Wojnowice (niem. Woynowitz) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, największa wieś gminy Opalenica. Jest położona 5 km na północny wschód od Opalenicy, przy szosie i linii kolejowej do Poznania. Znajduje się tam rolnicza spółdzielnia produkcyjna.
Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 6.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.
Historia Udokumentowana historia Wojnowic sięga 1352 roku, kiedy wymieniany był Sandivogius (Sędziwój) de Woynowicze. Od 1392 roku w dokumentach występuje rycerz pasowany Jodokus (Jost) Suczka de Woynowice. W latach 1415–1611 dobra rycerskie były własnością Ostrorogów, natomiast w latach 1611-1698 – Opalińskich (wojewoda poznański, Krzysztof, miał tam jedną z siedzib, a jego żona zmarła w Wojnowicach). Następnie na ponad półtora wieku (1698-1869) majątek wojnowicki przeszedł w ręce Raczyńskich (na początku XVIII wieku mieli w Wojnowicach główną siedzibę, o czym świadczą liczne dokumenty dotyczące urodzin, chrzcin, ślubów, pogrzebów). Zachowała się bardzo szczegółowa 79-stronicowa inwentaryzacja dworu i całego majątku z 1795 roku. Po długim posiadaniu przez Raczyńskich Wojnowice weszły w skład majątku Potockich z Będlewa (okres 1869-1912). Od 1913 do momentu wybuchu II wojny światowej w 1939 roku Wojnowice były własnością Mielżyńskich.
Od końca XVIII wieku dobra były wielokrotnie dzierżawione lub zarządzane w imieniu właścicieli. Między innymi w XIX wieku przez Żółtowskich, Chrzanowskich i nie stanowiły siedziby właścicieli. W "wojnowickim domu" za czasów Chrzanowskich częstym gościem był społecznik August Cieszkowski, mecenas sztuki Jan Kanty Działyński oraz Władysław Niegolewski, ceniony patriota i społecznik, poseł na sejm pruski.
W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) Wojnowice należały do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Wojnowice należały do okręgu bukowskiego i stanowiły osobną majętność, której właścicielem był wówczas Edward Raczyński. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 559 mieszkańców i 55 dymów (domostw).
W okresie II wojny światowej dobra ziemskie były zarządzane przez Niemców. Po 1945 znajdowała się tam siedziba PGR.
Właściciele dóbr Wojnowice od XIV wieku ŹródłaSłownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, część III, zeszyt 3"Opalenicki słownik biograficzny", tom 2, pod red. Bogusława Wojcieszaka
ok. 1352 Sandivogius (Sędziwój) de Woynowicze ok. 1393, 1394 Tomasz Suczka (wspominane jego dzieci) x Krystyna ok. 1392, 1398, 1399, 1407, 1408 (a przed 1412) Jodok (Jost) z Wojnowic (Judocus Suczka de Woynowice, rycerz pasowany - strenuus miles, prawdopodobnie potomek Gniewomira Trzebiesławowica) x Dzierżka Jostowa ok. 1411-12 Hanka, ż. Piotra Rudnickiego (prawo dziedziczenia po zmarłym Jost z Wojnowic, prawdopodobnie siostra Barbary) ok. 1411-12 Barbara z Wojnowic, siostra Josta, żona wojewody poznańskiego Sędziwoja Ostroroga (ugoda z Hanką 1412 – prawo do dziedziczenia Wojnowic) Dzierżawca - ok. 1462, 1463, 1469, 1470 Gotard Wojnowski (prawa do części wsi przed 1493) Dzierżawca - Wawrzyniec Wojnowski, syn Gotarda (prawa do części wsi przed 1493) ok. 1493 Jadwiga córka N. Andrzeja Wilkowskiego (prawa do 1/4 wsi) ok. 1493 N. Dobka, ż. Stefana Gnuszyńskiego, a siostra Wawrzyńca z Woynowic (prawa do 1/5 wsi, po procesie z Ostrorogami prawa przechodzą na Ostrorogów)
Ostrorogowie:
1415-1441 Sędziwój Ostroróg, mąż Barbary z Wojnowic 1441-1477, Stanisław Ostroróg (syn Sędziwoja z Ostroroga, wojewody poznańskiego i Barbary z Wojnowic) 1477-1498 Jan Ostroróg (klan pozn., de Wojnowice) syn Stanisława i Barbary 1498-1540 Poliksena Ostroróg x Przecław Potulicki i Wacław Ostroróg, dzieci Jana 1540-1568 Stanisław Ostroróg syn Wacława x Zofia Tęczyńska 1568-1589 Zofia z Tęczyńskich Ostroróg 1589-1611 Jan Ostroróg 1611 Jerzy hr. Ostroróg z Lwówka
Opalińscy:
1611-1624 Piotr Opaliński syn Jana i Ostrożanki Lwowskiej 1624-1639 Zofia z Kostków Opalińska żona Piotra 1639-1655 Krzysztof Opaliński syn Piotra, wojewoda poznański (o Wojnowicach jako siedzibie wspomina w swoich listach do Łukasza "Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata Łukasza 1641-1653") 1655-1660 Teresa, żona Krzysztofa z Czarnkowskich (zmarła w Wojnowicach) 1660-1667 Jan i Piotr Adam Opalińscy 1667-1695 Jan Karol Opaliński, syn Krzysztofa 1696-1698 Katarzyna Opalińska
Raczyńscy:
1698-1737 Michał Kazimierz Raczyński (zakupił od Katarzyny Opalińskiej, Wojnowice były główną siedzibą Raczyńskich w tym okresie, 26 VIII 1724 roku w Wojnowicach zmarła Krystyna z Krasuskich Raczyńska, żona Michała Kazimierza, 12.12.1737 Michał Kazimierz umiera w Wojnowicach) 1737-1764 Wiktor Raczyński (Wojnowice były przez pewien okres również główną siedzibą Raczyńskich) 1764-1787 Kazimierz Raczyński (urodzony w Wojnowicach) 1787-1804 Filip Raczyński 1804-1845 Edward Raczyński 1845-1864 Roger Maurycy Raczyński 1864-1869 Edward Aleksander Raczyński
Potoccy:
1869-1898 Bolesław Eulogiusz Potocki 1898-1911 Bolesław Potocki syn Bolesława 1911–1912 Józef Potocki Syn Bolesława
Mielżyńscy:
1912–1913 Felicja Mielżyńska z Potockich, córka Bolesława Eulogiusza 1913-1932 Karol Mielżyński, syn Macieja i Felicji 1932-1939 Aniela z Mielżyńskich Ostrowska, córka Macieja i Felicji
Dzierżawcy wsi w XIX i XX wieku:
Żółtowscy:
Kazimierz(1795 -1801) h. Ogończyk, 1721-7.2.1801 wspominana Helena (umiera 1797) Piotr Paweł, syn Kazimierza, (żonaty z Joanna Chłapowską podczaszyną dobrzyńską) Justyna z domu Sczaniecka (?-1804), żona Kazimierza, (1742 – 25 maja 1804) rotmistrz, dowódca sił zbrojnych powiatu obornickiego - 1809 .... (Gazeta Poznańska 1809.06.28 Nr51)
Adam Matecki, ok. (1849-1853)
Zarządcy majątku:
Kazimierz Chrzanowski (1854-24.2.1864) (ojciec Bernarda Chrzanowskiego, urodzonego w Wojnowicach) Jaraczewski (?1864-1869) Jan Bąkowski (?1869-?1884 15 lat - źr. Dziennik Poznanski 1884) Aleksander Karnowski (? -1896) (zginął podczas pożaru w Dakowach Mokrych) Aleksy Sokołowski (1896-1913) (m.in uczeń gimnazjum św. Marii Magdaleny, działacz polityczny i społeczno-gospodarczy) Józef Wikliński
Wielkość dóbr rycerskich W 1580 roku Zofia Ostrorogowa posiadała 11 łanów, 7 zagród, Karczmarz miał 1/4 łana i 40 owiecSłownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, 1893.
Dwór w Wojnowicach ŹródłaGrzegorz Łukomski "Bernard Chrzanowski 1861-1944 Biografia Polaka zachodniokresowego"Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa"Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata Łukasza 1641-1653" pod redakcją Romana Pollaka, ZN im. Ossolińskich 1957Archiwum Państwowe w Poznaniu, Dokumentacja kartograficzna, Z zespołu: Plany gruntowe urzędów katastralnych z terenu Wielkopolski 53/1000/0/-/Nowy Tomyśl dz.A 148/1,2 148, Odrys i Plan klasyfikacji gruntów gromady Wojnowice karta 1, arkusz 4/4 i odrysOpalenicki słownik biograficzny, pod red. Bogumiła Wojcieszaka, T. 2, Poznań 1994
Siedziba właścicieli majątku w Wojnowicach istniała już w połowie XVII wieku, za czasów Krzysztofa Opalińskiego, który często przebywał w Wojnowicach. W 1660 roku w Wojnowicach umarła żona Krzysztofa. Na mapie z 1662 roku ("Palatinatus Posnaniensis in Maiori Polonia primarii nova delineatio") Wojnowice są oznaczone jako miejscowość ze znaczą twierdzą (arx praecipua) (mapa opatrzona dedykacją "Ill.mo et Exc.mo Heroi ac Domino d. Christophoro Comiti de Bnin Opalinski, Palatino Posnaniensi, Regniq. Poloniae primi Ordinis Senatori").
W Wojnowicach w XVIII wieku znajdował się dwór istniejący na mapie z 1771 roku z 2 kwadrarowymi alkierzami od północy i dwoma przybudówkami po bokach ze strony południowej na kształt alkierzy ("Tabula exhibens ductus seu tractus terminorum quibus fines Bonorum Woynowice et Opalenica designari intenduntur") oraz mapie z 1813 roku (taki samy kształt i położenie). Dwór wybudowany prawdopodobnie pomiędzy 1698-1706 rokiem (w 1706 roku dwór "Woynowice Aula" występuje w dokumentach), na zlecenie Michała Kazimierza Raczyńskiego za kwotę 2000 złotych, przebudowany prawdopodobnie po 1776 roku, gdyż w tym roku flisy(kafle) ze "starego wojnowickiego dworu" darowano kościołowi. Na początku XIX wieku posiadał dwa alkierze. Po bokach budynku, pod kątem około 50 stopni do niego znajdowały się dwie oficyny, widoczne na mapach z 1771, 1813 i 1936 roku. Od 1795 majątek był dzierżawiony. Istniejący obecnie budynek szachulcowo-murowany był przebudowywany na przełomie XIX i XX wieku. Można to określić po pokryciu dachowym w formie charakterystycznej szachownicy (dachówka Siegersdorfer Werke, vorm. Fried. Hoffmann produkowana w tym okresie). Zachował się jeden z dwóch alkierzy (zachodni). Na początku XX wieku budynek pełnił funkcję rządcówki. W budynkach które były częścią całego większego podwórza gospodarczego składowano owoce i niektóre płody rolne. Znajdowały się tutaj też biura, piec chlebowy, nie były one jednak siedzibą właścicieli. Budynek pod koniec XX wieku był w stanie ruiny.
Wojnowice były siedzibą również Michała Kazimierza i Wiktora Raczyńskiego w wieku XVIII. Dwór w tym okresie posiadał kaplicę, w metrykaliach zostało odnotowanych kilka ważnych wydarzeń, które odbyły się w Wojnowicach za czasów Raczyńskich:
26 maja 1724 roku w Wojnowicach odbył się ślub Seweryn Żychlińskiego i Konkordji Raczyńskiej, córki Michała Kazimierza. 26 sierpnia 1724 roku w Wojnowicach zmarła żona Michała Kazimierza, Krystyna, została pochowana w Woźnikach. 21 stycznia 1726 roku w Wojnowicach odbył się ślub Józefa Piotra Czapskiego z Kazimierą Boną Raczyńską, córką Michała Kazimierza Raczyńskiego. 12 grudnia 1737 roku w Wojnowicach umiera wojewoda poznański, Michał Kazimierz Raczyński, zostaje pochowany w Woźnikach. 2 marca 1739 roku w Wojnowicach odbył się chrzest Kazimierza Jan Nep., syna Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich. 31 lipca 1740 roku w Wojnowicach odbył się chrzest Weroniki Barbary córki Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich. 9 października 1741 roku w Wojnowicach odbył się chrzest Antoniego syna Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich. 17.6.1743 w Wojnowicach umarła Weronika córki Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich. W 8.7.1743 w dworze odbył się chrzest Marjanny Peronelli z Raczyńskich, córki Wiktora Raczyńskiego i Magdaleny z Działyńskich Raczyńskiej. W 10.8.1768 w kaplicy dworskiej w Wojnowicach odbył się chrzest dwóch córek Kazimierza Raczyńskiego i Teresy z Moszczyńskich Raczyńskiej, Michaliny (urodzonej 1768 w Wojnowicach) i Magdaleny (urodzonej w 1765 roku w Wojnowicach) W 1776 roku w metrykaliach (Dakowy Mokre) wspomniano o dworze, za czasów Kazimierza Raczyńskiego, w czasie remontu kościoła w Dakowach: "Flisy także stare z dworu starego Woynowickiego sprowadzone darował i kościołowi Doko posadzkę uczynił" 20 grudnia 1797 roku w dworze Wojnowickim umiera Helena Żółtowska, pochowana w Woźnikach. W 1799 roku wspomniana jest Justyna Żółtowska z Wojnowic. 7 lutego 1801 roku w dworze Wojnowickim umarł Kazimierz Żółtowski, dzierżawca Wojnowic(chory od 6 lat), pochowany w Woźnikach 14 czerwca 1802 roku w Wojnowicach odbył się ślub Tadeusza Swinarskiego(dzierżawca Sierosławia) i Marcjanny Żółtowskiej 6 lutego 1804 roku wspomniany jest Piotr Żółtowski, dzierżawca Wojnowic, który w Wydzierzewicach bierze ślub z Józefą Woropańską z domu Grudzielską, wdową. 25 maja 1804 roku w Wojnowicach umiera Justyna Żółtowska, pochowana w Woźnikach w wieku 62 lat. 28 czerwca 1809 roku Żółtowski z Wojnowic (Rotmistrz i organizator zbrojny powiatu obornickiego) bierze udział w gaszeniu pożaru w Grodzisku (Gazeta Poznańska 1809.06.28 Nr51) "przybywszy w nocy osobiście z ludźmi swoimi i bardzo dobrą sikawką "