Historia socjalizmu w Wielkiej Brytanii sięga okresu przed XIX wiekiem. Filozofia socjalistyczna rozwija się w tym kraju od okresu angielskiej wojny domowej, utopijnych filozofów na czele z Robertem Owenem aż po reformatorską Partię Pracy.

Wstęp Reformacja w Wielkiej Brytanii, zapoczątkowana w latach 30 XVI wieku, przebiegała równolegle do przemian Europy kontynentalnej. W tym okresie działali protosocjalistyczni myśliciele jak Tomasz Morus - twórca konceptu utopii i zniesienia własności prywatnej. Nurt ten zyskał nowy wymiar wraz z pojawieniem się radykalnych purytanów, którzy dążyli do zreformowania anglikanizmu i narodu. Ostatecznie nastroje społeczne i kryzys polityczny spowodowały wybuch gwałtownej rewolucji społecznej zwanej angielską wojną domową, w której wielu późniejszych działaczy socjalistycznych widziało pierwszą udaną rewolucję przeciwko średniowiecznemu porządkowi feudalnemu.

Po wojnie pojawiło się wiele grup proto-socjalistycznych. Najważniejszą z nich byli lewelerzy, którzy popierali reformy wyborcze, powszechne sądownictwo, progresywne opodatkowanie oraz zniesienie monarchii, arystokracji i cenzury. Lewelerzy występowali przeciwko rządowi Olivera Cromwella.

XIX wiek Robert Owen i rewolucja przemysłowa mały|Robert Owen Rewolucja przemysłowa, czyli stopniowe przejście z gospodarki rolniczej ną przemysłową, rozpoczęło się w Wielkiej Brytanii ponad 30 lat przed resztą świata. Chłopi porzucali pracę na polach i rozpoczynali prace w kopalniach i zmechanizowanych fabrykach, nazwanych przez poetę Williama Blake'a „Dark, Satanic Mills” (pol. ciemne szatańskie młyny). Przerażające warunki pracy w połączeniu z wpływami rewolucji francuskiej skłoniły wielu intelektualistów w stronę socjalizmu.

Za pioniera brytyjskiego socjalizmu uważany jest Walijczyk Robert Owen, działający w New Lanark, w Szkocji. Owen w należącej do niego fabryce zatrzymał zatrudnianie dzieci poniżej 10 roku życia, a zamiast pracy zorganizował on im darmową edukację. Dzięki dodatkowym środkom bezpieczeństwa poprawie uległy również warunki pracy i życia wszystkich jego pracowników. Bezskutecznie próbował wpłynąć na parlament aby zakazał pracy dzieci, oraz udzielał się w ruchu spółdzielczym. Jego czołowym projektem było założenie utopijnej wspólnoty New Harmony w Stanach Zjednoczonych. Eksperyment ten jednak zakończył się niepowodzeniem po trzech latach w wyniku braku doświadczonych rąk do pracy oraz chaosowi w zarządzaniu.

Związki zawodowe Historia ruchów związkowych w Wielkiej Brytanii zaczęła się już w średniowiecznym systemie gildii. Związki zawodowe były przedmiotem represji władz brytyjskich do 1824 roku, kiedy to parlament uchwalił ustawę Combination Laws Repeal Act, znoszącą zakaz zrzeszania się robotników. Bojowość robotników przejawiała się w ruchu luddyzmu i była widoczna w walkach takich jak szkockie powstanie w 1820 roku, gdzie 60 tysięcy pracowników próbowało zorganizować strajk generalny. Próba ta została jednak udaremniona przez władze.

Od 1830 roku podjęto kilka prób stworzenia ógolnokrajowych związków zawodowych. Pierwszą próbą było założenie w 1834 roku przez Roberta Owena „National Consolidated Trades Union”. Bardziej trwałe związki zawodowe powstały dopiero po 1850 roku - były one lepiej zorganizowane, a w swoich postulatach mniej radykalne.

W 1860 roku założono London Trades Council, który odegrał kluczową rolę w założeniu w 1868 roku Kongresu Związków Zawodowych (TUC). Prominentnym działaczem związkowym został Tom Mann, który swoimi publikacjami przyczynił się do ustanowienia przez Kongres ośmio-godzinnego dnia pracy jednym z głównych postulatów do realizacji.

Chrześcijański socjalizm mały|James Keir Hardie Wraz z powstaniem nonkonformistycznych nurtów religijnych, w szczególności metodyzmu, nowe grupy religijne odegrały znaczącą rolę w rozwoju związków zawodowych i brytyjskiego socjalizmu. Radykalne społecznie nurty zdobyły wielu wiernych zwłaszcza wśród górników z północnej Anglii i WaliiMethodism and the Labour Movement, Oxford Handbooks Online.

Pierwsza grupa nazywająca się chrześcijańskimi socjalistami została utworzona w 1848 roku, a na jej czele stanął Frederick Maurice. Członkowie grupy wywodzili się głównie z czartystów. Grupa przetrwała sześć lat - w jej strukturach doszło do rozłamu między zwolennikami Maurice'a, który zakładał chrześcijańską i stopniową odnowę społeczeństwa, a współzałożycielem organizacji Johnem Malcolmem Ludlowem, który postulował budowę demokratycznych spółdzielni robotniczych i reformy na wzór socjalizmu francuskiego.

Ożywienie chrześcijańskiego socjalizmu nadeszło wraz z nowym pokoleniem w latach 80. XIX wieku - wtedy to należący do Kościoła Pracy (ang. Labour Church) James Keir Hardie połączył radykalne postulaty polityczne Johna Ludlowa z ewangelicznym wezwaniem do walki o prawa robotników, kładąc fundamenty pod powstanie brytyjskiej Partii Pracy. W 1892 roku Hardie został wybrany pierwszym posłem robotniczym do Izby Gmin Wielkiej Brytanii.

Czartyzm mały|Informacja o demonstracji czartystów Ruch czartystowski istniał w latach 1836-1849 i był pierwszym masowym ruchem rewolucyjnym brytyjskiej klasy robotniczej. Czartyści, na czele z Feargusem O’Connorem i Williamem Lovettem, postulowali powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn od 21 roku życia oraz demokratyczne reformy parlamentu brytyjskiego. Swoje założenia zawarli w tzw. "Karcie praw ludu" (ang. The People's Charter, stąd nazwa ruchu) z 1838 roku. Wiece i demonstracje organizowane przez ruch gromadziły miliony proletariuszy i przedstawicieli drobnomieszczaństwa. W 1842 roku czartyści złożyli do parlamentu petycję z liczbą 3,3 miliona podpisów, która była powtórzeniem postulatów zawartych w "Karcie praw ludu" oraz stworzeniem nowych, takich jak zniesienie ceł na importowane zboże, wolność zrzeszania się, kontrola nad przytułkami dla ubogich robotników czy utworzenie autonomii irlandzkiej.

Rząd stopniowo poddał ruch brutalnym represjom, a jego przywódcy zostali aresztowani. Osłabiona organizacja uległa podziałom. Choć przygotowane przez ruch petycje nie osiągnęły zamierzonego celu, rząd uległ niektórym postulatom czartyzmu. W rezultacie skrócono dzień pracy w przemyśle do 10,5 godzin (po Compromise Act z 1850), kobietom i dzieciom zakazano pracować w kopalniach do 10 roku życia, złagodzono przepisy dotyczące ubogich oraz wycofano się z ograniczeń handlowych i ceł zaporowych na zboże, co przyczyniło się do spadku cen żywności.

Karol Marks i marksizm Karol Marks i Fryderyk Engels w czasie pracy w Anglii współorganizowali kilka małych grup emigracyjnych, w tym Związek Komunistów. Praca Engelsa z 1845 roku pt. „Położenie klasy robotniczej w Anglii”, wydana w Anglii w 1892 roku, stała się popularna wśród robotników. Początkowo jednak marksizm nie miał dużego wpływu na klasę robotniczą w Wielkiej Brytanii.

Pierwszą nominalnie marksistowską organizacją była Federacja Socjaldemokratyczna, założona w 1881 roku.

Partia jednak szybko uległa podziałom wewnętrznym. Na ich bazie William Morris założył Ligę Socjalistyczną w 1884 roku, którą aktywnie wspierał Fryderyk Engels i córka Marksa, Eleanora. Już w 1904 roku powstała kolejna grupa rozłamowa Socjalistyczna Partia Wielkiej Brytanii. Z Federacji Socjaldemokratycznej w 1903 roku odeszła kolejna grupa, która założyła nową partię pod nazwą Socjalistyczna Partia Pracy.

Chociaż marksizm miał wpływy w Wielkiej Brytanii, były one znacznie mniejsze niż w wielu innych krajach europejskich. Większe wpływy wśród socjalistów znaleźli filozofowie tacy jak John Ruskin i John Stuart Mill. Niektórzy niemarksistowscy teoretycy stwierdzili że Wielka Brytania jako jeden z najbardziej demokratycznych krajów Europy tego okresu, nie potrzebowała rewolucyjnych zmian, tym samym większe możliwości miał parlamentarny, reformistyczny socjalizm.

Lib-Labs i Indenpendent Labour Party W 1867 roku weszła w życie ustawa „Reform Act 1867”, która zwiększyła prawo wyborcze mężczyzn z 1,3 miliona do 2,5 miliona uprawnionych osób. Nowi wyborcy głosowali początkowo na Partię Liberalną, jednak z czasem masowo zaczęło dochodzić do przepływu elektoratu liberałów do powstających organizacji socjalistycznych. Sytuację te wykorzystała Partia Konserwatywna, dążąc do wzmocnienia kandydatów socjalistycznych przeciwko swoim odwiecznym liberalnym wrogom.

W wyborach parlamentarnych w 1874 roku liberałowie nie wystawili kontrkandydatów dla dwójki przywódców górników, Thomasa Burta i Alexandra MacDonalda. W wyniku tej decyzji oboje zostali wybrani do parlamentu. Ruch ten wpisywał się w taktykę polityczną Liberałów, którzy w ten sposób ograniczali przepływ wyborców z klasy robotniczej. Wybrani w ten sposób kandydaci pracowniczy znani byli jako „Liberal-Labour” lub w skrócie „Lib-Labs”.

W 1888 roku parlamentarzysta Robert Bontine Cunninghame Graham opuścił Partię Liberalną i założył wspólnie z działaczem chrześcijańskiego socjalizmu Keirem Hardiem Szkocką Partię Pracy. Szkocka Partia Pracy podjęła decyzję o samorozwiązaniu w 1893 i weszła w skład struktur Niezależnej Partii Pracy.

XX wiek thumb|600px|Przedział czasowy rozwoju organizacji socjalistycznych Wielkiej Brytanii Na początku XX wieku ruchy socjalistyczne, na czele z Towarzystwem Fabiańskim, Federacją Socjaldemokratyczną oraz Niezależną Partii Pracy, zaczęły konsolidować swoje siły.

Narodziny Partii Pracy W 1900 roku, przedstawiciele różnych związków zawodowych, oraz część działaczy Niezależnej Partii Pracy, Towarzystwa Fabiańskiego i Federacji Socjaldemokratycznej, założyli Komitet Reprezentacyjny Pracy na czele z Keirem Hardiem i Ramsayem MacDonaldem. W wyborach w 1900 roku Komitet zdobył dwa mandaty.

W 1906 roku Komitet po dołączeniu do Międzynarodówki Socjalistycznej zmienił nazwę na aktualną „Partię Pracy”. W tym samym roku przed wyborami Partia zawarła pakt o nieagresji wyborczej z Partią Liberalną, który zakładał nie wystawianie przeciwko sobie kandydatów wzajemnie antykonserwatywnych. Dzięki temu posunięciu Partia Pracy w wyniku wyborów otrzymała 29 mandatów.

Sufrażystki mały|Sylvia Pankhurst Kampania na rzecz praw wyborczych dla kobiet rozpoczęła się w Wielkiej Brytanii w połowie XIX wieku. Pomimo powiązań z klasą wyższą, do sufrażystek należały również osoby powiązane z ruchami socjalistycznymi. Jedną z takich działaczek była Eleanora Marx - córka Karla Marxa. Niektórzy socjaliści byli jednak przeciwnikami emancypacji lub po prostu ją ignorowali - przedstawicielami tej orientacji wśród socjalistów byli Robert Blatchford, właściciel gazety The Clarion oraz Ernest Bax - jeden z pierwszych działaczy na rzecz praw mężczyzn. Na początku XX wieku kampania na rzecz praw kobiet stała się bardziej dynamiczna i zdobyła popularność wśród klasy robotniczej. W październiku 1912 roku sufrażystka Sylvia Pankhurst rozpoczęła w East End w Londynie kampanię na rzecz tworzenia kobiecych związków zawodowych, a w 1916 roku zaangażowała się w utworzenie Socjalistycznej Federacji Robotniczej, która stała się jedną z organizacji współzałożycielskich Komunistycznej Partii Wielkiej Brytanii. W 1918 roku kobiety z określonym cenzusem majątkowym oraz powyżej 30 roku życia otrzymały pierwsze prawo głosu, a w 1928 roku na mocy ustawy Equal Franchise Act 1928 zrównano prawa wyborcze kobiet i mężczyzn powyżej 21 roku życia.

Syndykalizm i I wojna światowa Zwolennicy amerykańskiego działacza Daniela De Leona w Federacji Socjaldemokratycznej, głównie w Szkocji, odłączyli się od partii w 1903 roku, tworząc Socjalistyczną Partię Pracy. Pozostała część Federacji utworzyła w 1911 roku partię marksistowską, pod nazwą Brytyjska Partia Socjalistyczna (BSP). Działalność obu tych partii skupiła się na syndykalizmie związków zawodowych. W tym okresie socjaliści, tacy jak John MacLean, prowadzili na terenie Szkocji masowe strajki i demonstracje na rzecz lepszych warunków pracy oraz wprowadzenia czterdziesto-godzinnego dnia pracy.