Józef Smaga, pseud. Szczęsny Trzymalski, Jędrzej Boruta i in. (ur. 9 lutego 1937 w Stróży k. DobrejJ. Kobylińska, E. Młynarczyk, Stróża – rodzinna wieś Profesora Józefa Smagi, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis 2020, zm. 5 listopada 2019 w Krakowie) – polski rusycysta, historyk literatury i kultury rosyjskiej XIX i XX wieku, historyk ZSRR i Rosji. Profesor emeritus Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie.
Życiorys Wykształcenie i praca naukowa W 1959 ukończył studia rusycystyczne w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie (obecnie Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN), gdzie w 1960 podjął pracę w Katedrze (później – Instytucie) Filologii Rosyjskiej, kontynuowaną do przejścia na emeryturę w 2008. W 1967 obronił doktorat poświęcony mało znanemu prozaikowi I połowy XIX wieku Antoniemu Pogorielskiemu, napisany pod kierunkiem prof. Wiktora Jakubowskiego. Habilitację na podstawie obszernego studium Dekadentyzm w Rosji uzyskał w 1980 na Uniwersytecie Jagiellońskim. Tytuł profesorski otrzymał 28 listopada 1994. W latach 1972–1973 prowadził zajęcia w Instytucie Filologii Rosyjskiej UJ. Był również profesorem Akademii Polonijnej w Częstochowie.
Od 1996 był członkiem Komitetu Słowianoznawstwa PAN w Warszawie. Należał do Komisji Słowianoznawstwa oddziału PAN w Krakowie, której przewodniczył w latach 1996–2003, oraz do Komisji Wschodnioeuropejskiej na Wydziale II Historyczno-Filozoficznym PAU (1998–2008 – wiceprzewodniczący, 2008–2014 – przewodniczący).
Wypromował 2 doktorów i ponad 600 magistrów filologii rosyjskiej w WSP (UP) i UJ.
Główne obszary jego badań historycznoliterackich to proza rosyjska I połowy XIX wieku, twórczość Fiodora Dostojewskiego, modernizm w Rosji, szczególnie „starsi” symboliści (dekadentyzm), Anton Czechow, Maksym Gorki, literatura łagrowa (Aleksandr Sołżenicyn, Warłam Szałamow), proza II połowy XX wieku (m.in. Andriej Bitow, Jurij Trifonow, proza „wiejska”, postmodernizm) – opisywane w szerokim kontekście światopoglądowo-kulturowo-historycznym.
Równoległym tematem publikacji naukowych Józefa Smagi była ideologia i historia ZSRR; syntetyczne opracowanie dziejów porewolucyjnej Rosji wydał w drugim obiegu w 1984 pod pseudonimem Szczęsny Trzymalski; było ono rozbudowywane aż do monografii obejmującej cały okres istnienia ZSRR – pierwszej w polskiej historiografii (Narodziny i upadek imperium, 1992; wyd. 2 zmienione jako Rosja w 20 stuleciu, 2001). Problemom historyczno-polityczno-ideologicznym poświęcona była też publicystyka autora, drukowana m.in. w czasopismach podziemnych, a także w „Arce”, „Czasie Krakowskim”, „Dzienniku Polskim”, „Gazecie Wyborczej”, „Polityce”, „Przekroju”, „Tygodniku Powszechnym”, miesięczniku „Universitas”.
O własnych zainteresowaniach naukowych pisał:
Działalność społeczno-opozycyjna W 1956 – jeszcze jako student – wziął udział w demonstracji poparcia dla Powstania Węgierskiego. W czasie studiów działał w Zrzeszeniu Studentów Polskich jako członek prezydium. W 1963 został przyjęty do PZPR, z której wystąpił w 1973. W marcu 1968 uczestniczył w strajku studenckim. W 1980 zaangażował się w organizację NSZZ „Solidarność” w WSP (m.in. był członkiem prezydium Uczelnianego Komitetu Założycielskiego). Po wprowadzeniu stanu wojennego włączył się w działalność konspiracyjną. Był redaktorem oraz publicystą niezależnych pism „Myśli Nieinternowane” i „Sygnał”; publikował książki w wydawnictwach podziemnych. W 1990 pełnił obowiązki redaktora naczelnego pisma NSZZ „Solidarność” UJ „Universitas”. thumb|240px|Grób prof. Józefa Smagi na Cmentarzu Prądnik Czerwony Pochowany na cmentarzu Batowickim w Krakowie (kw. C-XXXI-zach.-1).
Publikacje Spis publikacji za lata 1960–2008:
Książki
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Historycy dziejów Rosji Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy rusycyści Kategoria:Urodzeni w 1937 Kategoria:Zmarli w 2019 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Polonijnej w Częstochowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Pochowani na cmentarzu Prądnik Czerwony w Krakowie