Edgar Morin, właśc. Edgar Nahoum (ur. 8 lipca 1921 w Paryżu, zm. 29 maja 2026 tamże) – francuski filozof, socjolog, politolog i reżyser filmowy, pochodzenia żydowskiego (sefardyjskiego).
Życiorys Uczestnik francuskiego ruchu oporu w czasie II wojny światowej, gdzie przyjął pseudonim „Edgar Morin”.
Jeden z najważniejszych i najbardziej wpływowych współczesnych myślicieli francuskich, teoretyk złożoności. Z Rolandem Barthesem i Georges’em Friedmannem założył Centrum badań nad komunikacją masową. Od 1950 r. członek Centre National de la Recherche Scientifique, CNRS (pl. Centrum Narodowe Badań Naukowych) w Paryżu, a od 1993 r. dyrektor emerytowany badań naukowych, tamże. Przez wiele lat związany również z paryską École des hautes études en sciences sociales.
Jest autorem sześciotomowego utworu filozoficznego, La Méthode, (pl. Metoda) (1977–2004). Jego wkład naukowy jest szczególnie w dziedzinach emergentyzmu, teorii chaosu, samoorganizacji oraz układów złożonych. Jest autorem, lub współautorem, bardzo wielu pozycji o zagadnieniach współczesnych.
Pośród wyróżnień z ramienia instytucji naukowych w Europie, Ameryce i na Dalekim Wschodzie, 2 czerwca 2008 został wyróżniony tytułem doktora honoris causa Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
„Pensée complexe”, czyli złożoność Definicji złożoności doszukał się w pracy brytyjskiego psychiatry i inżyniera William Ross Ashby (1903–1972), pioniera cybernetykiEdgar Morin, paraphilosophe. Koncepcja Morina ukazała się po raz pierwszy w utworze jego, Science avec conscience (1982), (Nauka etyczna). Morin mówił: i w ten sposób wyraża podstawę myśli która łączy zasady myślowe z różnych dziedzin i obejmuje transdyscyplinarność, („la transdisciplinarité”). Etymologicznie, „complexité” po francusku, oznacza z łaciny, to co jest razem splatane i wydaje plexus, czyli splot.
Publikacje L'An zéro de l'Allemagne (przedmowa Bernarda Groethuysena), Paris, Éditions de la Cité Universelle, 1946. Allemagne notre souci, Paris, Éditions Hier et Aujourd'hui, 1947. Une cornerie, Paris, Éditions Nagel, 1948. L'Homme et la Mort, Paris, Éditions Corrêa, 1948, (réédition, Paris, Le Seuil, 1976). Le Cinéma ou l'homme imaginaire, Paris, Éditions de Minuit, 1956. Les Stars, Paris, Le Seuil, 1957. Autocritique, Paris, Le Seuil, 1959. L'esprit du temps. Essai sur la culture de masse, Paris, Grasset-Fasquelle, 1962. Introduction à une politique de l'homme, Paris, Le Seuil, 1965. Commune en France. La métamorphose de Plodémet, Paris, Fayard, 1967. Mai 68, La Brèche (z Claude’em Lefortem i Corneliusem Castoriadisem), Paris, Fayard, 1968. La Rumeur d'Orléans, Paris, Le Seuil, 1969. Le vif du sujet, Paris, Le Seuil, 1969. Journal de Californie, Paris, Le Seuil, 1970. Le Paradigme perdu|Le Paradigme perdu: la nature humaine, Paris, Le Seuil, 1973. L'unité de l'homme (z Massimo Piattellim Palmarinim), w trzech tomach, Paris, Le Seuil, 1974. La bureaucratie (praca zbiorowa), Paris, Union générale d'éditions, 1975. La Méthode (Edgar Morin), 6 tomów, Paris, Le Seuil, 1977-2004: Pour sortir du XXe, Paris, Nathan, 1981. Science avec conscience, Paris, Fayard, 1982, Prix Halphen de l'Académie française. De la nature de l’URSS, Paris, Fayard, 1983. Sociologie, Paris, Fayard, 1984. Le Rose et le noir, Paris, Galilée, 1984. New York: la ville des villes, Paris, Galilée, 1984. Penser l'Europe, Paris, Gallimard, coll. Folio, 1987. Mais (z Markiem Halterem), Paris, Édition Neo/Soco Invest, 1988. Vidal et les siens, (z Véronique Grappe-Nahoum i Haïm Vidal Séphiha), Paris, Le Seuil, 1989. Introduction à la pensée complexe, Paris, ESF, 1990, (réédition, Paris, Le Seuil, 2005). Un nouveau commencement (z Gianlucą Bocchim i Mauro Cerutim), Paris, Le Seuil, 1991. Terre-Patrie (z Anne-Brigitte Kern), Paris, Le Seuil, 1993. Mes démons, Paris, Stock, 1994, (réédition, Paris, Le Seuil, 1998). La complexité humaine [sous la dir. de], Paris, Flammarion, 1994. Les Fratricides : Yougoslavie-Bosnie (1991-1995), Paris, Édition Arléa, 1995. Une année sisyphe, Paris, Le Seuil, 1995. Comprendre la complexité dans les organisations de soins (z Jeanem-Louisem Le Moigne’em), Paris, ASPEPS, 1997. Une politique de civilisation (z Sami Naïrem), Paris, Arléa, Paris, 1997. Amour, Poésie, Sagesse, Paris, Le Seuil, 1997. L'Intelligence de la complexité (z Jeanem-Louisem Le Moigne’em), Paris, L'Harmattan, 1999. Relier les connaissances, Paris, Le Seuil, 1999. Une tête bien faite : Repenser la réforme, réformer la pensée, Paris, Le Seuil, 1999. Sept savoirs nécessaires à l'éducation du futur, Paris, Le Seuil, 2000. Dialogue sur la nature humaine (z Borisem Cyrulnikiem), Paris, L'Aube, 2000. Journal de Plozévet, Bretagne, 1965, Paris, L'Aube, 2001. Dialogue sur la connaissance. Entretiens avec des lycéens (entretiens conçus et animés par Alfredo Pena-Vegą i Bernardem Paillardem), Paris, La Tour d’Aigues, 2002. Pour une politique de civilisation, Paris, Arléa, 2002. La Violence du monde (z Jeanem Baudrillardem), Paris, Édition du Félin, 2003. Éduquer pour l’ère planétaire, la pensée complexe comme méthode d’apprentissage dans l’erreur et l’incertitude humaine (z Raulem Mottą i Émilio-Rogerem Ciuraną), Paris, Balland, 2003. Université, quel avenir? (z Alfredo Peną-Vegą), Paris, Éditions Charles Léopold Mayer, 2003. Les Enfants du ciel: entre vide, lumière, matière (z Michelem Cassém), Paris, Odile Jacob, 2003. Pour entrer dans le XXIe siècle, Paris, Le Seuil, 2004. Culture et Barbarie européennes, Paris, Bayard, 2005. Pour un nouvel imaginaire politique (z Mireille Delmas-Marty i Reném Passetem), Paris, Fayard, 2006. Itinérance (z Marie-Christine Navarro), Paris, Arléa, 2006. Le Monde moderne et la question juive, Paris, Le Seuil, 2006, (réédition, Paris, Le Seuil, 2012). L'An I de l'ère écologique (z Nicolasem Hulotem), Paris, Tallandier, 2007. Où va le monde?, Paris, L'Herne, 2007. Vers l'abîme, Paris, L'Herne, 2007. Mon chemin (wywiad z Djénane Kareh Tager), Paris, Fayard, 2008. Vive la politique? (z Claude’em Lefortem), Grenoble, Forum Libération de Grenoble, 2008. La Méthode, coffret des 6 volumes en 2 tomes, Paris, Le Seuil, 2008. Crises, Paris, Éditions du CNRS, 2009. La Pensée tourbillonnaire, Paris, Éditions Germina, 2009. Edwige, l'inséparable, Paris, Fayard, 2009. Au-delà du développement. Pour une politique de l'humanité ? [sous la dir. de], Paris, Atlantique, 2009. Pour et contre Marx, Paris, Temps présent, 2010. Ma gauche, Paris, Éditions François Bourin, 2010. Comment vivre en temps de crise? (z Patrickiem Viveretem), Paris, Bayard, 2010. Regards sur le sport [sous la dir. de], Paris, Le Pommier / INSEP 2010. La Voie: pour l'avenir de l'humanité, Paris, Fayard, 2011. Conversation pour l'avenir (z Gilles’em Vanderpootenem), Paris, L'Aube, 2011. Dialogue sur la connaissance: Entretiens avec des lycéens, Paris, L'Aube, 2011. Le philosophe indiscipliné, Paris, Le Monde, Hors série, 2011. Mes philosophes, Paris, Germina, 2011, (réédition, Paris, Fayard, 2013). Le Chemin de l'espérance (z Stephane’em Hesselem), Paris, Fayard, 2011. La France est une et multiculturelle. Lettre aux citoyens de France (z Patrickiem Singaïnym), Paris, Fayard, 2012. Journal (1962-1987), Paris, Le Seuil, 2012. Journal (1992-2010), Paris, Le Seuil, 2012. Mon Paris, ma mémoire, Paris, Fayard, 2013. La rencontre improbable et nécessaire (z Sabah Abouessalam), Paris, Presses de la Renaissance, 2013. Notre Europe: Décomposition ou métamorphose (avec Mauro Ceruti), Paris, Fayard, 2014. Au péril des idées (z Tarikiem Ramadanem), Paris, Presses du Châtelet, 2014. Enseigner à vivre. Manifeste pour changer l’éducation, Paris, Actes Sud-Play Bac Éditions, 2014. Avant, pendant, après le 11 janvier (z Patrickiem Singaïnym), Paris, L'Aube, 2015. Qui est Daech? (z Régis Debray, Taharem Ben Jellounem, Michelem Onfrayem, Olivierem Weberem, Jeanem-Christophe’em Rufinem i Gilles’em Kepelem), Paris, Éditions Philippe Rey, 2015. Impliquons-nous! Dialogue pour le siècle (z Michelangelo Pisto), Paris, Actes Sud, 2015. Penser global: L'humain et son univers, Paris, Robert Laffont, 2015. Pour l'esthétique, Paris, Robert Laffont, 2016. Pour une crisologie, Paris, L'Herne, 2016. Ecologiser l'Homme, Paris, Lemieux Éditeur, 2016. Connaissance, Ignorance, Mystère, Paris, Fayard, 2017. L’Île de Luna (opowieść), Paris, Actes sud, 2017. L'Urgence et l'Essentiel (z Tarikiem Ramadanem), Paris, Éditions Don Quichotte, 2017. Le temps est venu de changer de civilisation (z Denisem Lafayem), Paris, L'Aube, 2017. Où est passé le peuple de gauche?, Paris, L'Aube, 2017. Ce que fut le communisme, Paris, L'Aube, 2017. Pour résister à la régression, Paris, L'Aube, 2018. Le Cinéma: Un art de la complexité, Paris, Nouveau Monde Éditions, 2018. Poésies du métropolitain, Paris, Descartes & Cie, 2018. La Marseillaise, Paris, L'Aube, 2019. La Fraternité, pourquoi?, Paris, L'Aube, 2019. Chronique d'un été (z Jeanem Rouchem), Paris, L'Aube, 2019. Les souvenirs viennent à ma rencontre, Paris, Fayard, 2019. Quelle école voulons-nous? La Passion du savoir (z Jeanem-Michelem Blanquerem), Paris, Éditions Odile Jacob, 2020. Sur la crise: Pour une crisologie suivi de Où va le monde?, Paris, Éditions Flammarion, coll. Champs, 2020. Changeons de voie: Les leçons du coronavirus (z Sabah Abouessalam), Paris, Éditions Denoël, 2020. L'entrée dans l'ère écologique, Paris, L'Aube, 2020. Frères d'âme (z Pierre’em Rabhim i Denisem Lafayem), Paris, L'Aube, 2021. Leçons d’un siècle de vie, Paris, Éditions Denoël, 2021. Réveillons-nous!, Paris, Éditions Denoël, 2022. De guerre en guerre: De 1940 à l'Ukraine, La Tour-d'Aigues, Éditions de l'Aube, 2023. Encore un moment..., Paris, Éditions Denoël, 2023. Mon ennemi c'est la haine (z Véronique Châter i Jeanem-Claude’em Perrierem), Paris, L'Aube, 2023.
Tłumaczenia prac na język polski Kino i wyobraźnia, 1958 Duch czasu, 1975 Zagubiony paradygmat – natura ludzka, 1977 Myśleć: Europa, 1988 O naturze Związku Radzieckiego, 1990 Ziemia-ojczyzna (z Anne Brigitte Kern), 1993 Świat nowożytny a kwestia żydowska, 2010
Filmografia jako reżyser Kronika jednego lata 1961
jako scenarzysta L'heure de la verité, 1965 Przeciw zapomnieniu, 1991
Przypisy
Linki zewnętrzne Edgar Morin "Les livres qui ont compté" Hermès, La Revue 2011/2 (n° 60), ss. 44 – 49 (Znaczące dla mnie utwory, po francusku) 'In Praise of Complex Thought' CNRS News Edgar Morin rozmawia z Francis Lecompte lipiec 2019, (po angielsku) Wywiad z Edgar Morin na temat pandemii w serii "Repairing the Future" (Reparacja Przyszłości), produkcji belgijskiej, wrzesień 2020 (po francusku).
Kategoria:Absolwenci Université de Lyon I Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Paryskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kategoria:Filozofowie francuskojęzyczni Kategoria:Filozofowie i teoretycy społeczni Kategoria:Filozofowie umysłu Kategoria:Filozofowie współcześni Kategoria:Francuscy antropolodzy Kategoria:Francuscy filmoznawcy Kategoria:Francuscy filozofowie nauki Kategoria:Francuscy pedagodzy Kategoria:Francuscy socjolodzy Kategoria:Francuscy stulatkowie Kategoria:Francuscy Żydzi Kategoria:Francuzi pochodzenia włoskiego Kategoria:Metodolodzy nauk społecznych Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Paryskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Infanta Henryka Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej (Hiszpania) Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2026