thumb|Herb króla Polski Augusta III Sasa jako wikariusza Świętego Cesarstwa Wikariusz Świętego Cesarstwa Rzymskiego, wikariusz Rzeszy () – urząd powstały na mocy Złotej Bulli cesarza Karola IV z 10 stycznia 1356 roku. Zadaniem wikariuszy było wypełnianie zadań interrexa, czyli administrowanie Świętym Cesarstwem Rzymskim w czasie bezkrólewia.
Rola wikariuszy w ustroju Rzeszy Tron w Rzeszy niemieckiej był elekcyjny. Kiedy władca zmarł, a jego następca nie został wybrany za jego życia, władzę w cesarstwie przejmowali wikariusze. Wszystkie akty wydane przez nich podczas interregnum podlegały ratyfikacji przez nowo wybranego władcę. Wikariuszami byli na mocy Złotej Bulli z 1356, od momentu jej wydania, dwaj elektorzy cesarstwa: Książę Saksonii (palatyn saski) dla Saksonii, Westfalii i reszty północnych terenów cesarstwa, oraz Palatyn reński dla Frankonii, Szwabii, Nadrenii i reszty południowych terenów cesarstwa.
W 1648 roku rozpoczął się spór o to, kto jest prawowitym wikariuszem. W 1623 r. tytuł elektorski palatyna reńskiego został przeniesiony na księcia Bawarii. Jednak już w 1648 roku utworzono osobny elektorski tytuł dla palatyna reńskiego, co doprowadziło do sporów z księciem Bawarii. W 1657 roku obaj ogłosili się wikariuszami, ale książę Saksonii uznał za prawowitego wikariusza elektora Bawarii. W 1711 r. elektor Palatynatu ponownie pełnił funkcję wikariusza, ale jego kuzyn został przywrócony na swoje stanowisko po jego renowacji trzy lata później. W 1724 r. dwaj elektorzy zawarli układ co do wspólnego działania jako wikariusze, lecz Sejm Rzeszy odrzucił to porozumienie. Wreszcie, w 1745 roku, w kolejnym układzie, elektorzy stwierdzili, że będą pełnić tę funkcję zamiennie. Porozumienie to zostało potwierdzone przez Sejm Rzeszy w Ratyzbonie w 1752 roku.
W 1806 r. cesarz Franciszek II ogłosił rozwiązanie Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jego decyzja o rozwiązaniu cesarstwa, a nie jedynie abdykacji miała mieć na celu zapobieżenie przejęciu władzy przez cesarskich wikariuszy i w konsekwencji wybrania Napoleona Bonaparte na cesarzaPeter H. Wilson, „Bolstering the Prestige of the Habsburgs: The End of the Holy Roman Empire in 1806”, The International History Review, Vol. 28, No. 4 (Dec., 2006), 730-736.
Lista wikariuszy Rzeszy 1437–1792 Początek bezkrólewia Zakończenie bezkrólewia Czas trwania Palatyn saski Palatyn reński 9 grudnia 1437śmierć Zygmunta Luksemburskiego 18 marca 1438wybór Albrechta II 3 miesiące i 9 dni Fryderyk II Łagodny, elektor Saksonii Ludwik IV, elektor Palatynatu 27 października 1439śmierć Albrechta II 2 lutego 1440wybór Fryderyka III 3 miesiące i 6 dni 12 stycznia 1519śmierć Maksymiliana I 17 czerwca 1519wybór Karola V 5 miesięcy i 5 dni Fryderyk III Mądry, elektor Saksonii Ludwik V, elektor Palatynatu 20 stycznia 1612śmierć Rudolfa II 13 czerwca 1612wybór Macieja 4 miesiące i 24 dni Jan Jerzy I, elektor Saksonii Fryderyk V, elektor Palatynatu 20 marca 1619śmierć Macieja 28 sierpnia 1619wybór Ferdynanda II 5 miesięcy i 8 dni 2 kwietnia 1657śmierć Ferdynanda III 18 lipca 1658wybór Leopolda I 15 miesięcy i 16 dni Jan Jerzy II, elektor Saksonii Ferdynand Maria, elektor Bawarii 17 kwietnia 1711śmierć Józefa I 12 października 1711wybór Karola VI 5 miesięcy i 25 dni Fryderyk August I Mocny, elektor Saksonii (król Polski) Jan Wilhelm, elektor Palatynatu 20 października 1740śmierć Karola VI 14 stycznia 1742wybór Karola VII 14 miesięcy i 25 dni Fryderyk August II, elektor Saksonii (król Polski) Karol I Albrecht, elektor Bawarii (wybrany na cesarza) 20 stycznia 1745śmierć Karola VII 13 września 1745wybór Franciszka I 7 miesięcy i 24 dni Maksymilian III Józef, elektor Bawarii 20 lutego 1790śmierć Józefa II 30 września 1790wybór Leopolda II 7 miesięcy i 10 dni Fryderyk August III Sprawiedliwy, elektor Saksonii Karol II Teodor, elektor Bawarii 1 marca 1792śmierć Leopolda II 5 lipca 1792wybór Franciszka II 4 miesiące i 4 dni
Przypisy
Zobacz też Elekcja cesarska Cesarz rzymski (Święte Cesarstwo Rzymskie)
Bibliografia Zbigniew Góralski: Pierwsza Rzesza Niemiecka, Książka i Wiedza, Warszawa 1975 Ustrój I Rzeszy niemieckiej w jęz ang.
Kategoria:Święte Cesarstwo Rzymskie !