Joseph HilariusH. Kahnt podaje również (jako pierwsze) imię Johann (Das große Münzlexikon..., dz. cyt. poniżej). (von) Eckhel (ur. 13 stycznia 1737 w Enzersfeld w Dolnej Austrii, zm. 16 maja 1798 w Wiedniu) – austriacki numizmatyk, duchowny (jezuita), twórca numizmatyki naukowej.
Życie Urodzony w rodzinie zarządcy dóbr księcia Montecuccoli, ukończył najpierw szkołę jezuicką, a następnie po odbyciu nowicjatu wstąpił w Wiedniu (1751) do zakonu jezuitów (Societas Jesu). Oprócz przyswojenia sobie wiedzy klasycznej wraz z greką i hebrajskim, studiował teologię w Leoben i filozofię oraz matematykę w Grazu. Po otrzymaniu święceń kapłańskich (1764) podjął działalność jako wykładowca w Leoben, Steyr i Wiedniu, gdzie w kolegium jezuickim wykładał retorykę.
Numizmatyką zaczął interesować się i zajmować pod wpływem jezuity Josepha Khella prowadzącego tam gabinet numizmatyczny, a poświęcił się jej całkowicie wskutek choroby uniemożliwiającej mu nauczanie (1772). Wspólnie z Khellem bądź samodzielnie opracował numizmatyczne kolekcje P. Granelli, de Savorgnano oraz węgierskich arystokratów – hr. Mihaly Viczaya i hr. Pála Festeticsa, które weszły w skład zbiorów cesarskich. Za zezwoleniem władz zakonu w sierpniu 1772 r. udał się w podróż naukową do Włoch – do Bolonii, Rzymu i Florencji, gdzie zajmował się kolekcją numizmatów wielkiego księcia Toskanii (późniejszego cesarza Leopolda II) zawierającą dawny zbiór kardynała Leopoldo de′Medici.
Powróciwszy do Wiednia już po kasacie w Austrii zakonu jezuitówOdtąd był inkardynowany jako duchowny (ksiądz) diecezjalny w Wiedniu., powołany został przez cesarzową Marię Teresę na stanowisko kuratora działu monet antycznych w Cesarskim Gabinecie Monet (1775), a po śmierci swego zwierzchnika został dyrektorem całości zbioru (1776). W tymże roku ogłosił drukiem wybór monet ze zbiorów Habsburgów jako pierwszą swą doniosłą publikację numizmatyczną. Równolegle powołano go na profesora w katedrze starożytności i nauk pomocniczych historii na Uniwersytecie Wiedeńskim (1775). Obydwie te funkcje pełnił dozgonnie.
Zmarł i pochowany został w Wiedniu, gdzie w 1872 r. nazwano jego nazwiskiem ulicę (Eckhelgasse) w dzielnicy Favoriten. W 1880 na polecenie wiedeńskiego Towarzystwa Numizmatycznego wybito ku jego czci medal portretowy projektu A. Scharffa.
Dzieło numizmatyczne thumb|Przerys monety w podręczniku Eckhela Nazywany częstokroć "ojcem wiedzy numizmatycznej" i "koryfeuszem numizmatyków", Eckhel uważany jest za faktycznego twórcę numizmatyki naukowejWybity w stulecie jego urodzin medal Luigi Manfrediniego nosi napis: SYSTEMATIS REI NVMARIAE ANTIQVAE CONDITORI (Twórcy starożytnej numizmatyki naukowej), zaś austriacki poeta Johann N. C. Michael Denis (również jezuita) poświęcił mu dwuwiersz: Eckhelium brevis hora tulit, sed diva Moneta/Scripta viri secum vivere secla iubat.. Za jego najwybitniejsze dzieło uchodzi 8-tomowy erudycyjny traktat Doctrina numorum veterum (1792-1798), w którym wyłożył dostępną wówczas wiedzę numizmatyczną wraz ze sformułowanymi przez siebie zasadami. Stosując je w pracy naukowej, kładł nacisk na wierne i staranne opisy przedstawień i legend poszczególnych numizmatów, z dokładnym uwzględnieniem rodzaju materiału (metalu, stopu) i zaznaczaniem wykrytych przy tym imitacji i fałszerstw. W ten sposób sklasyfikował ponad 70 tys. typów monetPor. H. Fiedorow-Dawydow, Monety opowiadają o historii, Warszawa 1966, s. 28; J. Babelon, La numismatique antique, Paris 1970, s. 9..
Zbiory muzealne organizował, porządkował i opisywał według nowych kryteriówDotychczas monety porządkowano według materiału (metalu krążka) i wymiarów (średnicy krążka), jak również w porządku alfabetycznym odczytanych nazw, ignorując trudny do ustalenia porządek chronologiczny.: z wyraźnym podziałem na monety greckie oraz rzymskie, szeregowane z kolei w układzie geograficznym wokół basenu Morza Śródziemnego (z zachodu Europy na wschód, a następnie znów w kierunku zachodnim na lądzie afrykańskim). Monety rzymskie podzielił chronologicznie na wczesny pieniądz odlewany (aes grave), na bite stemplem monety republikańskie – anonimowe i sygnowane imiennie przez monetarii – oraz na emisje cesarskie. Układ ten, obowiązujący w numizmatyce klasycznej do dziś, zastosował przy opracowywaniu nowego dwutomowego katalogu z komentarzem krytycznym, zatytułowanego Catalogus Musei Caesarei Vindobonensis numorum veterum (1779). Był też autorem napisanego na polecenie cesarza Józefa II podręcznika Kurzgefasste Anfangsgründe zur alten Numismatik (1786), tłumaczonego na francuski, włoski i łacinę, i szeroko używanego w Europie w ciągu niemal stulecia.
Inne najważniejsze publikacje Numi veteres anecdoti ex Museis Caesareo Vindobonensi (2 tomy, 1775) Sylloge II numorum veterum anecdotorum Thesauri Caesarei cum commentariis (1786) Descriptio numorum Antiochiae Syriae (1786) Choix de pierres gravées du Cabinet Imperial des Antiques – opis zbioru gemm (1788) Addenda – rękopisy opublikowane pośmiertnie przez Antona von Steinbüchela (1826)
Uwagi
Bibliografia Peter Robert Franke, Eckhel, Joseph Hilarius von [w] Neue Deutsche Biographie, t. 4 (Berlin 1959), s. 302n. Grand Larousse encyclopédique, t. 4 (Paris 1961), s. 330 Podręczna encyklopedya kościelna, t. IX-X (Warszawa 1906), s. 303 Helmut Kahnt, Das große Münzlexikon von A bis Z, Regenstauf 2005, s. 112
Kategoria:Austriaccy numizmatycy Kategoria:Austriaccy jezuici Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wiedeńskiego Kategoria:Urodzeni w 1737 Kategoria:Zmarli w 1798