thumb|Jan Kaczmarek w mundurze podporucznika Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim Jan Stanisław Kaczmarek (ur. 21 grudnia 1894 w Stęgoszy, zm. 25 kwietnia 1981 w Poznaniu) – pułkownik łączności Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Urodził się 21 grudnia 1894 w Stęgoszy, w ówczesnym powiecie jarocińskim prowincji poznańskiej, w rodzinie Michała, rolnika i Heleny z Sołtysiaków. W latach 1905–1914 uczęszczał do Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu. W roku szkolnym 1910/1911 został członkiem tajnego stowarzyszenia Towarzystwo Tomasza Zana.
I wojna światowa 6 sierpnia 1914, po rozpoczęciu I wojny światowej, dobrowolnie wstąpił do armii niemieckiej i przydzielony do Fortecznego Oddziału Telefonicznego (niem. Festungs Fernsprach Abteilung) stacjonującego w Poznaniu, w Forcie Winiary. Dwa dni później, w mundurze pruskiego szeregowca, złożył maturę. W grudniu 1914 zakończył szkolenie podstawowe i został przeniesiony do Fortecznego Oddziału Telefonicznego w Metz (Lotaryngia). W twierdzy Metz służył do wiosny 1915 awansując na kaprala. Do jego obowiązków należała obsługa głównej centrali telefonicznej fortecznej. Następnie został przeniesiony do Oddziału Telegraficznego Zapasowego w Koblencji, z którego jako aspirant oficerski miał być skierowany do kurs oficerski dla piechoty w Döberitz (Dobrzyca Mała). Ostatecznie nie został skierowany na kurs, gdyż został uznany za „politycznie niepewnego” (młodsze rodzeństwo uczestniczyło w strajku szkolnym). Z Brandenburgii wyjechał na powrót do Lotaryngii z przydziałem do Oddziału Zapasowego Telegraficznego w Verdun. Tam objął dowództwo drużyny telegraficznej, z którą został przeniesiony na front wschodni, do Baranowicz. Po rocznej służbie razem ze swoją drużyną został przeniesiony do zachodniej Flandrii. W 1917 ukończył kurs oficerów łączności w Königs Wusterhausen. Po ukończeniu kursu został przydzielony do kompanii telegraficznej jednej z dywizji rezerwowych, zajmującej pozycje w rejonie Metz. Na początku 1918 awansował na podporucznika i objął dowództwo plutonu. W sierpniu 1918 objął w zastępstwie obowiązki dowódcy kompanii. W listopadzie 1918 na czele kompanii pomaszerował z linii frontu do Lotaryngii, a następnie do Gießen w Hesji. Tam przeprowadził demobilizację kompanii po czym został urlopowany do czasu oficjalnego zwolnienia ze służby wojskowej. W czasie służby w armii niemieckiej został odznaczony Krzyżem Żelaznym I i II klasy.
XX-lecie międzywojenne (1918–1939) W grudniu 1918 powrócił do Jarocina i wziął udział w Powstaniu Wielkopolskim.
8 stycznia 1919 objął dowództwo fortecznego oddziału telegraficznego, późniejszego I Batalionu Telegraficznego Wielkopolskiego. 22 stycznia 1919 przekazał dowództwo oddziału kpt. Andrzejowi Miączyńskiemu, a sam objął dowództwo 3 kompanii telegraficznej w nowo powstałym batalionie. Trzecia kompania baonu telegraficznego była złożona w 80% z ochotników, uczniów gimnazjów. 27 lutego 1919 oficerowie i żołnierze trzeciej kompanii złożyli na ręce głównodowodzącego Siłami Zbrojnymi w byłym zaborze pruskim, generała porucznika Józefa Dowbor-Muśnickiego 402 marki i 18 feningów „na głodnych Lwowian”Rozkaz dzienny Nr 54 Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim z 27 lutego 1919 r. i Rozkaz dzienny Nr 61 Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim z 6 marca 1919 r.. 30 marca 1919 awansował do stopnia porucznika. W maju 1919, razem z trzecią kompanią, został skierowany do dyspozycji dowódcy Grupy II Zachodniej, pułkownika Michała Milewskiego. Stacjonował w Posadowie, w siedzibie dowództwa grupy, skąd utrzymywał łączność telefoniczną z Poznaniem, Pniewami i Lwówkiem. Następnie był szefem łączności 3 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, szefem łączności VII Brygady Jazdy i dowódcą 7 Kompanii Telegraficznej Jazdy, oficerem telegrafii w Dowództwie 7 Armii i w końcu szefa łączności 4 ArmiiZbigniew Wiśniewski, Wojska łączności w latach 1914–1921, s. 46–47, 76, 79, 107, 158, 165.. 14 października 1920 został zatwierdzony w stopniu kapitana. 1 czerwca 1921 pełnił służbę w Inspektoracie Armii Nr IV w Krakowie, pozostając na ewidencji 2 Baonu Zapasowego Telegraficznego. W listopadzie 1921 został przeniesiony do Obozu Wyszkolenia Wojsk Łączności na stanowisko dowódcy kompanii szkolnej, a następnie instruktora Oddziału Szkolnego.
W marcu 1923 został przeniesiony do Szefostwa Łączności Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w WarszawieDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 9 marca 1923 r., Nr 14, s. 178., a 23 maja 1923 do 3 Pułku Łączności w Grudziądzu z „odkomenderowaniem” do Szefostwa Łączności DOK I na okres czterech miesięcy z dniem 1 kwietnia 1920Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 maja 1923 r., Nr 31, s. 289.. Po „ukończeniu odkomenderowania” został przydzielony do Szefostwa Łączności Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu na stanowisko I oficeraDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 8 czerwca 1923 r., Nr 37, s. 384.Rocznik oficerski 1923, s. 102, 963, 968.Rocznik oficerski 1924, s. 57, 874, 885.. W kwietniu 1926 został przeniesiony do 7 Samodzielnego Batalionu Łączności w Poznaniu na stanowisko pełniącego obowiązki kwatermistrzaDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 5 czerwca 1926 r., Nr 22, s. 174.. Następnie pełnił służbę w Departamencie Inżynierii Ministerstwa Spraw Wojskowych w WarszawieRocznik oficerski 1928, s. 611, 621.. W kwietniu 1929 został wyznaczony na stanowisko I oficera sztabu w Dowództwie 1 Grupy Łączności w WarszawieDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 27 kwietnia 1929 r., Nr 9, s. 129.. We wrześniu 1930 został przeniesiony do 2 Pułku Łączności w Jarosławiu na stanowisko dowódcy IV Batalionu TelegraficznegoDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 września 1930 r., Nr 14, s. 301.. Jeszcze tego samego roku, po rozformowaniu 2 Pułku Łączności został dowódcą IV Batalionu Telegraficznego w PrzemyśluDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 28 stycznia 1931 r., Nr 1, s. 18.. W 1931 objął obowiązki komendanta Kadry 2 Batalionu Telegraficznego w PrzemyśluDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1932 r., Nr 6, s. 240.Rocznik oficerski 1932, s. 268, 767.. 12 marca 1933 awansował do stopnia podpułkownika. W tym samym roku został dowódcą 6 Batalionu Telegraficznego w JarosławiuDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 26 stycznia 1934 r., Nr 2, s. 12.. Od 1 grudnia 1934 do 17 maja 1939 był komendantem Centrum Wyszkolenia Łączności w ZegrzuDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 267.. Od września do grudnia 1938, w czasie rewindykacji Zaolzia, pełnił służbę w Sztabie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Śląsk” na stanowisku dowódcy łączności. Do stopnia pułkownika został awansowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939. W maju 1939 został wyznaczony na stanowisko dowódcy 2 Grupy Łączności w Warszawie, a w sierpniu 1939 na stanowisko dowódcy łączności Armii „Pomorze”.
II wojna światowa Jako dowódca łączności Armii „Pomorze” walczył w kampanii wrześniowej. 22 września 1939 w czasie bitwy pod Łomiankami został ranny i dostał się do niemieckiej niewoli. W niewoli przebywał od zimy 1940 do wiosny 1945, kolejno w obozach oficerskich (niem. Oflagach): XII A Hadamar (6 lutego 1940 - maj 1942), II E Neubrandenburg (czerwiec 1942 - styczeń 1944) i II D Gross-Born (luty 1944 - styczeń 1945). Od 18 stycznia do 28 marca 1945 wraz z innymi jeńcami oflagu II D maszerował do Stalagu X B w Sandbostel. Tam 29 kwietnia 1945 został oswobodzony przez oddziały kanadyjskiej 1 ArmiiMarek Sadzewicz, Oflag II D Gross-Born, Książka i Wiedza, Warszawa 1977, s. 164–165.. W Sandbostel, funkcjonującym jako Polski Ośrodek Wojskowy, pozostawał do czerwca 1945. Kolejny miesiąc spędził w ośrodku wojskowym w Verden, w Dolnej Saksonii. Od września do grudnia 1945 przebywał w ośrodku wojskowym w Delmenhorst, a od stycznia 1946 w Lubece. 9 kwietnia 1946 powrócił do kraju. 18 października 1967 ppłk mgr Czesław Kołodziejczak, w zastępstwie Wojskowego Komendanta Rejonowego Poznań-Wilda wydał mu legitymację oficera rezerwy serii AF 0119891.
Zmarł 25 kwietnia 1981 w Poznaniu. Pochowany 30 kwietnia 1981 na cmentarzu MiłostowoJan Kaczmarek - miejsce pochówku [dostęp z dnia: 2016-03-07].
Był żonaty z Ireną Walczyńską (1904–1948), z którą miał dwie córki: Teresę Annę Sacha (1927–1980) i Annę Marię Mencel (ur. 1931), profesor nauk ekonomicznych.
Awanse podporucznik – 1918 porucznik – 30 marca 1919 ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1917 w Wojskach Technicznych Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskimTygodnik Urzędowy z 4 kwietnia 1919 r., Nr 3, s. 12. kapitan – zatwierdzony 14 października 1920 z dniem 1 kwietnia 1920 w Korpusie Wojsk Łączności, „w grupie byłej armii niemieckiej”, zweryfikowany 3 maja 1922 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1919 i 19. lokatą w korpusie oficerów łączności major – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 4. lokatą w korpusie oficerów łączności podpułkownik – 12 marca 1933 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 i 2. lokatą w korpusie oficerów łączności pułkownik – ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1939 w korpusie oficerów łączności
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 361 – 15 marca 1921Dekret Wodza Naczelnego L. 2763 z 15 marca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 13, poz. 409 Krzyż Niepodległości – 9 listopada 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych – 23 lipca 1973 Złoty Krzyż Zasługi – 21 marca 1929 „za zasługi, położone w powstaniu wielkopolskiem”M.P. z 1929 r. nr 72, poz. 148.Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 29 maja 1932 r., Nr 10, s. 163. Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy – 6 marca 1931 Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 – 1928 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości – 1928 Krzyż Armii Krajowej – 1979 „za pracę konspiracyjną w obozach jenieckich” Państwowa Odznaka SportowaNa podstawie fotografii Odznaka Strzelecka niemieckie Krzyż Żelazny I klasy Krzyż Żelazny II klasy
Przypisy
Bibliografia Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych. Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932. Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego M.S.Wojsk. Nr 37 z 24 września 1921 r.
Linki zewnętrzne [dostęp z dnia: 2015-07-14]
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Tomasza Zana Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Strzelecką Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie Centrum Wyszkolenia Łączności Kategoria:Oficerowie dowództwa Armii „Pomorze” Kategoria:Pochowani na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu Kategoria:Polscy jeńcy niemieckich obozów jenieckich Kategoria:Pułkownicy łączności II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – oficerowie armii Cesarstwa Niemieckiego Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni niemieckim Krzyżem Żelaznym Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919) Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Łomiankami (1939) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Wojskowi związani z Przemyślem Kategoria:Zmarli w 1981