Avengers (oryg. ) – amerykański fantastycznonaukowy film akcji z 2012 roku na podstawie serii komiksów o grupie superbohaterów o tej samej nazwie wydawnictwa Marvel Comics. Za reżyserię i scenariusz odpowiadał Joss Whedon. W rolach głównych wystąpili: Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson, Jeremy Renner, Tom Hiddleston, Clark Gregg, Cobie Smulders, Stellan Skarsgård i Samuel L. Jackson.

W filmie Nick Fury, dyrektor T.A.R.C.Z.Y., rekrutuje Iron Mana, Kapitana Amerykę, Hulka i Thora, aby stworzyć zespół, który musi powstrzymać Lokiego, brata Thora, przed podbojem Ziemi.

Avengers wchodzi w skład I Fazy Filmowego Uniwersum Marvela. Jest to szósty film należący do tej franczyzy i stanowi część jej pierwszego rozdziału zatytułowanego Saga Nieskończoności. Jego kontynuacja, Avengers: Czas Ultrona, miała premierę w 2015 roku, a kolejne dwie części, Avengers: Wojna bez granic i Avengers: Koniec gry – w 2018 i 2019 roku. Dwa kolejne filmy, Avengers 5 i Avengers: Secret Wars, zostały zapowiedziane na 2026 i 2027 rok.

Światowa premiera filmu miała miejsce 11 kwietnia 2012 roku w Los Angeles. W Polsce zadebiutował on 11 maja tego samego roku. Film zarobił ponad 1,5 miliarda dolarów przy budżecie 220 milionów, stając się najbardziej dochodowym filmem 2012 roku i trzecim najbardziej dochodowym filmem wszech czasów. Avengers otrzymał również pozytywne oceny od krytyków.

Streszczenie fabuły Loki spotyka się z Innym, władcą pozaziemskiej rasy Chitauri. W zamian za Tesseract, Inny obiecuje Lokiemu armię, którą może podbić Ziemię. Nick Fury, dyrektor T.A.R.C.Z.Y., i agentka Maria Hill przybywają do ośrodka badawczego, w którym doktor Erik Selvig prowadził do tej pory badania nad Tesseractem. Agent Phil Coulson informuje ich, że obiekt promieniuje. Tesseract nagle się uaktywnia i otwiera portal przez który przechodzi Loki, który zabiera Tesseract i wykorzystując swoje berło zniewala Selviga oraz kilku agentów, w tym Clinta Bartona, aby pomogli mu się wydostać.

W związku z atakiem Lokiego, Fury reaktywuje „Inicjatywę Avengers”. Natasha Romanoff zostaje wysłana do Kalkuty, aby zwerbować doktora Bruce’a Bannera do odnalezienia Tesseractu na podstawie emitowanych przez niego promieni gamma. Coulson odwiedza Tony’ego Starka i prosi go o zapoznanie się z badaniami Selviga. Natomiast Fury zleca Steve’owi Rogersowi misję odzyskania Tesseractu.

W Stuttgarcie Barton kradnie iryd potrzebny do ustabilizowania Tesseractu. W tym samym czasie Loki przeprowadza akcję dywersyjną, doprowadzając do konfrontacji z Rogersem, Starkiem i Romanoff, która kończy się jego aresztowaniem. Kiedy Loki jest eskortowany do bazy T.A.R.C.Z.Y. pojawia się jego przybrany brat, Thor, próbując go przekonać do porzucenia swojego planu i powrotu do Asgardu. Po konfrontacji z Rogersem i Starkiem, Thor zgadza się na oddanie brata T.A.R.C.Z.Y. i razem z nimi udaje się na lotniskowiec organizacji. Tam Loki zostaje uwięziony, a Stark i Banner próbują zlokalizować Tesseract.

Między Avengers rozpoczyna się spór o to, w jaki sposób postępować z Lokim oraz o to, że T.A.R.C.Z.A. planuje wykorzystać Tesseract do wyprodukowania nowych broni. Wtedy Barton, wraz z pozostałymi zniewolonymi agentami, atakuje lotniskowiec niszcząc jeden z silników. Powoduje to zamieszanie, w którym Banner zamienia się w Hulka. Stark i Rogers próbują ponownie uruchomić wyłączony silnik. Thor próbuje powstrzymać Hulka, a Romanoff walczy z Bartonem, którego ogłusza, przełamując kontrolę Lokiego. Loki ucieka po zabiciu Coulsona i wyrzuca Thora z lotniskowca, a Hulk spada na ziemię po ataku na myśliwiec. Fury wykorzystuje śmierć Coulsona do zmotywowania Avengers do współpracy ze sobą. Stark i Rogers uzmysławiają sobie, że zwykłe pokonanie ich nie będzie dla Lokiego satysfakcjonujące; chce to zrobić publicznie i ugruntować swoją pozycję jako władca Ziemi.

Loki używa Tesseractu razem z urządzeniem zbudowanym przez Selviga na wieży Starka i otwiera portal dla wojsk Chitauri rozpoczynając inwazję planety. Avengers podejmują walkę z Chitauri. W międzyczasie przełożeni Fury’ego ze Światowej Rady Bezpieczeństwa planują wystrzelić pocisk nuklearny w kierunku Manhattanu, aby zatrzymać inwazję. Stark jednak przechwytuje pocisk i przenosi go przez tunel czasoprzestrzenny w kierunku floty Chitauri. Pocisk eksploduje, niszczy statek-matkę Chitauri i unieszkodliwia ich siły na Ziemi. Stark, na skutek utraty mocy w swojej zbroi, spada z powrotem na Ziemię, ale zostaje uratowany przez Hulka przed uderzeniem w ziemię. W tym czasie Romanoff zamyka tunel czasoprzestrzenny. Thor wraca z Lokim i Tesseractem do Asgardu, a Fury wyraża przekonanie, że Avengers ponownie będą razem współpracować, jeśli nadejdzie taka potrzeba.

W scenie w trakcie napisów końcowych Inny informuje swojego mistrza o nieudanym ataku na Ziemię. W scenie po napisach, Avengers w milczeniu jedzą szawarmę w lokalu.

Obsada

Polski dubbing• Mariusz Bonaszewski jako Tony Stark / Iron Man• Paweł Ciołkosz jako Steve Rogers / Kapitan Ameryka• Grzegorz Damięcki jako Bruce Banner / Hulk• Łukasz Nowicki jako Thor• Wiktoria Gorodeckaja jako Natasha Romanoff / Czarna Wdowa• Marcin Przybylski jako Clint Barton / Hawkeye• Marcin Bosak jako Loki• Marcin Perchuć jako Phil Coulson• Anna Dereszowska jako Maria Hill• Leon Charewicz jako Erik Selvig• Krzysztof Stelmaszyk jako Nick Fury Robert Downey Jr. jako Tony Stark / Iron Man, geniusz, biznesmen, filantrop i playboy, który skonstruował dla siebie serię bojowych pancerzy wspomaganych. Chris Evans jako Steve Rogers / Kapitan Ameryka, weteran II wojny światowej, który został poddany działaniu serum superżołnierza. Spędził kilkadziesiąt lat w letargu zamrożony w lodowcu i został z niego przebudzony w latach współczesnych. Mark Ruffalo jako Bruce Banner / Hulk, naukowiec specjalizujący się w dziedzinach: biochemii, fizyki nuklearnej i promieniowania gamma. W wyniku wypadku został napromieniowany, co zaowocowało niekontrolowanymi transformacjami w Hulka – wielkiego, humanoidalnego stwora o nadludzkiej sile i wytrzymałości. Należy do Avengers. Lou Ferrigno użyczył głosu Hulkowi. Chris Hemsworth jako Thor, następca tronu Asgardu, syn Odyna i Friggi. Jego bronią jest młot Mjolnir, dzięki któremu może wzywać pioruny oraz nimi władać. Scarlett Johansson jako Natasha Romanoff / Czarna Wdowa, jest agentką T.A.R.C.Z.Y. i pracuje jako wysoce wyszkolony szpieg. Jeremy Renner jako Clint Barton / Hawkeye, agent T.A.R.C.Z.Y., który biegle posługuje się łukiem. Tom Hiddleston jako Loki, adoptowany brat Thora, który ma obsesję na punkcie władzy. Clark Gregg jako Phil Coulson, agent T.A.R.C.Z.Y. Cobie Smulders jako Maria Hill, agentka T.A.R.C.Z.Y. Stellan Skarsgård jako Erik Selvig, profesor astrofizyki współpracujący z T.A.R.C.Z.Ą. Samuel L. Jackson jako Nick Fury, dyrektor T.A.R.C.Z.Y.

Swoje role z poprzednich filmów franczyzy powtórzyli: Gwyneth Paltrow jako Virginia „Pepper” Potts, prezes Stark Industries i partnerka Starka; Maximiliano Hernández jako Jasper Sitwell, agent T.A.R.C.Z.Y. oraz Paul Bettany jako J.A.R.V.I.S., komputerowa sztuczna inteligencja stworzona przez Starka, która zarządza jego posiadłością i zbrojami.

W filmie ponadto wystąpili: Powers Boothe jako Gideon Malick i Jenny Agutter jako Hawley, członkowie Światowej Rady Bezpieczeństwa; Jerzy Skolimowski jako Georgi Luchkov oraz Alexis Denisof jako Inny, sojusznik Thanosa.

W rolach cameo pojawili się: twórca komiksów Marvela, Stan Lee, jako mężczyzna grający w szachy oraz w scenie po napisach Damion Poitier jako Thanos.

Produkcja Rozwój projektu upright=1.3|mały|Joss Whedon, reżyser filmu Pierwsze pomysły na film o komiksowej drużynie superbohaterów Avengers pojawiły się w 2003 roku. W kwietniu 2005 roku Avi Arad, ówczesny prezes Marvel Studios ogłosił, że jest on w planach studia. W czerwcu 2007 Zak Penn został zatrudniony jako scenarzysta filmu. W maju 2008 roku studio zaplanowało datę amerykańskiej premiery na lipiec 2011 roku. We wrześniu Marvel Studios rozszerzyło umowę z Paramount Pictures na dystrybucję kolejnych filmów. Miesiąc później poinformowano, że Jon Favreau będzie producentem wykonawczym. W marcu 2009 roku ogłoszono, że data premiery została przewidziana na 4 maja 2012 roku. We wrześniu Favreau zaprzeczył doniesieniom, że ma wyreżyserować film. W marcu 2010 roku wyjawiono, że Penn zakończył pisanie scenariusza. W czerwcu poinformowano, że Joss Whedon prowadzi rozmowy ze studiem dotyczące zatrudnienia go jako reżysera filmu i poprawienia scenariusza Penna. W lipcu oficjalnie potwierdzono jego udział. W październiku Marvel wyraził zgodę, aby zapłacić Paramount Pictures 115 milionów dolarów za międzynarodową dystrybucję filmów Avengers i Iron Man 3. Umowa również dawała Paramount Pictures 8% z zysków. Scenariusz był konsultowany z National Academy of Sciences poprzez ich program Science & Entertainment Exchange.

Whedon przyznał, że w początkowych wersjach scenariusza uwzględniona została postać Wasp w zastępstwie Czarnej Wdowy, na wypadek, gdyby Scarlett Johansson nie mogła zagrać w filmie. Reżyser zaproponował, poza Lokim, drugiego złoczyńcę, którym miał być Ezekiel Stane, syn Obadiaha Stane’a, głównego antagonisty w filmie Iron Man z 2008 roku. Jednak ten pomysł został odrzucony przez studio. Szef studia, Kevin Feige ujawnił, że miał obawy, czy publiczności przypadnie do gustu Kapitan Ameryka, Thor lub Loki, ponieważ prace nad filmem rozpoczęły się na długo przed wydaniem filmów Thor i Kapitan Ameryka: Pierwsze starcie z 2011 roku.

Casting W październiku 2008 roku poinformowano, że Robert Downey Jr. podpisał kontrakt na udział w kilku produkcjach studia jako Tony Stark / Iron Man. Wyjawiono również, że w filmie pojawi się Don Cheadle jako James Rhodes / War Machine. W lutym 2009 roku Samuel L. Jackson zawarł umowę ze studiem na dziewięć filmów, w których miałby pojawić się w roli Nicka Fury’ego. W marcu ujawniono, że Scarlett Johansson zagra Natashę Romanoff / Czarną Wdowę. W czerwcu poinformowano, że w filmie wystąpią Chris Hemsworth jako Thor i Tom Hiddleston jako Loki. We wrześniu Edward Norton wyjawił, że chciałby powrócić w roli Bruce’a Bannera / Hulka.

W marcu 2010 roku Chris Evans podpisał kontrakt na udział w kilku filmach jako Steve Rogers / Kapitan Ameryka, a w czerwcu do obsady dołączył Jeremy Renner jako Hawkeye. W lipcu Norton poinformował, że nie powróci do roli Hulka, a kilka dni później ujawniono, że zastąpi go Mark Ruffalo. W tym samym miesiącu poinformowano, że Clark Gregg zagra ponownie agenta Phila Coulsona. W styczniu 2011 roku Cheadle i Gwyneth Paltrow poinformowali, że nie pojawią się w filmie jako kolejno Rhodes i „Pepper” Potts, jednak Paltrow ostatecznie zagrała w filmie. W lutym 2011 roku do obsady dołączyła Cobie Smulders jako Maria Hill, w marcu Stellan Skarsgård jako Erik Selvig, a w kwietniu Paul Bettany jako J.A.R.V.I.S.

Zdjęcia i postprodukcja upright=1.3|mały|Plan zdjęciowy w Cleveland Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 26 kwietnia 2011 roku w Albuquerque w stanie Nowy Meksyk w Albuquerque Studios pod roboczym tytułem Group Hug. Na początku lipca zdjęcia realizowano w Pittsburghu i Worthington w Pensylwanii. W sierpniu produkcja przeniosła się do Cleveland w Ohio. Nakręcono tam sceny Nowego Jorku i Stuttgartu. Zdjęcia zrealizowano również w Centrum Badawczym NASA w Sandusky, które posłużyło za ośrodek badawczy T.A.R.C.Z.Y. Zdjęcia zakończyły się 2 września w Nowym Jorku. Odpowiadał za nie Seamus McGarvey. Scenografią zajął się James Chinlund, a kostiumy zaprojektowała Alexandra Byrne.