Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego (IFWsch UJ lub IFW UJ) – jednostka naukowo-dydaktyczna na Wydziale Filologicznym UJ.

Historia XIX–XX w. do II wojny światowej Powojenne dzieje samodzielnej wschodnioslawistycznej jednostki naukowo-dydaktycznej na UJ rozpoczynają się w 1948 roku, choć jej tradycje sięgają pierwszej ćwierci XIX wieku.

Lektorat języka rosyjskiego uruchomiono na UJ w roku akademickim 1817/1818. Od roku 1825 wykładano tu historię literatury rosyjskiej. Początki ukrainistyki związane są z działalnością Lucjana Malinowskiego, który w roku akad. 1886/1887 ogłosił wykłady z gramatyki porównawczej języka rosyjskiego i małoruskiego (ukraińskiego). Wśród wykładowców, którzy w latach następnych podejmowali w swoich badaniach i działalności dydaktycznej problematykę wschodnioslawistyczną, byli uczeni tej miary, co: Józef Tretiak (w roku akad. 1892/1893 prowadził on pierwszy lektorat języka ukraińskiego), Marian Zdziechowski, Tadeusz Stanisław Grabowski, Ludwik Janowski, Bohdan Łepki, Jan Baudouin de Courtenay.

W roku 1925 z inicjatywy prof. Kazimierza Nitscha powołano na UJ interdyscyplinarne Studium Słowiańskie, w którego skład weszły także jednostki zajmujące się Słowiańszczyzną wschodnią: Katedra Języków Ruskich, którą objął prof. Iwan Ziłyński, Katedra Literatury Ruskiej (Ukraińskiej) z prof. Bohdanem Łepkim na czele oraz Katedra Literatury Rosyjskiej (od 1928), kierowana przez prof. Wacława Lednickiego.

Po II wojnie światowej W roku akad. 1948/1949 na UJ, jako na drugiej uczelni w Polsce (po Uniwersytecie Wrocławskim), zaczęto kształcić filologów-rusycystów. W tym celu reaktywowana została Katedra Historii Literatury Rosyjskiej, której kierownikiem został prof. Wiktor Jakubowski; zajęcia z językoznawstwa realizowała Katedra Języków Ruskich, kierowana przez prof. Jana Janowa. W roku akad. 1953/1954 z połączenia obu jednostek powstała Katedra Filologii Rosyjskiej. Kolejna zmiana organizacyjna nastąpiła w 1969, kiedy Katedrę przemianowano na Instytut Filologii Rosyjskiej, obejmujący trzy zakłady: Literatury Rosyjskiej i Radzieckiej, Języka Rosyjskiego oraz Metodyki Nauczania Języka Rosyjskiego. W takiej postaci Instytut istniał 20 lat, by w 1989 otrzymać obecną nazwę; w roku następnym rozpoczęto w Instytucie kształcenie ukrainistów.

Związani z IFWsch UJ Kierownicy i dyrektorzy 1948–1967: prof. Wiktor Jakubowski (1896–1973) 1967–1969: prof. Halina Safarewiczowa (1904–1980) 1969–1979: prof. Ryszard Łużny (1927–1998) 1979–1981: doc. dr hab. Władysław Piotrowski (ur. 1931) 1981–1984: prof. Lucjan Suchanek (ur. 1937) 1984–1993: prof. Wiesław Witkowski (1927–2022) 1993–1999: prof. Lucjan Suchanek (ur. 1937) 1999–2005: prof. Grzegorz Przebinda (ur. 1959) 2005–2008: prof. (ur. 1948) 2008–2012: prof. Grzegorz Przebinda (ur. 1959) 2012– maj 2014: prof. Adam Fałowski (ur. 1951) maj 2014– maj 2018: dr hab. Katarzyna Jastrzębska (ur. 1968) od czerwca 2018: (do sierpnia 2020 – p. o., od września 2020 – dyrektor) dr hab. Jakub Sadowski, prof. UJ (ur. 1977)

Inni Pracownicy Instytutu to m.in.:

dr hab. Helena Duć-Fajfer, prof. UJ (ur. 1960) dr hab. Katarzyna Jastrzębska, prof. UJ (ur. 1968) dr hab. Katarzyna Kotyńska (ur. 1973) dr hab. Józef Kuffel, prof. UJ (ur. 1965) prof. Władimir Miakiszew (ur. 1958) prof. Grzegorz Przebinda (ur. 1959) dr hab. Jakub Sadowski, prof. UJ (ur. 1977) prof. Anna Skotnicka (ur. 1956) dr hab. Dorota Szumska, prof. UJ (ur. 1963) dr hab. Kristina Vorontsova (ur. 1988) dr hab. Aleksander Wawrzyńczak (ur. 1974)

W różnych okresach absolwentami lub pracownikami Instytutu byli m.in.:

prof. Aleksy Awdiejew (ur. 1940) prof. Adam Bezwiński (ur. 1941) dr hab. Elżbieta Biernat, prof. UG (ur. 1942) dr hab. Anna Bolek (ur. 1948) dr hab. Halina Chodurska, prof. UP im. KEN (ur. 1950) prof. (ur. 1963) doc. dr hab. Andrzej Drawicz (1932–1997) prof. Katarzyna Duda (ur. 1965) dr hab. Andrzej Dudek, prof. UJ (ur. 1957) prof. Adam Fałowski (ur. 1951) dr hab. Anna Gildner, prof. UJ (ur. 1948) dr hab. Henryk Głębocki (ur. 1967) dr hab. Janusz Henzel, prof. UP im. KEN (1935–2022) prof. Roman Hromiak (Роман Теодорович Гром'як, 1937–2014) prof. Wiktor Jakubowski (1896–1973) dr hab. Ludwika Jochym-Kuszlikowa, prof. UP im. KEN (ur. 1935) prof. (ur. 1948) prof. Ewa Komorowska (ur. 1957) dr hab. Agnieszka Korniejenko (1968–2021) doc. dr hab. Ewa Korpała-Kirszak (1936–2011) dr hab. Witold Kowalczyk, prof. UMCS (ur. 1949) prof. Hanna Kowalska-Stus (ur. 1952) prof. Hieronim Kubiak (ur. 1934–2024) prof. Paulina Lewin (1922–2015) prof. Wanda Laszczak (ur. 1948) prof. Lidia Liburska (ur. 1947) prof. Ryszard Łużny (1927–1998) prof. Halina Mazurek (ur. 1946) dr hab. Anna Majmieskułow, prof. UKW (ur. 1947–2024) prof. Leoniła Miszczenko (Леоніла Іванівна Міщенко, 1922–2007) prof. Andriej Moroz (Андрей Борисович Мороз, ur. 1965) prof. Bogusław Mucha (ur. 1945) prof. Włodzimierz Mokry (ur. 1949) prof. Florian Nieuważny (1929–2009) prof. Gabriela Olak-Porębina (1927–1996) dr hab. Ewa Krystyna Pietrzycka-Bohosiewicz, prof. UJ (1948–2022) doc. dr hab. Władysław Piotrowski (ur. 1931) prof. Jarosław Poliszczuk (Ярослав Олексійович Поліщук, ur. 1960) prof. Stanisław Poręba (1930–2012) prof. Kazimierz Prus (ur. 1951) prof. Anna Raźny (ur. 1944) prof. Janusz Rieger (ur. 1934) prof. Halina Safarewiczowa (1904–1980) doc. dr hab. Leszek Schneider (1925–1984) dr hab. Ewa Sławęcka, prof. UR (1937–2017) prof. Józef Smaga (1937–2019) dr hab. Barbara Stawarz, prof. UP im. KEN (ur. 1953) prof. Lucjan Suchanek (ur. 1937) prof. Tadeusz Szczerbowski (ur. 1960) prof. Wasilij Szczukin (ur. 1952) doc. dr hab. Jadwiga Szymak-Reiferowa (1931–2022) prof. Halina Waszkielewicz (ur. 1946) prof. Wiesław Witkowski (1927–2022) prof. Anna Woźniak (ur. 1953) dr hab. Urszula Wójcicka, prof. UKW (ur. 1949)

Kierunki kształcenia Instytut prowadzi dwustopniowe (licencjackie i magisterskie) studia w trybie stacjonarnym (dziennym) i niestacjonarnym (zaocznym).

Obecnie w IFW UJ prowadzone są następujące studia stacjonarne: filologia rosyjska (od 1948) – I i II stopnia; filologia ukraińska (od 1990; od 2016 – filologia ukraińska z językiem rosyjskim) – I i II stopnia; kultura Rosji i narodów sąsiednich (od 2001) – I stopnia; język rosyjski w tłumaczeniach specjalistycznych (od 2019) – II stopnia; region karpacki: etnolingwistyka i studia kulturowe (od roku akad. 2021/22) – I stopnia. Słuchacze studiów stacjonarnych II stopnia na specjalności filologia rosyjska mają do wyboru specjalizacje: historycznoliteracką, językoznawczą, kulturoznawczą i przekładoznawczą; na specjalności filologia ukraińska – językoznawczą, literaturoznawczą lub translatologiczną.

Struktura organizacyjna Źródło Katedra Kultury Słowian Wschodnich Katedra Literaturoznawstwa Rosyjskiego (od roku akad. 2019, kiedy połączono katedry: Antropologii i Komparatystyki Kulturowo-Literackiej, Literatury Rosyjskiej XX i XXI Wieku oraz Średniowiecznej i Nowożytnej Literatury Rosyjskiej) Katedra Językoznawstwa Rosyjskiego (do roku 2022 – Zakład) Zakład Ukrainistyki (do roku 2021 – Katedra) Zakład Komunikacji Językowej i Kulturowej

Biblioteka Biblioteka Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej UJ jest częścią Biblioteki Jagiellońskiej; w roku 2015 weszła w skład nowo utworzonej Biblioteki Wydziału Filologicznego UJ. Od roku 2017 – wraz z biblioteką Instytutu Filologii Słowiańskiej – mieści się w gmachu przy ul. Ingardena 3. Gromadzi przede wszystkim publikacje rusycystyczne i ukrainistyczne, a także białorutenistyczne o profilu literaturoznawczym, lingwistycznym, translatologicznym, kulturoznawczym, glottodydaktycznym itp. Posiada ponad 50 000 woluminów w językach: polskim, rosyjskim, ukraińskim i białoruskim. Zalążki dzisiejszego księgozbioru powstawały w XIX stuleciu, obejmuje on cenne nabytki Katedry Literatury Rosyjskiej, działającej w latach międzywojennych, oraz zakupy i dary późniejsze, w tym tzw. bibułę. Obecnie powiększa się corocznie o ok. 1 000 woluminów.

Adres Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego ul. Romana Ingardena 3 30-060 Kraków

Historyczne adresy Instytutu to: ul. Gołębia 20, ul. Manifestu Lipcowego (później Piłsudskiego) 8, VII piętro w Collegium Paderevianum przy al. Mickiewicza 9, ul. Krupnicza 35, ul. Grodzka 26, Małe Collegium Paderevianum przy al. Mickiewicza 11, ul. św. Krzyża 14, Mały Rynek 4, ul. Reymonta 4.

Publikacje Pracownicy Instytutu w ciągu jego istnienia ogłosili drukiem kilkaset publikacji książkowych. Obecnie w Instytucie ukazuje się pięć serii wydawniczych: „Barwy Rusi” pod red. prof. Grzegorza Przebindy „Język i Metoda = Язык и метод” pod red. dr hab. Doroty Szumskiej, prof. UJ „Krakowskie Spotkania Rusycystyczne” pod red. prof. Wasilija Szczukina „Studia Ruthenica Cracoviensia” pod red. prof. Adama Fałowskiego „Wybitni Pisarze Współczesnej Literatury Rosyjskiej = Знаковые имена современной русской литературы” pod red. dr hab. Anny Skotnickiej, prof. UJ

W latach 2000–2015 ukazywała się seria „ROSJA • Myśl • Słowo • Obraz” pod red. prof. Haliny Waszkielewicz

Konferencje W latach 1996–1998 w Instytucie mieściło się biuro Komitetu Organizacyjnego XII Międzynarodowego Kongresu Slawistów (Kraków, 27 sierpnia – 2 września 1998), współorganizowanego przez Międzynarodowy Komitet Slawistów, Polski Komitet Slawistów i Uniwersytet Jagielloński; kongres odbył się pod patronatem i z udziałem Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. Program obejmował wystąpienia ponad 1200 osób z 41 krajów świata.

Ponadto Instytut był organizatorem licznych konferencji i seminariów naukowych: „Dziesięć wieków rozwoju form wypowiedzi poetyckiej w literaturze rosyjskiej” (1979) „Oblicza Rosji” (1981) „Borys Pasternak i jego czasy” (1983) „Iwan Bunin i jego czasy” (1999) „Słowianie wschodni. Duchowość – Kultura – Język. W siedemdziesięciolecie urodzin Profesora Ryszarda Łużnego i Profesora Wiesława Witkowskiego” (1997) „Dialog sztuk w kulturze rosyjskiej” (2000) „Słowianie wschodni: Ukraina – między językiem a kulturą” (2001) „Fiodor Tiutczew a kultura duchowa jego czasów. W dwusetną rocznicę urodzin” (2004) „Czechow – sto lat później” (2004) „Spuścizna intelektualna Michała Bachtina a europejskie dziedzictwo kulturowe” (2005) „Dialog sztuk w kulturze Słowian wschodnich” (2006) „Ucraina irredenta. Literatura, kultura i język Ukrainy XX wieku” (2006) Od 2007 roku odbywają się cykliczne seminaria polsko-litewskie pt. „Современная русская литература: Стратегии письма и чтения” [Współczesna literatura rosyjska. Strategie pisania i czytania], organizowane wespół z Katedrą Filologii Rosyjskiej Uniwersytetu Wileńskiego „Polsko-wschodniosłowiańskie stosunki kulturowe. W dziesiątą rocznicę śmierci Profesora Ryszarda Łużnego” (2008) „Czas Gogola – 200 lat temu i dziś. W dwusetną rocznicę urodzin pisarza” (2009) „Miejsce Stefana Smal-Stockiego w slawistyce europejskiej” (2009) „Język i metoda. Język rosyjski w badaniach lingwistycznych XXI wieku” (2011) „Wasyl Stefanyk na tle epoki” (2011) „Michaił Bułhakow, jego czasy i my” (2011) „Język i metoda II: Analiza lingwistyczna na granicy załamania metodologicznego” (2014) „Obce/swoje. Miasto i wieś w literaturze i kulturze ukraińskiej” (2014) „Tekst jako obiekt dynamiczny” (2014) „Od modernizmu do postmodernizmu. Literatura rosyjska XX–XXI wieku. Międzynarodowa konferencja naukowa z okazji Jubileuszu 45-lecia pracy naukowej prof. Haliny Waszkielewicz” (2014) „Literatura rosyjska w przekładach I: Rosyjski kanon literacki: centra i peryferie” (2015) „Po Czarnobylu: miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki” (2016) „Wybitni pisarze współczesnej literatury rosyjskiej I: Michaił Szyszkin” (I Международная научная конференция „Знаковые имена современной русской литературы: Михаил Шишкин”; 2016)