Alojzy Kaczmarczyk

Alojzy Kaczmarczyk (ur. 31 maja 1896 w Paczółtowicach, zm. 13 listopada 1947 w Krakowie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Syn Józefa i Balbiny z domu Banasiewicz. Ojciec prowadził małe gospodarstwo rolne, matka była akuszerką. Miał sześciu braci. Ukończył szkołę powszechną w Paczółtowicach, następnie gimnazjum w Krakowie. W latach szkolnych działał w „Zniczu”, a później w Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” i Drużynach Strzeleckich. W 1912 rozpoczął studia w Akademii Handlowej. Od 1913 był członkiem Związku Strzeleckiego.

Po wybuchu I wojny światowej, 6 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Był żołnierzem IV batalionu I Brygady. Od listopada 1914 do marca 1915 przebywał w szpitalu. Po powrocie ze szpitala przydzielono go do 4 kompanii 5 pułku piechoty. W 1915 ponownie trafił do szpitala, a październiku tego roku odznaczył się w walce pod Koszyszczami. W lipcu 1916 przeniesiono go do służby w Państwowym Urzędzie Zaciągu w Szczuczynie. 15 czerwca 1917 powrócił do wojska, został przydzielony do 2 kompanii 5 pp. W 1917, czasie kryzysu przysięgowego opuścił koszary i ukrywał się pod zmienionym nazwiskiem. Za postawę wykazaną w czasie służby w 5 pp, gdzie „był wzorem dla szeregowych, jako odważny zdolny i sumienny podoficer”, 17 maja 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy.

1 czerwca 1919 w stopniu sierżanta został przyjęty do Szkoły Podchorążych w Warszawie. W 1919 mianowany podporucznikiem i przydzielony do batalionu zapasowego 5 pułku piechoty Legionów. W jego składzie odbył kampanię lat 1919–1920, za którą został kilkukrotnie odznaczony. W lutym 1923 został awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty. 10 lutego 1922, na własną prośbę, został zwolniony do rezerwyJanusz Mierzwa Słownik biograficzny starostów Drugiej Rzeczypospolitej. Tom 2, wyd. LTW, Łomianki 2022, s. 37–38.. Posiadał przydział mobilizacyjny do 85 pułku piechoty w Nowej Wilejce.

Ukończył Akademię Handlową w Krakowie. W latach 1922–1928 pracował w wileńskim oddziale Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej i następnie w Banku Polskim w Wilnie. W 1928 został naczelnikiem Wydziału Bezpieczeństwa Publicznego urzędu wojewódzkiego w Wilnie, potem był starostą białostockim (1929–1931), wołkowyskim (1931–1934) i suwalskim (luty–listopad 1934), wicewojewodą stanisławowskim (od listopada 1934 do stycznia 1937, zdał urząd w lutym 1937)) i od lutego 1937 do października 1937 wicewojewodą nowogródzkim. W październiku 1937 został starostą puławskim, pełnił tę funkcję do września 1939.

W czasie II wojny światowej, w 1939 został przez okupantów niemieckich aresztowany i osadzony na zamku lubelskim. Zwolniony w styczniu 1940, wyjechał do Krakowa, gdzie podjął pracę jako księgowy sklepu. W 1940 rozpoczął działalność konspiracyjną, otrzymując stopień majora. W latach 1940–1943 był szefem administracji zastępczej dla okręgu ZWZ–AK Kraków, co odpowiadało funkcji wojewody. W 1943 został awansowany do stopnia podpułkownika i objął stanowisko szefa wydziału wojskowego Okręgu Kraków Armii Krajowej. W lecie 1944 przebywał w Warszawie, po upadku powstania jako cywil został wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Gross–Rosen, a następnie Mauthausen-Gusen, gdzie był więziony do końca wojny.

Po powrocie do Krakowa został zatrudniony na stanowisku kierownika Wydziału Finansowego „Społem”. Mieszkał w Krakowie przy ul. Dąbrowskiego 3. W 1945 został członkiem WiN. Został kierownikiem Komórki Doradztwa Politycznego Obszaru Południowego WiN, następnie był kierownikiem Doradczego Komitetu Politycznego przy II Zarządzie WiNSkazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie w latach 1946–1955, Kraków 2008, s. 12..

We wrześniu 1946 został aresztowany przez UB. Sądzony w trwającym od 11 sierpnia 1947 procesie pokazowym siedemnastu członków II zarządu WiN i działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego razem m.in. z płk Franciszkiem Niepokólczyckim, Stanisławem Mierzwą, majorem Walerianem Tumanowiczem i Józefem Ostafinem71. rocznica wyroków w procesie krakowskim – 10 września. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 10 września 1947 (sygn. akt Sr 978/47) w składzie sędziowskim pod przewodnictwem Romualda Klimowieckiego został skazany na łączną trzykrotną karę śmierci, utratę praw publicznych, obywatelskich i honorowych na zawsze oraz na przepadek mienia. Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonano wieczorem 13 listopada 1947 na podwórzu więzienia przy ul. Montelupich strzałem w tył głowy (tego samego dnia zostali straceni inni skazani: Józef Ostafin i Walerian Tumanowicz), katem był strażnik więzienny Henryk Michalik, którego w protokołach wykonania kary śmierci ujęto jako "dowódcę plutonu egzekucyjnego". Ciała nie wydano rodzinie i pochowano w nieznanym miejscu.

Wyrok skazujący został unieważniony postanowieniem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 17 stycznia 1992.

Żonaty od 19 stycznia 1922 z Olimpią Siemaszko, miał córkę Zofię (ur. 31 sierpnia 1927) po mężu Andrzejewską.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6586 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 7 lipca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928Dz. U. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”. Srebrny Krzyż Zasługi Odznaka „Za wierną służbę”

Upamiętnienie Jego postać upamiętniono (odsłoniętą w 2007) tablicą w holu budynku starostwa powiatowego w Puławach.

Przypisy

Bibliografia Filip Musiał, Kaczmarczyk Alojzy [w:] Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956. Słownik biograficzny, t. 2, Kraków-Warszawa-Wrocław 2004, Wyd. Instytut Pamięci Narodowej , s. 193–198. Małopolscy Bohaterowie Niepodległości – Alojzy Kaczmarczyk (1896–1947)

Galeria

Kategoria:Członkowie Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 5 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich stracone w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Starostowie powiatowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Wicewojewodowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen Kategoria:Więźniowie KL Mauthausen-Gusen Kategoria:Więźniowie więzienia karno-śledczego UB i NKWD na Montelupich w Krakowie Kategoria:Więźniowie zamku lubelskiego (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1947 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918