Adam Piotr Bodnar (ur. 6 stycznia 1977 w Trzebiatowie) – polski prawnik, publicysta, nauczyciel akademicki i polityk, doktor habilitowany nauk prawnych, działacz na rzecz praw człowieka. W latach 2010–2015 wiceprezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, w latach 2015–2021 rzecznik praw obywatelskich, profesor uczelni na Uniwersytecie SWPS, w latach 2021–2023 dziekan Wydziału Prawa tego uniwersytetu, senator XI kadencji (od 2023), w latach 2023–2025 minister sprawiedliwości w trzecim rządzie Donalda Tuska oraz prokurator generalny.
Życiorys Młodość, wykształcenie i działalność naukowa Syn Michała i Marty. Rodzina ojca miała pochodzenie ukraińskie. W 1947 jego ojciec w wieku pięciu lat został przesiedlony podczas akcji „Wisła” ze wsi Rakowa pod Sanokiem na Ziemie Odzyskane. Tam jego rodzina pracowała w państwowym gospodarstwie rolnym.
Adam Bodnar ukończył Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego w Gryficach. W okresie szkolnym był stypendystą Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci. W 2000 został absolwentem studiów prawniczych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W 2001 ukończył studia LLM (z prawa konstytucyjnego porównawczego) na Central European University w Budapeszcie. Na WPiA UW odbył także kurs prawa europejskiego i angielskiego (współorganizowany przez University of Cambridge) oraz kurs prawa amerykańskiego (współorganizowany przez University of Florida).
W 2006 uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych w Instytucie Nauk Prawno-Administracyjnych UW na podstawie rozprawy pt. Obywatelstwo wielopoziomowe w europejskiej przestrzeni konstytucyjnej napisanej pod kierunkiem Mirosława Wyrzykowskiego. Habilitował się w 2019 na Uniwersytecie Warszawskim w zakresie nauk prawnych na podstawie dorobku naukowego oraz monografii pt. Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Polsce – aspekty instytucjonalne. Jest autorem, współautorem i redaktorem publikacji, głównie z zakresu praw człowieka.
Był adiunktem w Zakładzie Praw Człowieka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Został także profesorem uczelni na Wydziale Prawa SWPS Uniwersytetu Humanistycznospołecznego w Warszawie. 19 lipca 2021 objął funkcję dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu SWPS w Warszawie. W grudniu 2023 na tym stanowisku zastąpił go Marcin Asłanowicz.
Działalność publiczna do 2015 W drugiej połowie lat 90. współpracował ze Stowarzyszeniem „Nigdy Więcej”. Do 2004 pracował w kancelarii prawniczej Weil, Gotshal & Manges. Następnie został pracownikiem Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Początkowo był koordynatorem Programu Spraw Precedensowych prowadzonego przez tę fundację. W 2008 został sekretarzem zarządu HFPC, a w 2010 objął stanowisko wiceprezesa zarządu tej organizacji. W 2008 został ekspertem Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej, gdzie zajął się doradztwem w zakresie przestrzegania praw człowieka w Polsce.
Powoływany w skład rady ekspertów Europejskiego Instytutu na rzecz Równości Kobiet i Mężczyzn oraz rady dyrektorów Dobrowolnego Funduszu ONZ na Rzecz Ofiar Tortur. Został przewodniczącym rady programowej Fundacji Panoptykon i prezesem Stowarzyszenia im. Prof. Zbigniewa Hołdy.
Rzecznik praw obywatelskich (2015–2021) W 2015 posłowie Platformy Obywatelskiej, Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Polskiego Stronnictwa Ludowego i niezrzeszeni zgłosili jego kandydaturę na stanowisko rzecznika praw obywatelskich. 24 lipca 2015 Sejm VII kadencji wybrał go na urząd RPO (za jego kandydaturą zagłosowało 239 posłów, kontrkandydatka Zofia Romaszewska otrzymała 155 głosów). 7 sierpnia 2015 Senat zatwierdził jego wybór. 9 września 2015 Adam Bodnar złożył przed Sejmem ślubowanie, obejmując tym samym urząd na okres pięcioletniej kadencji.
Zdecydowana większość jego kadencji przypadła na czas rządów partii Prawo i Sprawiedliwość. Adam Bodnar publicznie krytykował politykę rządów tej partii, oceniając ją jako podważającą trójpodział władzy, naruszającą prawa człowieka i mniejszości oraz ograniczającą wolność słowa i mediów. Politycy PiS zarzucali mu natomiast upolitycznienie urzędu RPO, stronniczość i prowadzenie działalności faktycznie politycznej pod pozorem ochrony praw obywatelskich. Adam Bodnar zaskarżał do wojewódzkich sądów administracyjnych niektóre z samorządowych uchwał w sprawie tzw. stref wolnych od ideologii LGBT, uznając je za sprzeczne z zasadą legalizmu oraz naruszające podstawowe prawa i wolności człowieka, w wyniku czego doszło do unieważnienia części takich uchwał. Działania Adama Bodnara w zakresie praw osób LGBT były krytykowane przez środowiska prawicowe i konserwatywne, w tym przez PiS. Jako rzecznik praw obywatelskich zwracał również uwagę na niekonstytucyjność niektórych obostrzeń wprowadzanych w trakcie pandemii COVID-19, np. wprowadzonego rozporządzeniem zakazu przemieszczania się oraz ograniczenia liczby osób mogących uczestniczyć w obrzędach religijnych. Zaskarżył decyzję premiera Mateusza Morawieckiego nakazującą Poczcie Polskiej przygotowanie wyborów prezydenckich w maju 2020, uznając ją za wydaną bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa. WSA w Warszawie przychylił się do stanowiska rzecznika, stwierdzając nieważność tej decyzji.
Publicznie krytykował działania funkcjonariuszy policji w sprawie śmierci Igora Stachowiaka, nazwał te działania torturami. Jako rzecznik praw obywatelskich wystąpił w tej sprawie z kasacją do Sądu Najwyższego. Jego zdaniem sądy, uznając że użycie paralizatora przez funkcjonariuszy nie było bezpośrednią przyczyną zgonu Igora Stachowiaka, oceniły sprawę niewłaściwie i pobieżnie. Złożył też skargę kasacyjną w sprawie działaczy Stowarzyszenia Miasto Wspólne odpowiedzialnych za stworzenie Krakowskiej Mapy Reprywatyzacji, w której nagłaśniali oni nieprawidłowości związane z obrotem krakowskimi nieruchomościami.
Do września 2020, tj. miesiąca, w którym upłynęła jego kadencja, parlament nie wybrał nowego rzecznika. Adam Bodnar pozostał na stanowisku na mocy art. 3 ust. 6 ustawy o RPOMającym wówczas brzmienie: „Dotychczasowy Rzecznik pełni swoje obowiązki do czasu objęcia stanowiska przez nowego Rzecznika”.Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich ().. W tym samym miesiącu grupa posłów PiS złożyła do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją RP powyższego przepisu. 15 kwietnia 2021 TK w niepełnym składzie orzekł o niekonstytucyjności wskazanego przepisu oraz o utracie przez niego mocy obowiązującej po upływie trzech miesięcy od dnia opublikowania orzeczeniaWyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt K 20/20 ().. Adam Bodnar – mimo wyrażanych przez siebie zastrzeżeń co do składu TK, który został wyłoniony w trakcie trwającego od 2015 kryzysu wokół tego organu – oświadczył, że uznaje to orzeczenie.
W międzyczasie podejmowano próby wyłonienia nowego rzecznika. Sejm trzykrotnie odrzucił kandydaturę Zuzanny Rudzińskiej-Bluszcz (dwukrotnie była jedyną kandydatką), a w styczniu 2021 udzielił poparcia posłowi PiS Piotrowi Wawrzykowi, którego kandydatura nie uzyskała poparcia Senatu. W kwietniu Sejm wybrał na rzecznika posła PiS Bartłomieja Wróblewskiego, na którego powołanie także nie wyraził zgody Senat. Piąta próba wyłonienia nowego RPO również zakończyła się niepowodzeniem – w czerwcu Senat odrzucił zaakceptowaną przez Sejm kandydaturę bezpartyjnej senator Lidii Staroń. Dopiero za szóstym podejściem udało się wyłonić nowego rzecznika, którym został Marcin Wiącek, wybrany na początku lipca przez Sejm. Uchwałę zatwierdzającą ten wybór Senat podjął już po utracie mocy przez art. 3 ust. 6 ustawy o RPO.
16 lipca 2021, ponad 10 miesięcy od upłynięcia kadencji, Adam Bodnar zakończył sprawowanie funkcji rzecznika praw obywatelskich. Kierownictwo nad Biurem RPO objął Stanisław Trociuk, który sprawował tę funkcję do czasu złożenia przez Marcina Wiącka ślubowania przed Sejmem, co nastąpiło 23 lipca 2021.
Działalność polityczna W wyborach w 2023 wystartował do Senatu jako bezpartyjny kandydat z ramienia Koalicji Obywatelskiej (z poparciem innych ugrupowań w ramach paktu senackiego) w okręgu nr 44. Został wybrany na senatora XI kadencji, otrzymując 628 442 głosy (76,47% głosów w okręgu). Został członkiem Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą.
12 grudnia 2023 Sejm X kadencji wybrał go na urząd ministra sprawiedliwości w trzecim rządzie Donalda TuskaUchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 grudnia 2023 r. w sprawie wyboru w skład Rady Ministrów ().. Następnego dnia został przez prezydenta RP Andrzeja Dudę powołany na to stanowiskoPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 2023 r. nr 1131.45.2023 o powołaniu w skład Rady Ministrów ().. Z urzędu został także prokuratorem generalnym oraz członkiem Krajowej Rady Sądownictwa.
Jako minister sprawiedliwości deklarował działania na rzecz przywracania praworządności w wymiarze sprawiedliwości. Przedstawił na posiedzeniu Rady do Spraw Ogólnych UE plan działań na rzecz przywrócenia praworządności, obejmujący reformy KRS, TK, SN oraz systemu dyscyplinarnego sędziów. Komisja Europejska zamknęła procedurę z art. 7 TUE wobec Polski, uznając postępy w przywracaniu standardów praworządności.
W styczniu 2024 stwierdził, że przywrócenie prokuratora Dariusza Barskiego do służby czynnej w 2022 przez ówczesnego prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobrę zostało dokonane bez podstawy prawnej, w efekcie czego nie może on pełnić funkcji prokuratora krajowego. Decyzja ta wywołała spór prawny. Prezydent Andrzej Duda uznał ją za rażące naruszenie prawa, wskazując, że do odwołania prokuratora krajowego wymagana była zgoda prezydenta. W swoim oświadczeniu decyzję tę zakwestionowała Prokuratura Krajowa. Nowym prokuratorem krajowym w marcu 2024 został Dariusz Korneluk, powołany przez premiera na wniosek Adama Bodnara.
Jako minister powołał cztery komisje kodyfikacyjne, w tym Komisję Kodyfikacyjną Ustroju Sądownictwa i Prokuratury pod przewodnictwem prezesa SSP „Iustitia” Krystiana Markiewicza, której zadaniem było przygotowanie projektów dotyczących reformy KRS i uregulowania statusu sędziów powołanych po 2018. Przygotowana przez resort ustawa o KRS, przywracająca wybór jej sędziowskich członków przez sędziów, została przez Andrzeja Dudę skierowana do TK. Powołał również rzeczników dyscyplinarnych ad hoc, którzy wszczęli postępowania wobec dotychczasowych rzeczników dyscyplinarnych (Piotr Schab, Przemysław Radzik, Michał Lasota), oraz ograniczył liczbę sędziów i prokuratorów delegowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości.
Krytycy, w tym politycy opozycji i część prawników, zarzucali mu zbyt wolne tempo reform, brak przełomu w kwestii statusu sędziów powołanych po 2018 oraz działania wykraczające poza kompetencje ministra (w szczególności odsunięcie Dariusza Barskiego bez zgody prezydenta). Dziennik „Rzeczpospolita” w podsumowaniu dwóch lat rządu Donalda Tuska oceniła kondycję wymiaru sprawiedliwości jako „praktycznie bez poprawy”.
Stanowisko ministra Adam Bodnar zajmował do 24 lipca 2025Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lipca 2025 r. nr 1131.27.2025 o zmianie w składzie Rady Ministrów ()., kończąc w związku z odwołaniem też pełnienie pozostałych funkcji (prokuratora generalnego i członka KRS).
Życie prywatne Deklaruje się jako ateista. Dwukrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa z Karoliną ma dwóch synów. Jego drugą żoną została Magdalena, z którą ma syna. Jego brat Mirosław Bodnar został generałem Wojska Polskiego.
Publikacje The emerging constitutional law of the European Union. German and Polish perspectives (współredaktor), Springer, Berlin 2003. Introduction to Polish law (współautor ze Stanisławem Frankowskim), Kluwer Law International, Haga 2005.