Pułk jazdy strażnika koronnego Stefana Potockiego – oddział koronny autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wielkiej wojny północnej).

Formowania i zmiany organizacyjne W końcu XVI wieku w Rzeczypospolitej zaczęto organizować pułki jazdy. Grupowały one w sobie kilka (kilkanaście) chorągwi husarskich i pancernych. Początkowo były tworzone jedynie na czas wojny i sprawowały funkcję większej jednostki taktycznej. W drugiej połowie XVII wieku pułki istniały też w okresie pokoju.

W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę husarii na 2810 koni, pancernych na 8500 koni a lekkich na 2500 koni. Zgodnie z tym etatem pułk strażnika koronnego Stefana Potockiego posiadał 6 chorągwi pancernych i jedną lekką. Łącznie 800 koni.

W 1699 sejm zwyczajny pacyfikacyjny uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Jazda polska liczyła: 1360 husarzy, 4828 pancernych, 650 wołochów i 900 arkebuzerów. Zgodnie z nowym komputem pułk posiadał wtedy 5 chorągwi pancernych; razem 340 koni.

W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji jazdy narodowego zaciągu zaszły pewne zmiany. W 1702 w strukturze pułku znajdowało się 9 chorągwi pancernych – razem 550 koni, a w 1704 to 9 chorągwi pancernych – razem 730 koni.

W 1710 Walna Rada Warszawska ustaliła liczbę husarii w Koronie na 2080 ludzi, pancernych na 6000 ludzi, a lekkich na 1600 ludzi. Zgodnie z tym etatem pułk cześnika koronnego powinien posiadać 330 pancernych. Stan faktyczny wynosił 261 pancernych.

Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska koronnego przewidywał zmniejszenie jazdy koronnej w husarii do 1000 koni, w pancernej do 4000 koni i w lekkiej do 1000 koni. Komput likwidował jej podział na wiele stosunkowo słabych liczebnie pułków i pozostawiał jedynie cztery (królewski, królewicza, buławy wielkiej koronnej i buławy polnej koronnej). Pułk strażnika koronnego został rozwiązany.

Struktura organizacyjna Stan w 1698

Pancerni jedna chorągiew – 150 koni jedna chorągiew – 120 koni trzy chorągwie po 100 koni jedna chorągiew – 70 koni Jazda lekka jedna chorągiew 160 koni Razem w pułku: 7 chorągwi; 800 koni

W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem pułk liczył wtedy 5 chorągwi pancernych – 340 koni.

Skład w 1709:

Pancerni jedna chorągiew − 80 koni pięć chorągwi po 50 koni Razem w pułku: 6 chorągwi − 330 koni

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Pułki jazdy koronnej Kategoria:Pułki koronne w dobie wojny północnej Kategoria:Oddziały jazdy ciężkiej I Rzeczypospolitej Kategoria:Pułki autoramentu narodowego Kategoria:Oddziały wojskowe Potockich herbu Pilawa Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1717