Paul Lafargue (ur. 16 czerwca 1842 w Santiago de Cuba, zm. 25 listopada 1911 w Draveil) – lekarz, socjalista, pisarz, filozof marksistowski, działacz i teoretyk międzynarodowego ruchu robotniczego.
Życiorys Urodzony na Kubie w rodzinie francuskich plantatorów, nauki gimnazjalne pobierał w Bordeaux i Tuluzie. Medycynę studiował w Paryżu. W czasie studiów rozpoczął działalność rewolucyjną w radykalnych kręgach młodzieży występującej przeciwko dyktaturze Napoleona III i początkowo pozostawał pod wpływem pozytywizmu szkoły Auguste Comte’a i proudhonowskiego anarchizmu.
W 1865 r. przebywając w Londynie jako wysłannik francuskiego oddziału I Międzynarodówki zetknął się z Karolem Marksem, co w istotny sposób zaważyło na jego dalszej drodze życiowej. W 1866 wszedł do Rady Generalnej I Międzynarodówki. Relegowany z uczelni, ukończył studia medyczne w Anglii w 1868. W tym samym roku poślubił średnią córkę Marksa, Laurę.
W dniach Komuny Paryskiej agitował na jej rzecz w Bordeaux. Po jej upadku, zagrożony aresztowaniem, uciekł do Hiszpanii, gdzie działał przez rok w tamtejszym ruchu robotniczym. Następnie przeniósł się do Londynu i aktywnie uczestniczył w pracach I Międzynarodówki. W 1880 przygotował razem z Jules’em Guesde’em założenia organizacyjne i teoretyczne dla powstającej w tym czasie Francuskiej Partii Robotniczej. Zwalczał wrogie marksizmowi idee, w szczególności znajdujące pewien posłuch wśród robotników francuskich poglądy Proudhona, tzw. possybilistów, rewizjonizm Eduarda Bernsteina i przenikanie idei mieszczańskiej filozofii do ruchu robotniczego. I choć zasadnicza część jego poglądów politycznych i społecznych została ugruntowana przez naukę Marksa, silny wpływ miał nań anarchizm, z którym ponownie zetknął się na emigracji w Hiszpanii.
Powróciwszy do Francji w 1882 r. działał odtąd do końca życia jako oddany partii teoretyk, publicysta, propagandysta i organizator. Brał udział w ówczesnych głośnych kampaniach politycznych, przemierzał Francję wzdłuż i wszerz jako niestrudzony prelegent i agitator. Dwukrotnie, w 1883 i w 1885, wtrącony na krótki czas do więzienia , gdzie napisał swoją najsłynniejszą pracę, pamflet Prawo do lenistwa. W 1891 został deputowanym do Zgromadzenia Narodowego. W 1911 r. wraz ze swoją żoną Laurą przy użyciu morfiny popełnił samobójstwo, by uniknąć starości.
Poglądy filozoficzne Włodzimierz Lenin uważał Lafargue’a za „jednego z najbardziej utalentowanych i głębokich krzewicieli idei marksizmu” Włodzimierz Lenin. Speech Delivered in the Name of the R.S.D.L.P. at the Funeral of Paul and Laura Lafargue November 20 (December 3), 1911.. Szczególnie wiele uwagi poświęcał Lafargue krytyce neokantyzmu, który u schyłku XIX w. zyskał we Francji zwolenników wśród wybitnych przedstawicieli prawego skrzydła partii socjalistycznej, m.in. Jaurèsa. W pracach poświęconych zagadnieniom materializmu historycznego Lafargue stwierdza, że ludzkość rozwija się w środowisku naturalnym oraz w środowisku sztucznym, które powstaje w procesie życia społecznego. Środowisko sztuczne obejmuje ekonomiczne, społeczne, polityczne i ideologiczne stosunki społeczne. Decydującą siłą rozwoju społecznego jest .
Polskie przekłady pism Lafargue’a Religija kapitału, Genewa, Wyd. „Walki Klas”, 1886 Praca umysłowa wobec maszyny, Warszawa, [s. n.], 1890 wyd. 2: Warszawa, nakł. Księgarni Naukowej, 1907 Kwestja kobieca, Warszawa, nakł. Księgarni Popularnej, 1905 [na okładce data 1906] Prawo do lenistwa, Warszawa, [s. n.], 1906 Rozwój własności, Warszawa, [s. n.], 1907 Sprzedany apetyt, Łódź, nakł. Alfreda Straucha, 1907 Trusty amerykańskie. Ich działalność ekonomiczna, społeczna i polityczna, Warszawa, nakł. Wincentego Raabego 1907 Idealizm i materjalizm w pojmowaniu dziejów. Odpowiedź na referat obywatela Jauresa, [w:] Jean Jaures, Paul Lafargue, Idealistyczne a materialistyczne pojmowanie dziejów, Kraków, [s. n.], 1907, s. 25–50 Wspomnienia o Marksie, Warszawa, Książka, 1948 [wyd. 2: Warszawa, Książka i Wiedza, 1949] Pisma wybrane, t. 1-2, Warszawa, Książka i Wiedza, 1961
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Paul Lafargue – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Działacze I Międzynarodówki Kategoria:Filozofowie i teoretycy marksistowscy Kategoria:Francuscy filozofowie XIX wieku Kategoria:Francuscy filozofowie XX wieku Kategoria:Francuscy samobójcy Kategoria:Francuscy socjaliści Kategoria:Francuzi pochodzenia kubańskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Santiago de Cuba Kategoria:Urodzeni w 1842 Kategoria:Zmarli w 1911