda Baron – Wielka Brytania, sierpień 1943 r. Matilda Baron – czołg z trałem łańcuchowym opracowany w firmie AEC. W wersji Mk I (prototyp) walec był napędzany silnikiem Chrysler, a w kolejnej wersji Mk II silnikiem Bedford. W obu wersjach silniki były umieszczone po prawej stronie w pancernej osłonie. Obie wersje miały standardowe wieże. Wersja Mk III była pozbawiona wieży, a miała specjalną nadbudówkę. Walec był napędzany przez dwa silniki Bedford znajdujące się w specjalnych metalowych obudowach po obu stronach czołgu. Powstała również nieznacznie zmodyfikowana wersja Mk IIIA. Przebudową czołgów do standardu Baron zajmowały się zakłady Curran Brothers z Cardiff. Przebudowano 60 czołgów, które służyły na Wyspach Brytyjskich do szkolenia. Matilda Frog – wersja australijska, czołg z miotaczem ognia zamontowanym w miejsce armaty. „Strzał” mieszanki zapalającej odbywał się pod wpływem sprężonego powietrza. Zasięg skuteczny „strzału” to około 100 m, kolejny „strzał” był możliwy po 20–30 sekundach potrzebnych na naładowanie pojemnika ze sprężonym powietrzem. Załoga czołgu składała się z dowódcy obsługującego miotacz ognia i karabin maszynowy Besa kalibru 7,92 mm oraz kierowcy pojazdu. Przebudowano 25 pojazdów, które były użyte z powodzeniem przez Australijczyków w 1945 roku w czasie walk z Japończykami. Matilda Murray – wersja australijska, czołg z miotaczem ognia. W pojeździe tym wyeliminowano wady poprzedniej wersji wozu z miotaczem ognia. Do wyrzutu mieszanki zapalającej użyto ładunku prochowego (pironaboje), co zwiększyło szybkostrzelność. Powiększono też zbiornik na mieszankę zapalająca. W związku z końcem wojny pojazdy nie były użyte bojowo. Matilda Projector (Hedgehog) – wersja australijska, czołg z wyrzutnią Projector No 1 Mark I bomb głębinowych Hedgehog. Siedmioprowadnicowa, opancerzona wyrzutnia była montowana na osłonie silnika. Pojazd miał służyć do niszczenia umocnień polowych. Broń miała donośność do 300 m. Celowanie odbywało się przez regulację kąta podniesienia (do 45°). Przebudowano 6 pojazdów. W związku z kapitulacją Japonii czołgi tej wersji nie wzięły udziału w walkach. Matilda Dozer – wersja australijska, czołg-buldożer wyposażony w lemiesz Britstand. Montowano dwa rodzaje lemiesza No 1 Mark I unoszony przy pomocy stalowych lin i No 3 Mark I unoszony hydraulicznie. Pojazdy były używane przez Australijczyków w walkach z Japończykami m.in. na Balikpapanie. Czołgi były mocno przeciążone, co powodowało, że pojazdy często grzęzły. Dodatkowo lemiesz zasłaniał widok kierowcy, co utrudniało kierowanie pojazdem. Matilda Inglis Bridge (Restive) – czołg przystosowany do ustawiania mostu saperskiego typu Inglis. Matilda Trench Crossing Device – czołg wyposażony w rampy układane w wykopach. Rampy były zamontowane przed czołgiem na wózkach pochodzących z podwozia transportera Universal Carrier. Pojazdy tak wyposażone użyto w czasie szturmu Bardiji.