Województwo katowickie – dawne województwo w południowej Polsce, istniejące w latach 1975–1998 jako jedno z 49 ówcześnie funkcjonujących. Obejmowało centralną część wcześniejszego dużego województwa katowickiego oraz północno-zachodnią część województwa krakowskiego i rejon Raciborza z województwa opolskiego. Powierzchnia województwa wynosiła 6650 km², ludność w 1998 3894,9 tys. osób (ponad 86% w miastach). Od 1999 obszar dawnego województwa, z wyjątkiem rejonu Olkusza i Chrzanowa oraz miasta i gminy Brzeszcze, stanowi trzon województwa śląskiego.
Geografia Województwo katowickie leżało w południowej części Polski. Obejmując w granicach z lat 1975–1998 obszar 6650 km², zaliczało się do województw średniej wielkości.
Długość granic województwa katowickiego wynosiła w 1998 723 km. Województwo graniczyło z województwami bielskim, częstochowskim, kieleckim, krakowskim i opolskim oraz z Czechosłowacją, a następnie Czechami. Rozciągało się między 49°50' i 50°36' N (rozciągłość z południa na północ – 87 km) oraz między 18°03' i 19°57' E (rozciągłość z zachodu na wschód – 136 km).
Najwyżej i najniżej położonymi punktami województwa katowickiego były:
najwyższym położonym – Góra Zamkowa k. Ogrodzieńca (504 m n.p.m.); najwyżej położoną miejscowością – Ogrodzieniec (430 m n.p.m.); najniżej położonym – Turze k. Kuźni Raciborskiej (178 m n.p.m.); najniżej położoną miejscowością – Kuźnia Raciborska (180 m n.p.m.).
Województwo rozciągało się na obszarze Wyżyny Śląskiej, Kotliny Oświęcimskiej i Raciborskiej oraz Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Na obszarze województwa przeważały mało urodzajne gleby bielicowe i brunatne, jedynie w części południowej i wschodniej występowały żyźniejsze gleby lessowe. Głównymi rzekami były Wisła, Odra i Przemsza; na obszarze województwa zaczynały swój bieg Warta i Pilica. Województwo leżało na dziale wodnym Wisły i Odry, co przy wielkiej koncentracji ludności i przemysłu powodowało deficyt wody; w celu zaopatrzenia Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w wodę wybudowano szereg sztucznych zbiorników wodnych (największym było Jezioro Goczałkowickie na Wiśle, o powierzchni 32 km²).
Województwo katowickie, wraz z województwami bielskim, częstochowskim i opolskim, tworzyło makroregion południowy.
Historia W efekcie reformy administracyjnej z 1975, tworzącej 49 województw i likwidującej powiaty, województwo katowickie otrzymało nowy kształt terytorialny:
z północnej części województwa katowickiego utworzono województwo częstochowskie, w skład którego weszła Częstochowa oraz byłe powiaty częstochowski, kłobucki, lubliniecki i myszkowski oraz część zawierciańskiego; na południu powstało województwo bielskie, które objęło dotychczasowe powiaty miejskie Bielsko-Biała i Cieszyn oraz większość gmin dawnych powiatów bielskiego i cieszyńskiego (z Ustroniem i Wisłą); do województwa katowickiego przyłączono natomiast obszar powiatu raciborskiego z miastem Racibórz (z województwa opolskiego) oraz powiat miejski Jaworzno i część powiatów chrzanowskiego, olkuskiego i oświęcimskiego z Chrzanowem, Olkuszem, Trzebinią-Sierszą i Brzeszczami (z województwa krakowskiego).
Reformę z 1975 poprzedziła (już od 1973) akcja łączenia mniejszych miast i gmin z jednostkami większymi. W przeddzień wejścia w życie reformy, 27 maja 1975, w województwie katowickim zniesiono 22 miasta i 17 gmin:
Będzin wchłonął miasto Grodziec; Bytom wchłonął miasto Radzionków i gminę Stolarzowice; Dąbrowa Górnicza wchłonęła miasto Strzemieszyce Wielkie; Jastrzębie-Zdrój wchłonęło gminy Ruptawa i Szeroka; Katowice wchłonęły miasta Kostuchna i Murcki oraz gminę Kostuchna; Leszczyny wchłonęły miasto Czerwionka; Mikołów wchłonął gminę Mokre; Mysłowice wchłonęły miasto Wesoła i gminę Wesoła; Orzesze wchłonęło gminę Gardawice; Piekary Śląskie wchłonęły miasto Brzeziny Śląskie; Pszczyna wchłonęła gminy Goczałkowice-Zdrój i Wisła Wielka; Rybnik wchłonął miasta Boguszowice i Niedobczyce; Sosnowiec wchłonął miasta Kazimierz Górniczy, Klimontów i Zagórze; Tarnowskie Góry wchłonęły miasta Miasteczko Śląskie i Strzybnica; Tychy wchłonęły miasta Bieruń Stary, ImielinImielin został następnie z dniem 1 lutego 1977 włączony do Mysłowic (). i Lędziny oraz gminy Bieruń Stary, Imielin i Lędziny; Wodzisław Śląski wchłonął miasta Pszów, Radlin i Rydułtowy oraz gminę Marklowice; Zawiercie wchłonęło miasto Poręba; Ząbkowice wchłonęły gminy Łosień, Wojkowice Kościelne i Ząbkowice; Żory wchłonęły gminę Baranowice.
W chwili wejścia w życie reformy (1 czerwca 1975) województwo katowickie dzieliło się na 47 miast i 61 gmin:
miasta Będzin, Brzeszcze, Bukowno, Bytom, Chorzów, Chrzanów, Czechowice-Dziedzice, Czeladź, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jaworzno, Jastrzębie-Zdrój, Jeleń, Katowice, Knurów, Kuźnia Raciborska, Leszczyny, Libiąż, Łaziska Górne, Łazy, Mikołów, Mysłowice, Ogrodzieniec, Olkusz, Orzesze, Piekary Śląskie, Pszczyna, Pyskowice, Racibórz, Ruda Śląska, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Siewierz, Sławków, Sosnowiec, Świętochłowice, Tarnowskie Góry, Toszek, Trzebinia-Siersza, Tychy, Wodzisław Śląski, Wojkowice, Wolbrom, Zabrze, Zawiercie, Ząbkowice i Żory; gminy Babice, Bełk, Bestwina, Bobrowniki, Bojszowy, Bolesław, Byczyna, Chrzanów, Chwałęcice, Gaszowice, Godów, Gorzyce, Jawiszowice, Kamieniec, Klucze, Kobiór, Kornowac, Kromołów, Krupski Młyn, Krzanowice, Krzyżanowice, Kuźnia Raciborska, Libiąż, Ligota, Lubomia, Lyski, Łazy, Miedźna, Mierzęcice, Mszana, Myślachowice, Nakło, Nędza, Ochojec, Ogrodzieniec, Olkusz, Ornontowice, Pawłowice, Pietrowice Wielkie, Pilica, Poniszowice, Przyszowice, Psary, Rudnik, Rudy, Rudziniec, Siewierz, Sośnicowice, Suszec, Świerklaniec, Świerklany, Tąpkowice, Toszek, Trzebinia-Siersza, Tworóg, Wielowieś, Wolbrom, Zbrosławice, Zebrzydowice, Żarnowiec i Żernica.
Już w 1977 przeprowadzono pierwszą zmianę podziału administracyjnego województwa; zniesiono wówczas cztery miasta i dziewięć gmin, kolejnych osiemnaście gmin scalono (w ramach dziewięciu dotychczas istniejących), trzem zmieniono nazwy i siedziby władz, utworzono też trzy nowe gminy, wreszcie zmieniono granice dwóch gmin. Liczba jednostek stopnia podstawowego w województwie zmniejszyła się do 89: 43 miast i 46 gmin, przy czym 16 miast posiadało wspólne z gminami władze.
Odtwarzanie jednostek rozpoczęło się już od 1982. W 1990 województwo dzieliło się na 93 podstawowe jednostki administracyjne (45 miast i 48 gmin, w tym 15 miast i gmin ze wspólnymi władzami).
Sztucznie wyznaczone granice miast i gmin nie utrzymały się długo po upadku w Polsce ustroju komunistycznego. Dążąc do redukcji liczby jednostek administracyjnych, często łączono miejscowości sobie obce, o odmiennej historii i kulturze. Po wyborach samorządowych z 1990 dążenia odśrodkowe przybrały na sile, doprowadzając do przywrócenia samodzielności wielu miejscowościom przymusowo połączonym z większymi jednostkami. Powołano też urzędy rejonowe, namiastki powiatów.
1 stycznia 1999, w następstwie kolejnej reformy administracyjnej, województwo katowickie zostało zlikwidowane, stając się rdzeniem nowego województwa śląskiego; z ziem małopolskich w województwie śląskim pozostało jedynie Jaworzno.
Ważniejsze zmiany administracyjne 1 lutego 1977: zniesiono miasta: Jeleń (włączony do Jaworzna), Sławków (włączony do Dąbrowy Górniczej), Wojkowice (włączone do Będzina), Ząbkowice (włączone do Dąbrowy Górniczej, z wyjątkiem sołectw Podwarpie, TrzebiesławiceZ dniem 1 stycznia 1993 Trzebiesławice przyłączono do Dąbrowy Górniczej ()., Tuliszów, Warężyn i Wojkowice Kościelne, które włączono do gminy Siewierz), połączono gminy: Bestwina i Ligota w gminę Czechowice-Dziedzice z siedzibą w Czechowicach-Dziedzicach, Kamieniec i Zbrosławice w gminę Zbrosławice z siedzibą w Zbrosławicach, Kornowac i Lyski w gminę Lyski z siedzibą w Lyskach, Krupski Młyn i Tworóg w gminę Tworóg z siedzibą w Tworogu, Miedźna i Jawiszowice w gminę Brzeszcze z siedzibą w Brzeszczach, Myślachowice i Trzebinia-Siersza w gminę Trzebinia z siedzibą w TrzebiniNazwa miasta Trzebinia-Siersza została z dniem 1 lutego 1977 zmieniona na Trzebinia ()., Nakło i Świerklaniec w gminę Świerklaniec z siedzibą w Świerklańcu, Poniszowice i Rudziniec w gminę Rudziniec z siedzibą w Rudzińcu, Rudy i Kuźnia Raciborska w gminę Kuźnia Raciborska z siedzibą w Kuźni Raciborskiej, zmieniono nazwy gmin: Bełk na Leszczyny z przeniesieniem siedziby władz do Leszczyn, Bolesław na Bukowno z przeniesieniem siedziby władz do Bukowna, Suszec na Żory z przeniesieniem siedziby władz do Żor, zniesiono gminy Bojszowy (włączając Bojszowy do Tychów), Byczyna (włączoną do Jaworzna), Chwałęcice (włączając Chwałęcice do Rybnika), Kobiór (włączając Kobiór do Tychów), Kromołów (włączoną do Zawiercia), Ochojec, Ornontowice, Przyszowice i Żernica, utworzono gminy: Gierałtowice z siedzibą w Gierałtowicach, z obszaru znoszonej gminy Przyszowice oraz sołectw Bujaków i Ornontowice ze znoszonej gminy Ornontowice, Pilchowice z siedzibą w Pilchowicach, z obszaru znoszonej gminy Żernica oraz sołectw Ochojec i Wilcza ze znoszonej gminy Ochojec, Pszczyna z siedzibą w Pszczynie, z obszaru sołectw Studzionka, Wisła Mała i Wisła Wielka z miasta Pszczyny, Jankowice i Studzienice ze znoszonej gminy Bojszowy oraz sołectw Czarków i Piasek ze znoszonej gminy Kobiór; 1 października 1982: odtworzono miasto Poręba oraz gminy Bestwina i Miedźna, nazwę gminy Żory zmieniono z powrotem na Suszec z powtórnym przeniesieniem siedziby władz do Suszca; 15 marca 1984 odtworzono miasto Sławków; 2 kwietnia 1991: odtworzono miasta Bieruń i Lędziny oraz gminy Bojszowy, Kobiór, Krupski Młyn, Ornontowice i Wyry, nazwę gminy Bukowno zmieniono z powrotem na Bolesław z powtórnym przeniesieniem siedziby władz do Bolesławia; 1 stycznia 1992: odtworzono miasta Rydułtowy i Wojkowice oraz gminę Goczałkowice-Zdrój, połączono w gminy wiejsko-miejskie jednoimienne miasta i gminy ze wspólnymi władzami: Brzeszcze, Chrzanów, Czechowice-Dziedzice, Kuźnia Raciborska, Leszczyny (zmieniając nazwę miasta i gminy na Czerwionka-Leszczyny), Libiąż, Łazy, Ogrodzieniec, Olkusz, Pszczyna, Siewierz, Toszek, Trzebinia i Wolbrom; 1 stycznia 1993 utworzono gminę Jejkowice z części gminy Gaszowice oraz odtworzono gminę Kornowac; 30 grudnia 1994: utworzono gminę Chełm Śląski z części Mysłowic, odtworzono miasta Imielin, Miasteczko Śląskie i Pszów oraz gminę Marklowice; 1 stycznia 1997 odtworzono miasto Radlin oraz zmieniono nazwę gminy Tąpkowice na Ożarowice; 1 stycznia 1998 odtworzono miasto Radzionków.
Podział administracyjny