Suwalska Brygada Kawalerii (Suw. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego.
W czasie kampanii wrześniowej brygada walczyła w składzie SGO „Narew”. Do 4 września dozorowała granicę pruską w rejonie Suwałk, wykonując dywizjonem 3 pułku szwoleżerów wypad na teren Prus Wschodnich. Następnie, przesunięta w rejon Zambrowa, wzięła udział w uderzeniu na oddziały DPanc „Kempf”. 18 września przeszła do Puszczy Białowieskiej, gdzie została zreorganizowana i, wspólnie z Podlaską BK, tworzyła Dywizję Kawalerii „Zaza”. W składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” walczyła pod Serokomlą i Wolą Gułowską
Formowanie i przekształcenia W maju 1921 „wojenna” VII Brygada Jazdy przemianowana została na IV Brygadę Jazdy. W jej skład weszły trzy pułki jazdy: 3 pułk szwoleżerów Mazowieckich, 1 pułk ułanów Krechowieckich i 2 pułk ułanów Grochowskich oraz IV dywizjon artylerii konnej. W grudniu tego roku dowództwo brygady przeniesione zostało z garnizonu Grodno do Suwałk.
Wiosną 1924 IV BJ przemianowana została na IV Brygadę Kawalerii i podporządkowana dowódcy 1 Dywizji Kawalerii. Równocześnie z jej składu wyłączone zostały: 1 pułk ułanów Krechowieckich (podporządkowany dowódcy XI BK) i IV dywizjon artylerii konnej (podporządkowany dowódcy artylerii konnej 1 DK). W lutym 1929 IV Brygada Kawalerii przemianowana została na BK „Suwałki” i usamodzielniona. W skład brygady ponownie włączony został 4 dywizjon artylerii konnej. Później dołączył 1 pułk ułanów Krechowieckich z BK „Białystok”.
Minister spraw wojskowych rozkazem Dep. Dow. Og. 1820. Org. Tj. nadał z dniem 1 kwietnia 1937 roku dotychczasowej BK „Suwałki” nazwę „Suwalska Brygada Kawalerii”Dodatek Tajny Nr 3 do Dziennika Rozkazów z 26 marca 1937, poz. 19..
Organizacja pokojowa w latach 1937–1939 thumb|Suwalska BK w 1938 Dowództwo Suwalskiej Brygady Kawalerii w Suwałkach 3 pułk szwoleżerów Mazowieckich im. płk. Jana Kozietulskiego w Suwałkach 1 pułk ułanów Krechowieckich im. płk. Bolesława Mościckiego w Augustowie 2 pułk ułanów Grochowskich im. gen. Józefa Dwernickiego w Suwałkach 4 dywizjon artylerii konnej w Suwałkach 11 szwadron pionierów w Augustowie 11 szwadron łączności w Suwałkach
Brygada w kampanii wrześniowej 1939 roku
thumb
Brygada pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego wchodziła w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”. Otrzymała zadanie osłony kierunku na Grodno z równoczesnym zapewnieniem osłony północnego skrzydła SGO. W dniach 1–2 września ukończyła koncentrację, osiągając ugrupowanie wyjściowe. 2 września Niemcy wykonali wypad na Bakałarzewo, lecz zostali odrzuceni ze stratami. Do 4 września akcja na tym odcinku ograniczyła się tylko do obustronnych wypadów.
W nocy z 3 na 4 września brygada z dużym sukcesem przeprowadziła wypad dwoma szwadronami 3 pułku szwoleżerów Mazowieckich na Mieruniszki na terenie Prus Wschodnich. Naczelne Dowództwo poleciło jednak przesunąć ją do lasów między Pułtuskiem a Ostrowią Mazowiecką, jako konsekwencję planowanego uderzenia z rejonu Pułtuska na skrzydło wojsk nieprzyjaciela posuwających się wzdłuż zachodniego brzegu rzeki Orzyc i Narwi w kierunku południowym.
W nocy z 4 na 5 września brygada rozpoczęła marsz z rejonu Suwałk do Zambrowa przez Dąbrowę, Romanówkę, Knyszyn i Tykocin. 5 września cały dzień odpoczywała w lasach na południowy wschód od Augustowa. W nocy wykonała drugi etap przemarszu. Nadeszły też transporty kolejowe 3 pułku strzelców konnych. Transporty, zawrócone z Augustowa, skierowane zostały do Czerwonego Boru, gdzie pułk wyładował się i pozostał na postoju.
7 września brygada odpoczywała w rejonie Jabłoni Kościelnej pod Zambrowem. W dniach 9–10 września dowództwo brygady przejął czasowo płk Kazimierz Plisowski. W tym czasie wzięła ona udział w skutecznych, ale ciężkich walkach z niemiecką Dywizją Pancerną „Kempf” gen. mjr. Wernera Kempfa.
9 września o świcie dowódca brygady otrzymał rozkaz uderzenia na Piski i Księżopole. 1 pułk ułanów Krechowieckich i 3 pułk szwoleżerów Mazowieckich zaatakowały Niemców pod Ciągaczkami i Wiśniewem. Po południu opanowano Piski i Księżopole, biorąc licznych jeńców. O zmroku brygada wycofała się do lasów w rejonie Koskowa i Rząśnika. 2 pułk ułanów Grochowskich został natomiast przydzielony do osłony skrzydła 18 Dywizji Piechoty od strony Wizny i 10 września toczył boje pod Rutkami z wojskami niemieckiego XIX Korpusu Armijnego gen. Heinza Guderiana.
Walki w ramach zwrotu zaczepnego SGO „Narew” O zmroku 9 września brygada rozpoczęła marsz do rejonu Koskowo – Rząśnik i osiągnęła przed świtem. O świcie 10 września uderzyła na nieprzyjaciela. Działania prowadzono na dwóch kierunkach: 1 pułk ułanów nacierał po osi Koskowo – Piotrowo – Choromany-Witnice-Piski oraz 3 pułk szwoleżerów po osi Rząśnik – Lubotyń – Wiśniewo Wielkie. Pułki kawalerii wspierał ogniem 4 dywizjon artylerii konnej. 1 pułk ułanów wszedł do walki na linii Nadbory – Choromany-Witnice. Uderzeniem czołowych szwadronów zdobyto wieś Choromany-Witnice, pewną ilość jeńców i samochodów. Po odrzuceniu kontrataku 12 czołgów nieprzyjaciela, pułk rozpoczął natarcie na Piski i zdobył je. Podczas tych walk niemiecki 44 dywizjon rozpoznawczy poniósł znaczne straty w sprzęcie i w ludziach. Wykorzystując powodzenie, oddziały pułku zaatakowały stanowiska ogniowe artylerii Dywizji Pancernej „Kempf”, zdobyły 4 działa i kilka samochodów pancernych, przy stratach własnych 11 rannych.
Na drugim kierunku nacierał 3 pułk szwoleżerów i zdobył Księżopole. Próba obejścia nieprzyjaciela od południa przez 2/3 p. szwol. spowodowała wycofanie się Niemców za rzekę Orz. Wieczorem brygada otrzymała rozkaz przejścia do lasów w rejonie Głębocz Wielki, a następnie wykonania marszu do rejonu na północny zachód od Zambrowa.
Działania odwrotowe 11 września brygada wyrwała się z kotła zambrowskiego i wycofywała się na południe od Zambrowa.
12 września razem z Podlaską Brygadą Kawalerii utworzyła Grupę Operacyjną gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego.
W nocy z 13 na 14 września brygada stoczyła pod Olszewem walkę spotkaniową, w której poniosła duże straty i częściowo została rozproszona.18 września poszczególne jej oddziały zaczęły zbierać się w Puszczy Białowieskiej w rejonie miejscowości Doktorce. 20 września z zebranych w Puszczy Białowieskiej oddziałów brygady utworzono Brygadę Kawalerii „Plis”, która weszła w skład Dywizji Kawalerii „Zaza”.
Ośrodek Zapasowy brygady współtworzył Rezerwową Brygadę Kawalerii w Wołkowysku. Do Wołkowyska dotarł także spieszony 31 dywizjon pancerny działający wcześniej w składzie brygady.
Organizacja wojenna we wrześniu 1939 Kwatera Główna Suwalskiej Brygady Kawalerii 3 pułk szwoleżerów 1 pułk ułanów 2 pułk ułanów 3 pułk strzelców konnych 4 dywizjon artylerii konnej 31 dywizjon pancerny bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ „B” nr 84 – dowódca ppor. Józef Musiał i por. Kazimierz NosalikO kawalerii polskiej XX wieku s. 96. szwadron kolarzy nr 11 – dowódca rtm. Andrzej Pruszyński szwadron pionierów nr 11 szwadron łączności nr 11 – dowódca por. Jan Piekut samodzielny pluton karabinów maszynowych nr 11 – dowódca ppor. rez. Marian Szyler pluton konny żandarmerii nr 11 dowódca plutonu – por. Jerzy Majewski zastępca dowódcy plutonu – plut. pchor. Stanisław Halicki poczta polowa nr 68 sąd polowy nr 44 szef sądu – kpt. rez. Zygmunt Olszewski I członek sądu polowego – ppor. rez. Ojrzyński, II członek sądu polowego – ppor. rez. Aleksander Malinowski drużyna parkowa uzbrojenia nr 341 park intendentury nr 341 – dowódca kpt. Stefan Jeżewski pluton sanitarny konny typ I nr 91 – dowódca kpt. lek. Marian Kosiba Zgrupowanie taborów kolumna taborowa kawalerii nr 341 kolumna taborowa kawalerii nr 342 kolumna taborowa kawalerii nr 343 kolumna taborowa kawalerii nr 344 kolumna taborowa kawalerii nr 345 kolumna taborowa kawalerii nr 346 warsztat taborowy nr 341 Pododdziały przydzielone: II pluton 13 eskadry obserwacyjnej – dowódca kpt. obs. Seweryn Łaźniewski batalion KOP „Sejny” (przydzielony)
Obsada personalna Kwatery Głównej we wrześniu 1939 dowódca brygady – gen. bryg. Zygmunt Podhorski (do 9 IX) dowódca – płk Kazimierz Plisowski (od 9 IX) oficer ordynansowy – ppor. rez. Henryk Rostworowski szef duszpasterstwa – ks. kapelan Franciszek Lorenc szef sztabu – mjr dypl. Edward Boniecki oficer operacyjny – rtm. dypl. Adam Galica oficer informacyjny – por. kaw. Ignacy Cieplak kwatermistrz – rtm. dypl. Tadeusz Radziukinas szef intendentury – kpt. Konstanty Meyer oficer transportowy – rtm. st. sp. Franciszek Józef Hermanowicz †1940 Katyń oficer uzbrojenia – por. rez. Otton Bigo vel Grygo dowódca saperów – kpt. Paweł Głowacki dowódca łączności – mjr Teodor Berlach-Tukalski naczelny lekarz – mjr dr med. Józef Leszkowicz naczelny lekarz weterynarii – kpt. lek. wet. Tadeusz Sagal komendant Kwatery Głównej – mjr w st. spocz. Janusz Korczyński dowódca szwadronu sztabowego – dowódca por. rez. Bohdan Różycki
Obsada personalna w latach 1921–1939 Dowódcy brygady płk kaw. Eugeniusz Ślaski (V 1921 – 15 V 1923 → szef Departamentu Jazdy MSWojsk.) płk kaw. Michał Ostrowski (15 V 1923 – 1 VI 1924 → dowódca VIII BK) płk SG Włodzimierz Wołkowicki (1 VI 1924 – 30 IX 1927 → stan spoczynku) gen. bryg. Adolf Waraksiewicz (III 1929 – 31 I 1932 → stan spoczynku) płk dypl. kaw. Rudolf Dreszer (II 1932 – IV 1937 → dowódca Wileńskiej BK) gen. bryg. Zygmunt Podhorski (IV 1937 – IX 1939)
Szefowie sztabu brygady rtm. p.d. SG Leon Mitkiewicz-Żółłtek (do 15 X 1923 → ) rtm. adj. szt. Eugeniusz Spasowicz (od 15 X 1923) mjr dypl. Witold II Święcicki (do 1 IX 1931 → DOK IX) rtm. dypl. Stefan Eichler (1 IX 1931 – 1 III 1934 → dyspozycja MSWewn.) mjr dypl. kaw. Stanisław VII Piotrowski (1 III – 22 XII 1934 → DOK II) rtm. dypl. Leon Pruszanowski (od 22 XII 1934) mjr dypl. kaw. Eugeniusz Święcicki (1938 – 1939) mjr dypl. kaw. Edward Boniecki (do 20 IX 1939 → szef sztabu DK „Zaza”)
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku dowódca brygady – gen. bryg. inż. Zygmunt Podhorski szef sztabu – mjr dypl. Edward Boniecki I oficer sztabu – rtm. dypl. Adam Galica II oficer sztabu – rtm. adm. (kaw.) Jan I Leśniewski dowódca łączności – mjr łączn. Teodor Berlach-Tukalski oficer intendentury – kpt. int. Konstanty Meyer
Żołnierze Brygady (w tym OZ) – ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum KatyńskiegoKsięgi Cmentarne – biogramy oficerów. Nazwisko i imięstopieńzawódmiejsce pracy / służby (stanowisko)zamordowanyprzed mobilizacjąwe wrześniu 1939Kosiba MarianKsięgi Cmentarne – wpis 5865.kapitan lekarzżołnierz zawodowypraktyka w szpitalu OWar. „Wilno”CharkówRekosz Stefanpodporucznik rezerwyinżynier rolnikCharkówRóżycki Bohdanporucznik rezerwyrolnikCharków
Tradycje Tradycje pułków Suwalskiej BK przejęła 4 Suwalska Brygada Kawalerii Pancernej im. Generała Brygady Zygmunta Podhorskiego z Orzysza, istniejąca w latach 1994–2000
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Tadeusz Jurga, Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
Kategoria:Suwalska Brygada Kawalerii Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Suwałkach Kategoria:Kawaleria Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” Kategoria:Polskie brygady kawalerii z okresu kampanii wrześniowej Kategoria:Polskie jednostki kawalerii utworzone w 1937 Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1939