Stefan Loitz (Stefan Lois, Stephan Loitz, Stefan Loytz; ur. 1507, zm. styczeń 1584) – szczeciński kupiec i bankier, rajca Szczecina, sekretarz króla Zygmunta II Augusta, członek Komisji Morskiej, jeden z wysłanników królewskich na kongres szczeciński w 1570 roku.
Był synem Jana (II) Loitza, burmistrza Szczecina, oraz Anny Glinecke. W latach 1545-57 był rajcą w Szczecinie. W 1560 r. poślubił Beatę von Dassel, wdowę po lüneburskim patrycjuszu i warzelniku Casparze Viscule, która wniosła do małżeństwa udziały w warzelni w LüneburguSchröder‑Bornkampf, B. (2022). Gdańskie i lüneburskie inwentarze rodziny kupieckiej Loitzów jako źródło do historii sztuki i kultury XVI wieku. Porta Aurea, (21) 2022, s. 258, 265. https://doi.org/10.26881/porta.2022.21.11. Prowadził interesy m.in. w Schwerinie, Elblągu, Lüneburgu, Lubece, Lublinie, Prenzlau oraz w Danii. Podróżował też parokrotnie do Francji. Jedna z tych podróży w 1554 roku przyczyniła się do kłopotów Loitza. Cesarz Karol V oskarżył go o paktowanie z Francją, a Loitz z trudem uniknął aresztowania. Za udzielane Zygmuntowi Augustowi pożyczki (np. na zakup arrasów królewskich) otrzymał szerokie uprawnienia do sprzedaży soli w Koronie, wywozu soli z Wieliczki oraz zarządzania komorami solnymi w Toruniu i BydgoszczyLoitz Stefan, Zygmunt Boras, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XVII, 1972, s. 529–531. W 1560 r. uzyskał przywilej budowy warzelni soli w Toruniu. Od 1568 roku Loitz wraz z bratankiem Janem był członkiem Komisji Morskiej powołanej przez Zygmunta AugustaStanisław Bodniak, "Komisja morska Zygmunta Augusta", "Rocznik Gdański" R. 4-5, 1930-1931"Komisja Morska. Tekst polski dokumentów erekcyjnych", (tłum. Wanda Jaszczołt), Nautologia, rok III (1968), nr 1-2 (9-10), s. 37-42. W latach 1568-69 pośredniczył w pozyskaniu pożyczki 100 tysięcy talarów dla Zygmunta Augusta, zabezpieczonej na dochodach Komisji Morskiej. Formalnie kredytodawcami byli książęta pomorscy, choć głównym dostawcą kapitału były rodziny patrycjuszowskie z Pomorza i Brandenburgii, w tym dom Loitzów. Sam Stefan Loitz zapewnił 9 tys. talarówStanisław Bodniak, "Polska a Bałtyk za ostatniego Jagiellona", Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, nr 3, 1939–1946, s. 126. W 1570 uczestniczył jako jeden z wysłanników królewskich w kongresie szczecińskimStanisław Bodniak, "Kongres szczeciński na tle bałtyckiej polityki polskiej", Kraków 1929, s. 32. Kryzys handlu zbożem i solą, wzrost kosztów transportu przez Sund oraz obciążenia związane z pożyczką dla Zygmunta Augusta zachwiały finansami domu handlowo-bankowego Loitzów, doprowadzając go do kryzysu płynności i niewypłacalności na Pomorzu. Stefan Loitz pod koniec życia zamieszkał najpierw w Nowym Dworze u Jana Loitza młodszego a później u swojego krewnego Marcina Feldstedta w Czyżykowie (Zeisgendorf) koło Tczewa, gdzie zmarł.
Przypisy
Bibliografia
Zygmunt Boras, "Loitz Stefan (1507-1584)", [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XVII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1972, s. 529-531.
Kategoria:Bankierzy I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani ze Szczecinem przed 1945 Kategoria:Urodzeni w 1507 Kategoria:Zmarli w 1584 Kategoria:Sekretarze Zygmunta II Augusta Kategoria:Członkowie Komisji Morskiej 1568–1572