Wieża mieszkalna w Żelaźnie – zabytkowa budowla gotycka z przełomu XV/XVI wieku w Żelaźnie w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Kłodzko.

Położenie Wieża znajduje się w południowo-zachodniej Polsce w Sudetach Wschodnich, w południowo-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej, około 7 km na południe od centrum Kłodzka. Usytuowana jest na wzgórzu w pobliżu ujścia potoku Piotrówka do Białej Lądeckiej.

Historia Wieża wzniesiona została na przełomie XV/XVI wieku, najprawdopodobniej po roku 1485, na terenie majątku sędziowskiego. Była przebudowywana w 1689 i 1727 roku. Fundator nie jest znany, historycy wskazują na postać burgrabiego zamku kłodzkiego Jacoba Stanke von Koritau, właściciela lokalnych dóbr. Nieznana pozostaje również pierwotna funkcja wieży. Według badaczy pełniła funkcję średniowiecznej strażnicy lub rycerskiej siedziby mieszkalnej. Możliwe, że początkowo nie była to wieża mieszkalna, nie natrafiono bowiem na ślady okien w murach. Wieża w Żelaźnie stanowiła majątek sędziowski i mieszczański, jedynie okresowo była siedzibą rycerską. Podczas wojny trzydziestoletniej 22 października 1646 wieżę zniszczył pożar. W roku 1727 została odbudowana, otynkowano ją i nakryto siodłowym dachem. Podziały wewnątrz wieży są wtórne i pochodzą z okresu przebudowy (na co wskazuje wykuta na nadprożu portalu wejściowego data 1727), prawdopodobnie pierwotnie na każdej kondygnacji znajdowało się jedno pomieszczenie. Początkowo budynek nie był otynkowany, obecnie tynk zakrywa pierwotne mury. Podczas II wojny światowej w wieży mieścił się niewielki niemiecki obóz pracy przymusowej dla ok. 20 więźniów różnych narodowości, wśród nich Anglików, Francuzów i Polaków. W niszczejącej po drugiej wojnie światowej średniowiecznej wieży w 1966 r. przeprowadzono remont generalny, po czym przekazano ją drużynie harcerskiej z Żelazna. Zabytek pod opieką harcerzy pozostał około dwudziestu lat, po czym został opuszczony w znacznym stopniu zdegradowania. Obecnie wieża jest własnością prywatną.

Decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków z dnia 29 listopada 1965 roku wieża została wpisana do rejestru zabytków.

Architektura Budowla gotycka, pochodząca z przełomu XV/XVI wieku, zbudowana z kamienia łamanego na planie kwadratu o bokach 6,5 × 7 metrów w kształcie czterokondygnacyjnej murowanej, nieotynkowanej i niepodpiwniczonej wieży, nakrytej dachem siodłowym. W ścianach na pierwszym piętrze zachowane relikty wykusza latrynowego i wąskie otwory okienne, interpretowane jako otwory strzelnicze lub wentylacyjne, pochodzące z późniejszego okresu. Na każdej kondygnacji mieści się dwutraktowy układ komunikacyjny z drabiniastymi schodami, oddzielony od siebie przepierzeniem, oświetlony szczelinowymi okienkami oraz jedna izba mieszkalna wyposażona w prostokątne okno. Parter pierwotnie nakryty był stropem wspartym na kamiennych wspornikach które zachowały się do obecnych czasów.

Galeria

Zobacz też Wieża książęca w Siedlęcinie

Przypisy Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna 1:100 000, wyd. EKO-GRAF, Wrocław 1997.

Pałace Śląska – Żelazno

Wieża w Żelaźnie

Bibliografia Małgorzata Chorowska, Rezydencje średniowieczne na Śląsku. Zamki, pałace, wieże mieszkalne, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2003, .

Kategoria:Wieże obronne w Polsce Kategoria:Zabytki w powiecie kłodzkim Wieża mieszkalna w Żelaźnie