thumb|240px|Grobowiec Matejków na cmentarzu Rakowickim
Franciszek Ksawery Matejko (właśc. František Xaver Matějka, ur. prawdopodobnie 13 stycznia 1793 Przedruk z „Czasu” nr 266, 21 listopada 1893. lub 1796 w Roudnicy koło Hradca Králové, zm. 26 października 1860 w Krakowie) – czeski guwerner i nauczyciel muzyki, ojciec Jana Matejki.
Życiorys Pochodził z chłopskiej, katolickiej rodziny. Jego ojcem był Franciszek Józef, matką Magdalena z domu Knava lub Mariana Dolanská.
Dobřenice należały w rzeczywistości do majątku barona Jana Nepomuka Wacława Dobrzeńskiego (1779–1843), który był ojcem chrzestnym Franciszka Ksawerego MatejkiM. Szypowska, Jan Matejko wszystkim znany, Warszawa 1992, s. 9.. Roudnice nie wchodziły natomiast w skład dóbr rodu Dobrzeńskich.
Po zgonie matki zamieszkał u wuja, księdza Urbanka, w Ołomuńcu, u którego otrzymał bogobojne wychowanie i rzetelne wykształcenie muzyczne. Dzięki temu zdobył poparcie i przyjaźń znanego kompozytora Karla ČernegoJan Matejko. Studia i szkice, Kraków 1938, s. 8–9.. Około 1807 wyjechał do Galicji z namowy Józefa Wincentego Wodzickiego i został guwernerem jego synów w majątku w Kościelnikach.
Po kilkunastu latach służby u Wodzickich osiedlił się w Krakowie, gdzie udzielał lekcji muzycznych (przede wszystkim w zakresie gry na fortepianie), a także organizował i prowadził zespoły muzyczne i chóry, w tym chór przy kościele Mariackim. 22 listopada 1826 poślubił protestantkę Joannę Karolinę Rossberg (1802–1845), córkę niemieckiego obywatela miasta i kupca rymarskiego Jana Piotra Rossberga (zm. 1860) i niemieckiej krakowianki Anny Marianny Tusz (Duss). Małżonkowie zamieszkali w Krakowie przy ulicy Floriańskiej.
Matejko i Rossberg mieli jedenaścioro dzieci: Franciszek Ksawery Edward Matejko (1828–1873), prawnika Edmund Marcin (Zygmunt) Matejko (1829–1907), Adolf Alojzy Matejko (1830–?). Kazimierz Matejko (1830–?), Zygmunt Matejko (1831–1849), Emilia Łucja Matejko (1832–?), Alojzy Franciszek Matejko (1833–?), Józef Eustachy Matejko (1834–?), Karol Matejko (1835–?), Maria Waleria Matejko (1836–1894), Jan Alojzy Matejko (1838–1893) malarza. Po śmierci małżonki Matejko powierzył opiekę nad dziećmi ich ciotce Katarzynie z Rossbergów Zamojskiej. Sam był stale pochłonięty pracą, gdyż starał się zarobić na odpowiednią edukację swoich dzieci (nauka wtedy była płatna). Nie doceniał pasji malarskiej najmłodszego z synów, twierdząc, że z malarstwa nie można się utrzymać.
W 1877, siedemnaście lat po śmierci Franciszka Ksawerego Matejki, Jan Matejko namalował portret swego ojca na podstawie archiwalnego zdjęcia.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Maria Szypowska, Jan Matejko wszystkim znany, Dom Słowa Polskiego, Warszawa 1988. M. Gorzkowski, Jan Matejko – epoka lat dalszych do końca życia artysty, z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, Kraków 1898
Kategoria:Polscy guwernanci i guwernantki Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (okres zaborów) Kategoria:Urodzeni w XVIII wieku Kategoria:Czescy pedagodzy muzyczni Kategoria:Polscy pedagodzy muzyczni Franciszek Ksawery Kategoria:Zmarli w 1860 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim