thumb|Salon Klubu Międzynarodowej Prasy i Książki w Domach Towarowych „Centrum” na Ścianie Wschodniej w Warszawie thumb|Klub Międzynarodowej Książki i Prasy przy ul. Wolskiej w Warszawie, lata 70. thumb|Dawna siedziba KMPiK przy ul. Dąbrowskiego 71 na warszawskim Mokotowie (2010) Klub Międzynarodowej Prasy i Książki (KMPiK, Klub MPiK, Empik) – polska sieć domów kultury i księgarń założona w 1948 r. przez Zarząd Główny Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”. Salony Klubu MPiK prowadziły czytelnie prasy, klubokawiarnie, księgarnie, kursy języków obcych i działalność imprezowo-wystawienniczą. Powstały we wszystkich dużych miastach Polski. W 1991 Klub MPiK stał się fundamentem nowo powołanego przedsiębiorstwa Empik.

Historia Pierwszy salon Klubu MPiK otwarto 6 października 1948 roku przy placu Unii Lubelskiej w Warszawie. W ramach realizacji 6-letniego planu inwestycyjnego na lata 1950–1955 RSW „Prasa” uruchomiła salony MPiK w kolejnych miastach: Białymstoku, Krakowie i drugi w Nowej Hucie, Wrocławiu, Gdańsku, Katowicach, Lublinie, Bydgoszczy, Szczecinie, Zielonej Górze i kolejne dwa w Warszawie: na Mokotowie i Nowym Świecie. Na wyposażenie klubów wydatkowano wówczas ok. 6 mln zł. Już pod koniec 1951 roku działało 19 salonów MPiK. W kolejnym 5-letnim okresie (1956–60) w kluby zainwestowano 4 mln zł. W 1958 r. działały 23 kluby. W dniu 7 października 1958 r. uroczyście obchodzono 10-lecie KMPiK.

Funkcję dyrektora sieci na przełomie lat 50. i 60. XX w. pełniła Helena Michnik.

Na posiedzeniu w dniu 22 grudnia 1960 r. rada nadzorcza RSW „Prasa” zdecydowała o przekazaniu KMPiK do „Ruchu” od 1 stycznia 1961 roku. Rada uzasadniała ten krok zwiększającym się handlowym i kolportażowym charakterem działalności KMPiK, a także upowszechnianiem czytelnictwa, co miało bardziej odpowiadać zakresowi działania „Ruchu”. Od dnia 1 stycznia 1973 roku, kiedy nowo powstałej RSW „Prasa-Książka-Ruch” przekazano majątek i przedsiębiorstwa Zjednoczenia Upowszechniania Prasy i Książki „Ruch”, KMPiK kontynuował działalność w nowej strukturze. W 1974 roku funkcjonowało 60 klubów, z czego 11 w Warszawie. Pod koniec lat 70. XX w. RSW „Prasa-Książka-Ruch” posiadała 79 klubów działających w większych miastach Polski, a w 1987 roku 93 kluby.

W grudniu 1989 r. władze RSW „Prasa-Książka-Ruch” powołały Agencję Klubów Międzynarodowej Prasy i Książki jako odrębną jednostkę do zarządzania klubami MPiK, przekazując jej majątek i towary Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki. Wskutek dalszej transformacji ustrojowej, po uchwaleniu 22 marca 1990 przez Sejm ustawy o likwidacji RSW „Prasa-Książka-Ruch” w 1991 r. dokonano jej przekształcenia. W efekcie KMPiK stał się częścią przedsiębiorstwa Empik założonego przez Jacka Dębskiego (z ramienia RSW „Prasa-Książka-Ruch”), biznesmena Janusza Romanowskiego i Yarona Brucknera. RSW „Prasa-Książka-Ruch” wniosła do spółki 74 placówki KMPiK.

Profil działalności W klubach, których sieć z czasem objęła wszystkie większe miasta w Polsce, sprzedawano przede wszystkim prasę polską i zagraniczną oraz prowadzono księgarnie z szerszą ofertą literatury zagranicznej. Prasa zagraniczna pochodziła z krajów bloku wschodniego, przede wszystkim ZSRR. Do placówek KMPiK na bieżąco dostarczano m.in. „Prawdę”, „Izwiestija”, „Rudé právo”, czy też jedyną polskojęzyczną radziecką gazetę codzienną „Czerwony Sztandar”. Towarzyszył im wybór periodyków tematycznych z tychże krajów. Okazjonalnie nabywać można było także publikacje zachodnie. Szerszy ich wybór znajdował się w czytelniach wchodzących w skład większości klubów, z których korzystać można było bezpłatnie. W 1948 r. z jednej czytelni w Warszawie skorzystało 7,5 tys. osób, mając do dyspozycji prawie 200 czasopism z 30 krajów, zaś 23 czytelnie dostępne w 1958 r. odwiedziło około 5,5 mln osób. Średnia frekwencja roczna w jednej czytelni w 1958 r. wynosiła 239130 osób, co dawało około 696 czytelników dzienne. Każda z czytelni dysponowała wówczas od 400 do 700 tytułami pism.

Czytelnie klubowe stawały się często lokalnymi ośrodkami życia kulturalnego. W klubach działały kawiarenki (z kawą, herbatą, napojami, czasem z ciastkami), szatnie i ubikacje. Urządzano w nich wystawy artystyczne, spotkania z autorami i artystami, pokazy filmowe lub kameralne koncerty. Przykładem takich inicjatyw była zorganizowana w listopadzie 1966 r. w lubelskim Klubie MPiK wystawa fotograficzna p.t. „Jeden dzień w Moskwie” J. Trembeckiego, fotoreportera „Kuriera Lubelskiego”. Przy klubach działały też szkoły języków obcych. W 1976 roku w klubach MPiK odbyło się 1110 kursów języków obcych, 24 tys. innych kursów, zorganizowano ponadto 320 imprez oraz 75 tys. wystaw i ekspozycji.

Przypisy Yale Richmond, Talk at the Panel Debate at the conference „Fifty Years of the Fulbright Program in the Context of Polish-U.S. Diplomatic Relations” held at Warsaw’s Royal Castle, January 23, 2009. Rzeczpospolita () z dn. 13.04.2001: Egzekucja Jacka Dębskiego.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kultura PRL Kategoria:Kolporterzy prasy Kategoria:Polskie przedsiębiorstwa mediowe Kategoria:Księgarnie Kategoria:Domy i centra kultury w Polsce