Poczesna – gmina wiejska w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim. W latach 1975–1998 gmina administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

Siedziba gminy to Poczesna.

31 grudnia 2014 gminę zamieszkiwały 12 782 osoby. Natomiast według danych z 31 grudnia 2017 roku gminę zamieszkiwało 12 705 osób.

Według danych z 31 grudnia 2019 roku gminę zamieszkiwało 12 707 osób.

Historia gminy Poczesna Dzieje gminy Poczesna sięgają odległych czasów. Najstarsze wzmianki dotyczące Huty Starej, Nierady i Nowej Wsi pochodzą z XVIII w. Słowik był wymieniony w dokumencie z roku 1629, a Wrzosowa wspomniana przez Jana Długosza w roku 1470. Poczesna również pojawia się w pismach Długosza, ale pierwsza wzmianka o niej jako wsi królewskiej pochodzi z roku 1578.

W roku 1606 została w Poczesnej erygowana parafia. Poczesna należała do starostwa olsztyńskiego jako ośrodek jednego z czterech kluczy tego starostwa. Klucz pocześniański zasilał skarb koronny znacznymi zyskami, było to 37% dochodów całego starostwa. Do klucza należało 12 wsi, 5 folwarków, 4 wójtostwa i Częstochowa. Poczesna leżała wówczas w powiecie lelowskim, w województwie krakowskim.

W wyniku II rozbioru Polski wieś znalazła się w zaborze pruskim, w prowincji Prusy Południowe ze stolicą w Poznaniu. Leżała w powiecie częstochowskim, w departamencie łęczyckim, następnie piotrkowskim, a od 1798 roku w departamencie kaliskim.

W latach 1807–1815 Poczesna znajdowała się w granicach Księstwa Warszawskiego, w powiecie częstochowskim, w departamencie kaliskim.

W Królestwie Polskim Poczesna była siedzibą jednej z pięciu ekonomii rządowych regionu częstochowskiego. Leżała w powiecie częstochowskim, w obwodzie wieluńskim, w województwie kaliskim, od 1837 roku w guberni kaliskiej. W 1811 roku naddzierżawcą dóbr rządowych był Stanisław Ciszkowski, a w 1822 roku Benedykt Lemański.

Ukazem carskim z dnia 4 listopada 1841 roku część Ekonomii Poczesna została prawem majoratu nadana rosyjskiemu generałowi artylerii Michałowi Sobolewowi. Darowizna wynosiła ponad 3000 morgów ziemi. Ofiarowana część dóbr rządowych została oznaczona jako B, natomiast część, która nie była ofiarowana, jako A. W 1854 roku w skład tych dóbr wchodziły folwarki, wsie i ich części oraz pustkowia wymienione w tabeli 1. + Tabela 1. Dobra rządowe Poczesna w 1854 roku Wzmianki z ksiąg parafialnych zgodnie z informacjami gmin Folwarki Nazwa morgi Częśćdóbr Adamów 89 B Hutki 147 A Joachimów 377 A Karolina 106 B Klepaczka 444 A Lepisz 54 B Łysice 350 A Mirów 726 A Młynek 600 B Mstów 108 A Osiny(Borek) 402 B P. 287 B Rękawice 414 A Siedlce 347 A Staropole 481 A Wsie i ich części Nazwa morgi Częśćdóbr BargłyWzmianka w księgach parafialnych (rok): Bargły, Całka, Klepaczka (1631); Wanaty (1662); Młynek (1729); Kukuły (1748); Klepaczka (1783); Lepis (1791); Borek folwark, Karolina (1793); Dębowiec (1804). 634 B Brzyczów 447 A Hutki 430 A Jamki 875 A Klepaczka 252 A Kowackie 17 A Kusięta 1311 A Luszczyn 511 A Łazia 554 A Łysice 350 A Małusze Małe 265 A Mirów 2019 A Nieradza 1813 A Osiny 604 B Osiny 4 A Poczesna 1252 B PoczesnaCzęść wsi. 60 A Rękoszewice 1760 A Wąsosz 710 A Wilki 1 A Własna 429 A Siedlce 347 A Srocko 604 A Starcza 1432 A Sygatka 518 A Sieraków 801 A Wanaty 648 B Zawada 414 A Zawitna 893 A Zawodzie 1 A Pustkowia i lasy Nazwa morgi Częśćdóbr Bodary b.d. A Borek b.d. A Bugaj b.d. A Całka b.d. B Grzybów(Kozery) b.d. A Kobyłka b.d. A Kowackie b.d. B Królik b.d. A Kukuły b.d. A Kuźnica b.d. A Leśniaki b.d. A Mazur b.d. A miasto Mstów b.d. A Patys b.d. A Pestrzak b.d. A Pilawka b.d. A Rogaj(Rogacz) b.d. B Skłudzie b.d. A sołectwo Wiercios b.d. A Szymczyki b.d. B Waloszczyk b.d. A Wilki b.d. B wujostwo Przyrów 75 A wujostwo Siedlce b.d. A Wygoda b.d. A Zawodzie b.d. B Zimna Woda b.d. A Zdechlaki b.d. A lasy 8737 A lasy 1663 B Części folwarków Nazwa morgi Częśćdóbr Lepisz 5 A Borowe 47 A Skrajnice 16 A Poczesna 60 A Kolonie Nazwa morgi Częśćdóbr Dębowiec 133 A Staropole 1107 A Młyny Nazwa morgi Częśćdóbr Małusze Małe b.d. A Wiercios b.d. A Zawada 23 A

W latach 1842–1867 gmina Poczesna leżała w powiecie wieluńskim, w guberni kaliskiej. Od 1867 roku wchodziła w skład powiatu częstochowskiego w guberni piotrkowskiejPostanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, s. 279).. Majorat Poczesna po zmarłym w 1866 r. gen. Sobolewie odziedziczył jego syn Michał, a po nim jego siostra księżna Eliza Teniszew. Na mocy ustawy z 25 lipca 1919 r. majoraty przeszły na własność Skarbu Państwa.

thumb|left|Gmina na tle zmieniającego się podziału administracyjnego powiatu częstochowskiego

Gminę zniesiono w 1868 roku, a z jej obszaru utworzono gminy Bargły i Kamienica PolskaPostanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, s. 359).Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom III – Województwo Kieleckie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.. Przed 1880 gmina Kamienica Polska wchłonęła gminę Bargły. Natomiast w 1923 roku z gminy Kamienica Polska (wtedy już o obszarze gminy Poczesna sprzed 1868) wyodrębniono nową gminę Poczesna o podobnym zasięgu terytorialnym co gmina Bargły po 1868 roku..

Pod koniec XIX wieku czynne już były w Poczesnej i Borku kopalnie rudy żelaza, a w związku z powstaniem Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej na początku XX wieku została założona cegielnia w Korwinowie.

Obecna gmina Poczesna jako pełnoprawna jednostka administracji państwowej została ustanowiona 24 lutego 1923 roku, obejmując wsie: Poczesna, Bargły, Zawisna i Dębowiec oraz folwarki: Poczesna, Adamów, Borek, Michałów, Młynek, osadę leśną Lepisz oraz lasy skarbowe obszaru 3332 morgi. Gmina wchodziła w skład powiatu częstochowskiego, województwa kieleckiego.

Dekretem Adolfa Hitlera z 8 października 1939 roku teren gminy Poczesna wraz z dwunastoma innymi z powiatu częstochowskiego został wcielony do III Rzeszy. Jedynie niewielka część okolic Wrzosowej pozostała w obrębie Generalnego Gubernatorstwa. Tereny te znajdowały się w okręgu urzędowym (niem. Amtsbezirk) Kamienica Polska (zmieniono nazwę na Hochsteinau) w powiecie Blachownia w rejencji opolskiej w prowincji Śląsk (od stycznia 1941 roku w nowej prowincji Górny Śląsk). Podczas II wojny światowej zginęło w różnych okolicznościach 108 mieszkańców gminy.

Po II wojnie światowej gmina Poczesna weszła w skład powiatu częstochowskiego, województwa kieleckiego, a od 1950 roku województwa katowickiego. W latach 1954–1973 Poczesna była siedzibą gromady. W związku z reformą administracyjną kraju od 1 czerwca 1975 roku Poczesna należała do województwa częstochowskiego, od 1 stycznia 1999 r. stała się częścią powiatu częstochowskiego, województwa śląskiego.

W 2010 roku miejscowości gminy leżące nad rzeką Wartą zostały nawiedzone przez powódź.

mały|Szyb nieczynnej kopalni Dębowiec w Dębowcu

Kopalnie rud żelaza Gmina Poczesna położona jest w Częstochowskim Okręgu Przemysłowym oraz na terenie Częstochowskiego Obszaru Rudonośnego. W XIX i XX wieku na terenie gminy działało około 16 kopalni. W latach 80. XX wieku kopalnie zlikwidowano. Na terenie gminy znajduje się wiele pokopalnianych hałd i nieczynna sieć kolejki wąskotorowej łącząca dawne kopalnie rudy żelaza. Eksploatowaną rudą był syderyt FeCO3 w postaci płaskur i konkrecji (sferosyderytów). Wychodnie rudy są jeszcze widoczne w wielu miejscach gminy. W gliniankach, gdzie wydobywano iły doggeru (okresu Jury środkowej).

Położenie geograficzne thumb|left|Gmina Poczesna na obszarze Powiatu Częstochowskiego Gmina Poczesna położona jest w Obniżeniu Górnej Warty, na Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej, która jest częścią Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Wschodnia granica gminy przylega do północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Granice gminy wyznacza sąsiedztwo z miastem Częstochowa oraz 5 gminami: Kamienica Polska, Starcza, Poraj, Konopiska, Olsztyn. Ogólna powierzchnia 6,013 ha, z czego większość gruntów zaliczana jest do klasy V, VI, a więc do gleb mało urodzajnych. Gmina liczy 12634 mieszkańców (2010), podzielona jest na 14 sołectw obejmujących 18 wsi, ma charakter przemysłowo-rolniczy. Stan mienia komunalnego wynosi 172 ha. W każdym z sołectwie określone zostały rejony do zabudowy, najliczniejsze we Wrzosowej i Poczesnej. Gmina wchodzi w skład Aglomeracji Częstochowskiej, zajmując trzecie miejsce co do gęstości zaludnienia, po Częstochowie i Rędzinach. Obszar gminy jest objęty przez Częstochowski Okręg Przemysłowy, czego przejawem były w XIX i XX wieku liczne kopalnie rud żelaza na terenie gminy, fabryka cementu czy cegielnia, obecnie zlikwidowane.

Ważnym elementem usytuowania geograficznego jest droga szybkiego ruchu Warszawa – Katowice. Przez gminę przebiega linia kolejowa nr 1 Warszawa Centralna – Katowice.

Środowisko geograficzne jest dość jednolite dla całego obszaru. Wyjątek stanowią Wzgórza Wrzosowskie – 304 m n.p.m., leżące na krawędzi Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (najwyższym wzniesieniem jest wzgórze Kamionka leżące na granicy Wrzosowej i Częstochowy).

Środowisko na terenie gminy jest zdegradowane w wyniku działalności górniczejDegradacja środowiska spowodowana działalnością górniczą w rejonie częstochowskim.. Oprócz tego obszar gminy został podzielony przez drogę krajową nr 1, we wsi Sobuczyna znajduje się składowisko odpadów, a w okolicy Nierady znajdował się do 1989 roku poligon wojskowy.

Krzyżujące się drogi w kierunku Zawiercia, Opola, Katowic i Częstochowy mają korzystny walor w rozwoju gospodarczym gminy. mały|Kościół św. Jana Chrzciciela w Poczesnej

Parafie rzymskokatolickie na terenie gminy Parafia św. Jana Chrzciciela w Poczesnej Parafia Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa we Wrzosowej Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Nieradzie

Szkolnictwo w gminie Poczesna Poczesna

Początki szkolnictwa w Poczesnej sięgają już XVIII wieku – pierwszy budynek szkolny został wybudowany w 1792 r. w oparciu o decyzje i środki Komisji Edukacji Narodowej. Wiek XIX to okres rozbiorów – nie ma państwa polskiego i polskie szkolnictwo praktycznie nie istniało. Ponowne nauczanie w Poczesnej ma związek z działalnością Polskiej Macierzy Szkolnej – stowarzyszenia, które powstało w 1905 r. W wykazie szkół Macierzy Szkolnej w 1906 r. Poczesna widnieje na pierwszym miejscu w regionie częstochowskim. W dwudziestoleciu międzywojennym istniała już szkoła 7-klasowa, która początkowo mieściła się w budynkach prywatnych. Nowy, piętrowy budynek szkoły (obecny ośrodek zdrowia) został wybudowany w 1937 r. – w tamtym czasie był to najokazalszy budynek w gminie. W czasie II wojny światowej nauczyciele mieszkający w Poczesnej prowadzili tajne nauczanie. 1 września 1945 r. rozpoczęła ponownie swoją działalność 7-klasowa szkoła podstawowa, która ma siedzibę w budynku wybudowanym przed wojną. Na początku lat 60. XX wieku w ramach ogólnopolskiego programu „Tysiąc Szkół na Tysiąclecie” rozpoczęto budowę nowoczesnego budynku szkolnego, którego otwarcie nastąpiło 1 września 1965 r. Dla podkreślenia związku ziem gminy z górnictwem szkole nadano imię zmarłego w 1963 r. pisarza Gustawa Morcinka, którego twórczość osadzona była w realiach tradycji górniczych Śląska. W 1999 r. oddano do użytku nowy budynek, w którym do 2019 r. funkcjonowało Gimnazjum, od 2002 r. pod patronatem K.K. Baczyńskiego. W 2011 roku oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej im. G. Morcinka. Szkoła Podstawowa położona jest w Kolonii Poczesnej.

mały|Szkoła podstawowa w Nieradzie

Huta Stara B