King Crimson – angielski zespół muzyczny z kręgu awangardowego i progresywnego rocka, założony w 1969, aktywny z przerwami do 2022 roku. Jego prekursorem jest zespół Giles, Giles and Fripp. Nastąpiły w nim znaczne zmiany personalne, wskutek których nigdy nie wykształcił stałego brzmienia. Założycielem i jego jedynym stałym członkiem jest Robert Fripp, wirtuoz gitary, grający również na melotronie. Muzyka King Crimson czerpie wiele inspiracji z jazzu, jazz-rocka i muzyki poważnej (w tym współczesnej). Złożoność i różnorodność poszczególnych wcieleń zespołu nie pozwala na jednolitą analizę dokonań grupy. Charakterystycznym dla King Crimson jest to, że nigdy nie odstąpił od awangardowej koncepcji na rzecz łatwiejszych form muzycznych (Roberta Frippa charakteryzuje bardzo poważny stosunek do własnej twórczości). Zespół kilkakrotnie zawieszał działalność, ostatnio w 2010, wówczas Fripp deklarował, że na czas nieokreślony, jednak w 2013 został zreaktywowany. Pod koniec 2022 zespół po raz kolejny zawiesił działalność. W 2024 byli członkowie zespołu za zgodą Roberta Frippa utworzyli zespół Beat wykonujący utwory z repertuaru King Crimson. W 2025 roku pojawiły się w internecie pogłoski o możliwym wydaniu nowego albumu studyjnego King Crimson, jednak menadżer zespołu, David Singleton stwierdził, że są one przedwczesne.
Historia Lata 1969–1974 Powstanie zespołu thumb|Robert Fripp w roku 1974 Robert Fripp i Greg Lake poznali się podczas nauki gry na gitarze w Bournemouth. Będąc nastolatkiem Robert grał w grupie The Ravens, w składzie której był także Gordon Haskell, następnie w latach 1965–1966 obydwaj występowali w League of Gentelmen. Fripp udzielał się także w Majestic Dance Orchestra. Michael i Peter Giles byli członkami zespołu Dowland Brothers w latach 1962–1964 a później Trendsetters, Ltd., którego szeregi opuścili latem 1967. Mike Giles: „Mój brat i ja byliśmy zainteresowani stworzeniem czegoś nowego i innego. I daliśmy ogłoszenie, że szukamy organisty, który umiałby śpiewać. Odpowiedział na nie Robert Fripp, przedstawiając się jako gitarzysta, który nie potrafi śpiewać. Zaintrygował nas”Wiesław Weiss, Tylko Rock, nr 12 (76), grudzień 1997, Ress Publica Press International Ltd., Warszawa, . Fripp: „Po trzydziestu dniach wspólnego grania zapytałem, czy zostałem przyjęty. Michael Giles skręcił papierosa i powiedział, bardzo powoli: W tego typu sprawach pośpiech nie jest wskazany. Po dzień dzisiejszy właściwie nie wiem czy dostałem tę robotę”.
We wrześniu 1967 panowie przenieśli się do Londynu aby założyć trio Giles, Giles and Fripp, które wydało tylko jedną płytę latem 1968, poprzedzoną singlami One In a Million i Thursday Morning. Album The Cheerful Insanity of Giles, Giles and Fripp rozszedł się w niewielkim nakładzie 600 egzemplarzy. Pod koniec tego samego roku do zespołu dołączył Ian McDonald, który mając jedenaście lat grał już na gitarze, będąc szesnastolatkiem wstąpił do wojska, gdzie podczas kolejnych pięciu lat nauczył się gry na klarnecie, saksofonie oraz flecie. McDonald zwerbował następnie Petera Sinfielda występującego wówczas w Creation. Sinfield tak to zdarzenie wspominał: „Któregoś dnia Ian przyszedł do mnie i powiedział – Peter, muszę wyznać że twój zespół jest beznadziejny, jednak ty jesteś autorem świetnych tekstów, myślisz że moglibyśmy razem napisać kilka piosenek?”. Do zespołu dołączyła także wokalistka Judy Dyble (ex Fairport Convention) i taki skład nagrał demo I Talk to the Wind oraz Under the Sky. Judy jednakże odeszła, następnie 30 listopada 1968 uczynił to także Peter Giles. Dwa dni później jego miejsce zajął Greg Lake.
13 stycznia 1969 została przyjęta oficjalnie nowa nazwa zespołu – King Crimson (pol. Król Karmazynowy), której pomysłodawcą był Sinfield odpowiedzialny za teksty. Nazwa zespołu wywodziła się z jednego z synonimów Belzebuba, którego imię nie miało tu konotacji z diabłem, lecz według Frippa pochodziło od arabskiego Bi'l Sabab, oznaczającego dosłownie „człowiek z celem”, co było cechą grupy. Tego samego dnia rozpoczęły się próby a instrumentarium zostało poszerzone o melotron. Dziesięć dni później został podpisany kontrakt menedżerski z E.G. 9 kwietnia 1969 grupa dała pierwszy klubowy koncert w Speakeasy Club, a następnie w Midnight Court czy Revolution – tam też Fripp zaczął tradycję występów w pozycji siedzącej, co nie wywołało entuzjazmu ze strony Lake’a: „Nie możesz siedzieć – wyglądasz jak grzyb”. 16 maja King Crimson po raz pierwszy wystąpił w Marquee Club, jako support Steppenwolf.
12 czerwca zespół rozpoczął pracę nad debiutanckim albumem w Morgan Studios z producentem Tonym Clerkiem, znanym ze współpracy z The Moody Blues, jednak rezultaty nie były zadowalające, taśmy zostały zniszczone a praca przerwana. Przed szeroką publicznością grupa zaprezentowała się 5 lipca 1969 w Hyde Parku towarzysząc The Rolling Stones. Przedstawiła wtedy m.in. własną wersję kompozycji Mars Gustava Holsta, która stała się zalążkiem utworu Devil’s Triangle. W sesji dla radia BBC zespół zarejestrował 21st Century Schizoid Man, I Talk to the Wind – pochodzący jeszcze z czasów Giles, Giles and Fripp oraz In the Court of the Crimson King.
In the Court of the Crimson King (1969) King Crimson powtórnie wszedł do studia – Wessex Sound Studios – po podpisaniu kontraktu płytowego z Island. Produkcją zajął się sam zespół i In the Court of the Crimson King, nagrany podczas sesji trwającej od 17 lipca do 20 sierpnia, ukazał się 10 października 1969. Pod względem zaprezentowanego stylu album można było zakwalifikować do rocka progresywnego aczkolwiek zawierał elementy innych gatunków muzycznych. 21st Century Schizoid Man, oparty na hardrockowym riffie był wzbogacony o instrumenty dęte, epatował zniekształconym głosem Lake’a. Epitaph i The Court of the Crimson King zawierały partię melotronu w stylu dziewiętnastowiecznej muzyki symfonicznej, na najbardziej rozbudowany formalnie Moonchild składały się improwizacje harmoniczne, webernowskie struktury punktualistyczne i elementy freejazzoweWiesław Weiss, Rock encyklopedia, Wydawnictwo: Iskry, Warszawa, 1991, .. W swoich poetyckich, pesymistycznych tekstach Sinfield poruszał takie tematy jak zagłada ludzkości czy bezsens istnienia. Okładka albumu, przedstawiająca krzyczącego człowieka, autorstwa Barry’ego Godbera, stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych obok Dark Side of the Moon Pink Floyd czy White Album The Beatles. Płyta, komplementowana przez Petera Townshenda z The Who oraz Petera Gabriela z GenesisSpencer Bright, Peter Gabriel Misterny Świat, Wydawnictwo: Rock-Serwis, Kraków, 1994, ., rozeszła się w Wielkiej Brytanii w nakładzie 100 000 egzemplarzy. W zestawieniu Billboard 200 zajęła 28. pozycję i była to najlepsza lokata w historii formacji. Zespół znalazł uznanie za dojrzałość artystyczną, niemniej część krytyków zarzucała mu pretensjonalność i artystyczny snobizm.
Od 29 października do 16 grudnia 1969 zespół przebywał na trasie koncertowej w USA, podczas której McDonald i Giles zdecydowali o odejściu. 7 grudnia poinformowali o swojej decyzji Roberta, który aby ratować formację zaproponował, że w takim razie on sam odejdzie, jednak Ian powiedział, że King Crimson jest bardziej wizją Frippa niż ich. Również podczas tej trasy grupa koncertowała w San Francisco razem z The Nice. 16 grudnia w Filmore West doszło do spotkania Keitha Emersona i Lake’a. W jego następstwie podjęli decyzję, że po powrocie do Londynu założą własną formacjęWiesław Weiss, Wielka Rock Encyklopedia, Wydawnictwo: Iskry, Warszawa, 2000, .. Lake wspominał: „Nadal uważam że Bob lepiej zrobiłby, mówiąc: Zamknijmy ten rozdział i zacznijmy pod nowym szyldem. Ale on wolał ciągnąć Crimson z nowymi muzykami. Siebie widział w roli lidera, a mnie – na bocznym torze. Dlatego zdecydowałem się odejść. Już wcześniej spotkałem się z Keithem, który zasugerował: A może by tak stworzyć nową grupę”Wojciech Machała, Tylko Rock, nr 10 (74), październik 1997.. Po powrocie do kraju zespół rozpadł się – w grudniu 1969 odszedł Greg Lake aby założyć Emerson, Lake and Palmer, natomiast Ian i Michael w 1970 wydali wspólnie jedną płytę McDonald and Giles. McDonald kontynuował swoją karierę w zespole Foreigner.
In the Wake of Poseidon (1970) Na początku 1970 Fripp otrzymał propozycję dołączenia do Yes, w miejsce Petera Banksa, ale odmówił. Sam z kolei próbował pójść w ślady Lake’a aby zasilić szeregi Emerson, Lake and Palmer, ale jego propozycja została odrzucona. Tymczasem szefowie E.G. umieścili w składzie King Crimson Elton Johna, który za kwotę 250 funtów miał zaśpiewać na kolejnym albumie. Do współpracy nie doszło. Jedne źródła podają, że Fripp wyrzucił go po pierwszej próbie, inne natomiast że Robert odwołał sesję po wysłuchaniu jego debiutanckiej płyty. Liderowi udało się zebrać byłych członków zespołu na nagranie singla Cat Food/Groon, wydanego w marcu 1970. W jego rejestracji udział wzięli Mike i Peter Giles, Peter Sinfield, Greg Lake (który w ramach honorarium zażyczył sobie sprzętu nagłośnieniowego) oraz Keith Tippett. Powyższy skład, uzupełniony dodatkowo o Mela Collinsa wraz z gościnnym udziałem Gordona Haskella w Cadence and Cascade, nagrał In the Wake of Poseidon, który został wydany w maju 1970. Album ten był nawiązaniem do debiutu, zarówno pod względem tytułu, jak i zawartości – jednak pozbawionym jego siły, dlatego spotkał się z krytyką ze strony prasy muzycznej. Utwór Pictures of a City był echem 21st Century Schizoid Man, Cadence and Cascade – I Talk to the Wind, natomiast tytułowy In the Wake of Poseidon zawierał odniesienia do Epitaph. Peace, w trzech odsłonach, pełnił rolę klamry, został powtórzony na początku, środku i końcu płyty. Ponad dziesięciominutowy, instrumentalny Devil’s Triangle, noszący znamiona muzycznej anarchii, został podzielony na trzy części. Płyta odniosła sukces, zajęła czwartą lokatę na brytyjskiej liście przebojów. W tym też czasie zespół zaczął zyskiwać coraz większy szacunek ze strony Billa Bruforda, ówczesnego muzyka YesDan Hedges, Yes Cudowne Opowieści, Wydawnictwo: Rock-Serwis, Kraków, 1996, .. Ze względu na brak składu, King Crimson na przestrzeni całego 1970 zaprezentował się publicznie tylko jeden raz – w programie telewizyjnym Top Of The Pops. Był to ostatni występ z udziałem Grega Lake’a.
Lizard (1970) Na pokładzie zespołu został jedynie Fripp i Sinfield, wobec czego plany wspólnej trasy z Traffic musiały zostać odłożone na później. Liderowi jednak znowu udało się pozyskać muzyków na kolejną sesję. 11 grudnia 1970 King Crimson wydał Lizard jako Fripp, Sinfield, Collins, Haskell. Składu dopełnił perkusista Andy McCulloch, rekomendowany przez Keitha Emersona. Album, zawierający muzykę trudną w odbiorze, nasyconą elementami jazzu, groteski muzycznej (m.in.: Happy Family), nie odniósł sukcesu, w Wielkiej Brytanii rozszedł się w nakładzie 35 000 egzemplarzy. Druga strona płyty była wypełniona przez tytułową suitę w nagraniu której gościnnie uczestniczył Jon Anderson z Yes, jako że linia wokalna utworu wykraczała poza możliwości Haskella. Okładka płyty, przedstawiająca m.in. cyrk oraz zespół The Beatles, była odpowiednio ilustracją do utworów Circus oraz Happy FamilyWiesław Weiss, Wielka Rock Encyklopedia, tom II, Wydawnictwo: Iskry, Warszawa, 2007, .. Tymczasem w grupie narastał konflikt. Haskell nie przepadał za tekstami pisanymi przez Sinfielda, szczególnie do gustu nie przypadł mu Indoor Games, czego wyrazem był wybuch śmiechu nagrany na końcu utworu. Natomiast grę Tippetta nazwał „bieganiną kota po fortepianie”. Jeszcze przed wydaniem Lizard, w październiku 1970 odszedł Haskell aby skupić się na karierze solowej oraz McCulloch aby dołączyć do Greenslade. W ich miejsce zostali przyjęci Boz Burrell i Ian Wallace. W przesłuchaniach które odbyły się w tym czasie, Robert Fripp odrzucił m.in. kandydaturę Bryana Ferry.
Islands (1971)