Prohormony – związki, z których lub pod wpływem których, powstają hormony. Pojęcie to spotykane jest w dwóch znaczeniach – ścisłym, używanym w biologii od połowy XX w., oraz popularnym – odnoszonym do wspomagania sportowego.
Definicja słownikowa PWN „Prohormony, cząsteczki prekursorowe hormonów, które przed uwalnianiem lub w trakcie uwalniania do krążenia są modyfikowane enzymatycznie na właściwe, aktywne cząsteczki; termin stosowany najczęściej do prekursorów hormonów peptydowych, które określa się mianem preprohormonu (prepropeptydu) w odniesieniu do pełnej cząsteczki otrzymanej w wyniku procesu translacji, zawierającej peptyd sygnałowy(...)”
Przykładem popularnego prohormonu jest witaminę D3 dla hormonu – kalcytriolu. W Polsce słowo prohormon weszło do powszechnego użycia od początku XXI w. i zdobyło popularność nie w kontekście jego ścisłego znaczenia słownikowego, ale poprzez zaczerpnięcie z języka angielskiego, w którym stało się znane wraz z wprowadzeniem serii specyficznych, anabolicznych suplementów diety, dostępnych przed rokiem 2004. Sportowcy i firmy suplementacyjne za prohormony uważają obecnie środki przyjmowane doustnie w celu wpływania na procesy anaboliczne.
Geneza Pomysłodawcą stworzenia syntetycznego prekursora testosteronu dla sportowców był pod koniec XX w. Patrick Arnold – amerykański kulturysta amator, z wykształcenia chemik. W 1996 r. za sprawą Patricka Arnolda pojawił się syntetycznie uzyskany związek androstenedion nazwany „prohormonem”. Słowo „prohormon” upowszechniło się w środowisku sportowców zainteresowanych wspomaganiem wysiłku.
Do typowych prohormonów zalicza się: 4-androstenodion – współczynnik konwersji 5,9%, co oznacza, że 5,9% związku przyjętego doustnie konwertowało do testosteronu. 4-androstenodiol (4-AD) – współczynnik konwersji 15,76% 19-norandrostenodion 19-norandrostenodiol 1-androstenodiol (1-AD) 1,4-androstadienodion (1,4-AD).
W roku 2004 prezydent George W. Bush podpisał ustawę o substancjach anabolicznych (Anabolic Steroid Control Act of 2004), która m.in.: Wymieniła jako zabronione poszczególne prekursory hormonów anabolicznych (prohormony) Określiła jako sterydy anaboliczne jakiekolwiek substancje spokrewnione z testosteronem z wyłączeniem DHEA, estrogenów, progesteronu i kortykosterydów – pośród tych wyłączonych z definicji związków jedynie DHEA ma umiarkowane działanie pożądane w sporcie, natomiast trzy pozostałe mają głównie działanie kataboliczne, dlatego nie znajdują zastosowań w praktykach dopingowych. kwalifikuje sterydy anaboliczne do grupy narkotyków o potencjale uzależniającym, jest to wyjątkowo rygorystyczne podejście, nakładające sankcje przewidziane dla handlu narkotykami.
Ustawa z 2004 r. zakończyła możliwość legalnej produkcji i sprzedaży jakichkolwiek prohormonów w Stanach Zjednoczonych i zakwalifikowała je do sterydów anabolicznych.
Ewolucja pojęcia Należy zauważyć, że syntetyczne związki związane z testosteronem nie spełniały pierwotnej definicji prohormonów, ale poprzez swą powszechną obecność rozszerzyły znaczenie tego słowa. Z kolei definicja uchwalona w Anabolic Steroid Control Act 2004 zmieniła kwalifikację substancji popularnie zwanych „prohormonami” szeregując je do sterydów anabolicznych. Od tego momentu za prohormony w sensie suplementów uważa się anaboliczne substancje pochodzenia naturalnego i w tym kierunku prowadzone są współczesne prace nad środkami anabolicznymi.
Wykorzystuje się m.in. saponiny steroidowe, ATD, fitosterole, kwas ursolowy. Fito-suplementy są zjawiskiem dość nowym i dynamicznie rozwijanym, a przy tym obejmującym ogromną liczbę związków aktywnych, dlatego nie można dokonać ich ogólnej oceny pod kątem efektywności. Faktem jest, że np. budowa chemiczna fitosteroli kwalifikuje tę grupę związków do sterydów, a ich anaboliczne działanie potwierdzone jest naukowo, co daje podstawy do nazywania tych substancji prohormonami. Związek steroli roślinnych z testosteronem jest na tyle bliski, że są one używane jako główny substrat w przemysłowej produkcji testosteronu do zastosowań farmaceutycznych.
Potencjalne skutki uboczne terapii sterydowej Syntetyczne prohormony anaboliczne mogą powodować liczne skutki uboczne:
nadmierne wypadanie włosów problemy skórne wahania nastroju kurczenie się jąder u mężczyzn powiększenie prostaty u mężczyzn nadprodukcję sebum napady agresji spadek produkcji testosteronu ginekomastię, czyli przerost gruczołów piersiowych u mężczyzn wzrost poziomu estrogenów zmniejszenie poziomu cholesterolu HDL.
Status prawny prohormonów – Stany Zjednoczone, Europa, Polska Pojęcie „prohormony” nie występuje w prawodawstwie żadnego z krajów, jednak amerykański Anabolic Steroid Act 2004 był tworzony w odpowiedzi na zjawisko powstania substancji, które potocznie właśnie tak nazywano, dlatego amerykańscy producenci unikają samego określenia, ale w Europie bywa ono używane w opisie legalnie dostępnych suplementów diety.
W Stanach Zjednoczonych obowiązuje odrębna regulacja zakazująca sprzedaży związków spokrewnionych z testosteronem (a do nich z założenia należeć miały prohormony), według tego dokumentu związki takie należą do narkotyków klasy III (lekki potencjał uzależnienia fizycznego i wysoki potencjał uzależnienia psychicznego). Amerykańskie władze sanitarne (RDA), uchodzące za wyjątkowo restrykcyjne, w 2010 r. zabroniły sprzedaży nawet produktów naturalnych na bazie chińskiej herbaty (Clomed).
W Unii Europejskiej nie powołano dotąd dokumentu analogicznego z restrykcyjnym Anabolic Steroid Control Act, co może wskazywać na podejście bardziej liberalne, jednak prawdopodobnie podobny akt zostanie przyjęty niebawem. Z kolei Anabolic Steroid Control Act dopuszcza jako wyjątek sprzedaż DHEA, który w krajach Europy ma status leku. W Polsce i krajach europejskich w ramach regulacji rynku w zakresie substancji anabolicznych powołuje się normatywy dotyczące leków. Pomimo ogólnej idei unifikacji prawa, poszczególne kraje stosują własne interpretacje w klasyfikacji suplementy/leki, efektem tego, ten sam suplement może być legalny, lub nie, w różnych obszarach wspólnego rynku. Polska na tym tle należy do kraju o umiarkowanych obostrzeniach urzędowych, niektóre dostępne tu legalnie produkty dla sportowców nie mogą być sprzedawane w Niemczech, czy Wielkiej Brytanii. Należy zauważyć, że zastosowanie suplementacyjne związków zawartych w roślinach (a te obecnie decydują w składzie suplementów prohormonalnych) ma w Polsce długie tradycje zielarskie, znacznie wcześniejsze niż najnowsze trendy suplementacji sportowej. Przykładem mogą być: pokrzywa (przypisuje się jej możliwość zmniejszania aromatazy), lucerna (źródło ATD), kozieradka (źródło saponin bogatsze niż popularny wcześniej w sporcie Tribulus terrestris).
Przypisy Henryk Różański Medicago sativa – alfalfa (Luzerne) – lucerna luskiewnik.pl [dostęp 2012-04-19]. Portal informacyjny prohormony.info [dostęp 2012-06-04].
Pismo RDA z dnia 14.09.2010. (ang.). Przewodnik po prohormonach kulturystyka-online.pl [dostęp 2012-06-04]. Henryk Różański Pokrzywa – Urtica w fitoterapii luskiewnik.pl [dostęp 2012-04-16]. Henryk Różański Naturalne substancje anaboliczne luskiewnik.strefa.pl [dostęp 2012-04-16]. Henryk Różański Fitosterole jako naturalne substancje anaboliczne i stymulatory wzrostu luskiewnik.strefa.pl [dostęp 2012-04-25]. Henryk Różański Saponiny steroidowe (sterydowe) luskiewnik.strefa.pl [dostęp 2012-04-16]. „Muscle” maj 2001 „Anaboliczne zioła”, s. 43.
sfd.pl [dostęp 2012-04-25]. Sławomir Ambroziak Brasinosteroidy: hormony roślinne – sterydami anabolicznymi slawomirambroziak.pl [dostęp 2012-04-16]. Sławomir Ambroziak Androstentriol i inne inhibitory 11 beta HSD slawomirambroziak.pl [dostęp 2012-06-04]. Sławomir Ambroziak Legalne anaboliki slawomirambroziak.pl [dostęp 2012-04-18]. Sławomir Ambroziak Kwas ursolowy – kolejny krok w kierunku bezpiecznych sterydów [dostęp 2012-04-18]. Prohormony – internetowa Encyklopedia PWN [dostęp 2012-04-16]. Portal informacyjny steroid-abuse.org [dostęp 2012-06-04]. . urpl.gov.pl [dostęp 2012-04-16].
Linki zewnętrzne Prohormony.info
Kategoria:Hormony