W całości kursywą oznaczone są wydarzenia polityczne dotyczące całych Mazur, Prus lub państw, sprawujących w danym czasie władzę nad miastem, które wywarły znaczny wpływ na dzieje miasta oraz stanowią punkt odniesienia do wymienionych w kalendarium wydarzeń o znaczeniu lokalnym. Kalendarium Panowanie krzyżackie do 1454 1283 – ostateczna klęska wojsk jaćwieskich pod Prawdziskami, tereny obecnego powiatu ełckiego przeszły pod władzę Krzyżaków 1390 – pierwsza wzmianka o Ełku - spotkanie wielkiego mistrza Konrada von Rotenstein z Wielkim Księciem Witoldem mały|200px|Zamek w Ełku 1398-1406 budowa zamku na wyspie Jeziora Ełckiego z polecenia komtura Bałgi Ulricha von Jungingena (według kroniki Hartknocha zamek miał powstać już w 1272, a według kroniki pruskiej w 1276) 1409 – wzmianka o prokuraturze w Ełku 1415 Krzysztof von Czewitz - pierwszy znany z nazwiska prokurator w Ełku zastawienie zamku u księcia mazowieckiego 1420 – Ełk przechodzi do komturii ryńskiej 1422 – traktat melneński - podział ziem pojaćwieskich i ostateczne wytyczenie granic między Zakonem Krzyżackim a Wielkim Księstwem Litewskim 1425 – lokacja wsi wielkiego mistrza Pawła von Russdorfa 1435 – Ełk otrzymuje prawa miejskie – akt nadania praw miejskich nosi datę 1445 (zapewne jest błąd w zapisie) oraz przywilej jednego jarmarku rocznie 1450 – wielki mistrz Ludwik von Erlichshausen odbiera przysięgę hołdowniczą w językach polskim i pruskim

Ełk pomiędzy Polską a państwem krzyżackim - wojna trzynastoletnia mały|200px|Akt oddania się stanów pruskich królowi Polski Kazimierzowi IV Jagiellończykowi i Koronie Królestwa Polskiego, 1454, Archiwum Główne Akt Dawnych 1454 przyłączenie się miasta do Związku Pruskiego, na którego prośbę król Polski Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił inkorporację Prus do Królestwa Polskiego, czego efektem Ełk po raz pierwszy w historii został częścią państwa polskiego zburzenie zamku w czasie wojny trzynastoletniej 1455 zajęcie zamku i miasta przez Krzyżaków 24 listopada - zajęcie zamku przez wolnych mazurskich chłopów i wybicie załogi, Ełk ponownie w Polsce 1456 – zamek i miasto ponownie zajęte przez Krzyżaków 1459 – zamek i miasto zostały zajęte przez wojska polskie pod dowództwem Jana Skubali 1462 – zamek i miasto ponownie zajęte przez Krzyżaków

Ełk lennem Korony Królestwa Polskiego – 1466-1657 1466 – w traktacie pokojowym II pokoju toruńskiego wymieniono Ełk, miasto zostaje częścią Prus Zakonnych, będących lennem króla Polski 1469 – powołanie pierwszej parafii w Ełku 1470 – budowa drewnianego kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Katarzyny 1483 – Ełk otrzymuje dodatkowo 65 łanów, razem z wcześniejszymi nadaniami posiada łącznie 1398 ha ziemi 1497 – odbudowa zamku krzyżackiego zniszczonego w wojnie trzynastoletniej 1499 – Ełk - zwany wsią, liczyło około 600 mieszkańców posiada kościół, karczmę i szkołę 1502 oraz 1508 – zamek zamieszkiwało 38 osób, posiadał on jedno działo, 10 hakownic i 4 rusznice mały|200px|Obszar Prus Książęcych od 1525 roku 1513 – pierwszy herb Ełku na pieczęci miejskiej ławy sądowej, przedstawiający jelenia wyskakującego z lasu 1520, 10 marca - Ełk atakowany przez oddział Mazowsza (w trakcie ostatniej wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519-1521) 1525 sekularyzacja Prus Ełk z diecezji warmińskiej przechodzi do diecezji pomezańskiej 1533 – ustanowienie w Ełku Sądu Krajowego 1536 – Książę Albrecht sprowadził do Ełku drukarza Jana z Sącza, przejął on nazwisko „Malecki” - „Maletius” i został pastorem w Ełku, prowadził także jedną z trzech drukarni na terenie Prus 1537 – Książę Albrecht prowadząc wizytację powstałych kościołów protestanckich odwiedził Ełk 1539 – miasto posiadało 24 karczmy 1540 – powstanie prawdopodobnie najstarszego cechu w Ełku – garncarzy 1541 – w związku z negocjacjami z Polską dotyczącymi sporów granicznych w Ełku przebywał książę Albrecht 1544 – Jan Malecki otrzymał majątek Regielnica, gdzie założył drukarnię, którą przejął po nim jego syn Hieronim mały|200px|Tablica upamiętniającą dawną Akademię Mazurską i jej pierwszego rektora Hieronima Maleckiego 1546 – syn Jana Maleckiego - Hieronim został rektorem założonej przez ojca szkoły z wykładowym językiem polskim (jeszcze w 1802 wykładano w niej 10 godzin języka polskiego, zajęcia odwołano w 1810) 1547-1551 budowa kościoła (do 1584 kazania wygłaszane były tylko po polsku, później na zmianę; kościół w 1837 został zamknięty, ponieważ groził zawaleniem) 1551-1558 – okres działalności drukarni zorganizowanej przez Jana i Hieronima Maleckich 1557 – otwarcie dekanatu 1559, 1563 i 1572 Ełk nawiedziły epidemie dziesiątkujące ludności miasta 1560 – przywilej ks. Albrechta (jeden targ tygodniowo, nieco później dodatkowo 3 jarmarki rocznie) 1568 – wznowiono cech szewców, mógł jednak istnieć jeszcze wcześniej 1570 – Ełk po raz pierwszy został zaznaczony na mapie Prus 1576 – pierwsza wzmianka o Ełku jako mieście (mapa Caspara Hennebergera) 1584 – pierwsze kazanie po niemiecku – dotychczas wygłaszane były tylko w języku polskim 1595 – Henneberger ponownie wymienił Ełk jako miasto 1599 – szkoła założona przez Hieronima Maleckiego otrzymała status książęcej ok. 1600 – Ełk posiadał 50 karczem (w 1539 r. miał ich 24) i zaledwie ok. 800 mieszkańców (ludność zdziesiątkowały zarazy w 2 połowie XVI wieku) 1617 – wydanie statutu cechu piekarzy, przywilej ten ostatecznie regulował działalność rzemieślników i uprawomocniał istniejące już wcześniej cechy 1618 – unia personalna między Prusami Książęcymi a Marchią Brandenburską, miasto zostało częścią państwa Brandenburgia-Prusy, w którym część pruska pozostała polskim lennem 1625 – wybuch epidemii w mieście 1638 – wizyta profesora Uniwersytetu w Królewcu Celestyna Myślenty, opracowanie i wydanie przez niego programu nauczania dla szkoły w Ełku 1639 – wizyta króla Polski Władysława IV Wazy. Królowi towarzyszyli m.in. kanclerz wielki litewski Albrycht Stanisław Radziwiłł i królewna polska Anna Katarzyna Konstancja. 1651 – pożar kościoła i biblioteki kościelnej ok. 1651 – przy kościele powstał przytułek, (szpital) pełniący rolę schroniska dla chorych i niedołężnych pozbawionych opieki rodziny 1653 – wybuch epidemii w mieście 1655 Ełk został zajęty przez Szwedów, nałożenie wysokich kontrybucji Szwedzi kwaterując w mieście splądrowali kościół i zrabowali złote naczynia liturgiczne mały|Herb Ełku od 1669 roku mały|131px|Herb Szczytna odkupiony w 1669 od władz Ełku 1656 8 października – bitwa pod Prostkami 9 października – Tatarzy splądrowali i spalili miasto (min. budynek kościoła), 448 osób uprowadzono w jasyr, 32 zamordowano (ocalał zamek wraz z ludnością, która się w nim schroniła)

Ełk w państwie pruskim Państwo prusko-brandenburskie - 1657-1701 mały|200px|Ełk na rycinie z XVII w. 1657 – uniezależnienie Prus Książęcych od Polski, Ełk częścią całkowicie niezależnego państwa Brandenburgia-Prusy 1659 – zaraza zdziesiątkowała mieszkańców Ełku 1669 23 sierpnia - nowy przywilej miejski nadany przez elektora Fryderyka wraz z nowym herbem przedstawiającym Janusa - bóstwo rzymskie sprzedaż starego herbu miasta władzom Szczytna 1670 – zarządzenie zabraniające zasiadania w sądzie i radzie miasta Ełk osobom nie będącym narodowości niemieckiej 1684 – najstarszy znany widok miasta i zamku 1688, 19 marca - pożar miasta - spłonęły: ratusz (a wraz z nim wszystkie akta miasta), kościół, szkoła i 80 domów 1700-1703 – wydanie przywilejów dla tkaczy, kuśnierzy oraz kowali, przywileje regulowały pracę rękodzielników, równocześnie ostatecznie potwierdzając wcześniejsze istnienie tych cechów

Królestwo Prus XVIII wiek 1701, 18 stycznia - koronacja Fryderyka I na króla Prusów, początkująca germanizację ludności Prus i prześladowania dominującej na Mazurach i w Ełku ludności polskiej 1704-1707 – budowa siedziby „szkoły książęcej”, po epidemii dżumy do szkoły zgłosiło się zaledwie 16 uczniów, w 1915 r. ich liczba wzrosła do 94 1709-1710 – miasto nawiedziła dżuma, która pochłonęła ponad 1000 ofiar 1713 – wydanie przywileju dla szewców 1715 – założenie gminy żydowskiej 1716 – wprowadzenie powłócznego (podatku od włóki, czyli posiadanej ziemi) na terenie okręgu ełckiego w miejsce dotychczasowych podatków 1717 – nakaz Fryderyka Wilhelma I, by obsadzać stanowiska nauczycieli ludźmi znającymi język niemiecki 1720 założenie szkoły miejskiej na terenie obecnego powiatu ełckiego istniało 8 parafii ewangelickich (Ełk, Ostrykół, Pisanica, Lisewo, Grabnik, Stare Juchy, Kalinowo, Straduny) 1721 – Ełk odwiedził król Fryderyk Wilhelm I 1723 – zakończono zakładanie katastru (ksiąg gruntowych) 1724 – zakaz osiedlania się ludności z Polski i Litwy przy równoczesnej kolonizacji niemieckiej 1732 – miasto liczyło 1053 mieszkańców 1740 – pierwsze oddziały wojska zostały zakwaterowane w Ełku, dając początek późniejszemu garnizonowi 1745 – odbudowa ratusza 1756 – urodził się znany historyk Ludwig von Baczko - późniejszy profesor Uniwersytetu Królewieckiego 1756-1762 – okupacja Ełku przez wojska rosyjskie w czasie wojny siedmioletniej (1756-1763) 1764 – otwarcie pierwszej w Ełku apteki mały|200px|Współczesne główne wejście na cmentarz założony w 1788 1788 cmentarz znajdujący się przy kościele obok rynku zostaje przeniesiony za rzekę Ełk (na miejsce obecnego cmentarza katolickiego za rynkiem). do Ełku przybywał gen. Heinrich Johann Günter, który do 1795 r. pełnił funkcję komendanta miasta, oddając miastu wiele zasług 1794 – przemarsz powstańców kościuszkowskich w drodze na Prusy 1798 Ełk odwiedzili Fryderyk Wilhem III i Luiza Pruska język polski w szkole prowincjonalnej przestaje być językiem wykładowym i był nauczany tylko jako fakultet 1800 – założenie polskiego seminarium nauczycielskiego pod kierownictwem stryja Gustawa Gizewiusza – Tymoteusza

1801-1871 1801 – powstaje Inspektorat Duszpasterski w Ełku, na jego czele stoi superintendent - pierwszy był Tymoteusz Gizewiusz 1806 – zajęcie miasta przez wojska rosyjskie 1807 – zajęcie Ełku przez wojska napoleońskie, miasto zapłaciło 7000 talarów kontrybucji, w zamku gościł marszałek Francji Michel Ney 1808 – powstanie samorządu miejskiego, przejmującego uprawnienia od państwowej Rady Zarządzającej 1812 – pierwsi Żydzi legalnie osiedlili się w Ełku 1813 szkoła prowincjonalna została przekształcona w gimnazjum 14 stycznia - wkroczenie wojsk rosyjskich na czele z carem Aleksandrem I, uroczyście witany przez ludność miasta przy Polskiej Bramie od 1815 – nabożeństwa w Ełku i powiecie były odprawiane najpierw w języku niemieckim, a później po polsku 1818 ustanowienie nowych granic powiatu ełckiego, znacznie rozszerzającego jego zasięg (włączono Straduny, Stare Juchy, Klusy i Kalinowo), w 1818 r. Ełk liczył 2304 mieszkańców, 1837 r. - 3140, w 1852 r. - 4262 mieszkańców utworzenie Ewangelicko-Luterańskiego Stowarzyszenia Modlitewnego dekretem króla Fryderyka Wilhelma 1819-1822 – kolejne pożary zniszczyły 267 domów w Ełku oraz ponad 100 budynków gospodarczych, a także ratusz wraz ze wszystkimi dokumentami 1820-1822 – przebudowa szkoły książęcej 1821 – w Ełku zamieszkiwało 56 katolików, w 1845 r. w mieście i powiecie było ich ok. 100, podlegali oni parafii w Świętej Lipce, w 1905 r. w Ełku mieszkało 573 katolików, w 1910 r. - 752, w 1933 r. - 638 1824 – bunt uczniów w szkole książęcej spacyfikowany przez dyrektor Rosenhegna 1825 – na wyspie u ujściu rzeki Ełk do jeziora zaczęło działać kąpielisko miejskie 1826 – powstała wypożyczalnia książek (w 1840 r. liczyła 2000 tomów) 1827 – Johann Guise sporządził plan miasta i zamku 1828 – w obawie przed runięciem zamknięty został ratusz miejski mały|200px|Szkoła książęca (1830) 1829 – Gustaw Gizewiusz ukończył gimnazjum miejskie 1831, 1837, 1844, 1853, 1854 – epidemia cholery zdziesiątkowała ludność miasta (łącznie ponad 1200 ofiar) 1833, 25 czerwca - pożar zamku 1837 – założenie cmentarza żydowskiego w Ełku 1840