thumb|Ilustracja uniwersytetu w Helmstedt z 17 wieku; Miedzioryt Matthäusa Meriana
Uniwersytet w Helmstedt (Academia Julia lub Academia Julia Carolina lub academia helmstadiensis) istniał w latach 1576–1810. Powstał na bazie Pädagogium Illustre, które było założone w 1571 roku w Gandersheim i 6 lipca 1574 roku zostało przeniesione do HelmstedtD. Schäfer, Das Pädagogium Illustre zu Gandersheim bis zu seiner Verlegung nach Helmstedt, in: Jahrb. d. Ges. f. Nieders. Kirchengeschichte 64 (1966), strona 107 ..
Historia Academia Julia została założona w północnej części NiemiecP. Baumgart, David Chytraeus und die Gründung der Universität Helmstedt, in: Braunschw. JB 42 (1961), strony 35−37 przez Juliusza, księcia Brunszwiku-Wolfenbüttel jako pierwszy zdecydowanie protestancki uniwersytet, a jej otwarcie odbyło się 15 października 1576 roku świątecznym nabożeństwem w kościele St.-Stephani-Kirche. Jej rektorami byli zawsze książęta Brunszwiku-Wolfenbüttel. Pierwszym rektorem był 12 letni syn założyciela, późniejszy książę Henryk Juliusz. Jej motto brzmiało Ex Forti Dulcedo"A z mocnego wyszła słodycz";(Księga Sędziów 14,14). Herba na pieczęci pokazuje walkę Samsona z lwem.
W 1592 roku rozpoczęto budowę głównego budynku uniwersytetu Juleum. Dzięki licznym znanym osobom reputacja uniwersytetu szybko się rozpowszechniła, tak że na początku 1625 roku był trzecim co do wielkości uniwersytetem w Niemczech. Rocznie przyjmowano przeciętnie 500Wilhelm Havemann: Geschichte der Lande Braunschweig und Lüneburg, Bd. 3, Verlag der Dieterichschen Buchhandlung, Göttingen 1857, strona 36 studentów. W tym samym czasie trwała wojna trzydziestoletnia i wybuch dżumy w Helmstedt, które to spowodowały zaprzestanie działalności do 1626 rokuFriedrich August Ludewig: Geschichte und Beschreibung der Stadt Helmstedt, Fleckeisensche Buchhandlung, Helmstedt 1821. W listopadzie 1625 roku jedna trzecia mieszkańców padła ofiarą zarazy i 295 domów było niezamieszkanychWilhelm Havemann: Geschichte der Lande Braunschweig und Lüneburg, Bd. 3, Verlag der Dieterichschen Buchhandlung, Göttingen 1857, S. 75.
Poprzez dominację rygorystycznego ortodoksyjnego-luterańskiego nastawienia wydziału teologicznego w Helmstedt, atrakcyjność Academia Julia spadła. Po założeniu kolejnych uniwersytetów na północy Niemiec, np. w Kilonii (1665), a szczególnie Reformuniversitäten (uniwersytet zreformowany) w Halle (1692) i przede wszystkim w Getyndze (1734), stał się w drugiej połowie XVIII wieku uniwersytetem prowincjonalnym, w którym studiowali mieszkańcy księstwa Brunszwik- Wolfenbüttel. Nie zmienił tego również krótki okres wzrostu studentów podczas wojny siedmioletniej. W 1795 roku studiowało tu zaledwie 97 studentów. Po upadku Świętego Cesarstwa Rzymskiego w latach 1803–1806 Helmstedt przeszło pod zarząd Królestwa Westfalii, którego królem został Hieronim Bonaparte, w którym istniały uniwersytety w Marburgu, Rinteln, Getyndze i Halle. W wyniku reformy przeprowadzonej w Królestwie Westfalii przez Johannesa von Müllera zlikwidowano uniwersytety w Rinteln i Helmstedt. Academia Julia została zamknięta w maju 1810 rokuU. Alschner, Universitätsbesuch in Helmstedt 1576–1810, Wolfenbüttel 1998, na koniec semestru zimowego 1809/1810, na rozkaz króla Hieronima z grudnia 1809 roku.
Studenci z Helmstedt wyróżniali się dużą skłonnością do pojedynków. Erdmann Uhsevgl. Max von Waldberg: Uhse, Erdmann. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 39, Duncker & Humblot, Leipzig 1895, strona 449. napisał w 1710 roku w Universal-geographisch-historisches Lexicon:
Reputację tą zawdzięczają prawdopodobnie płycie nagrobnej studenta Alexandra Kocka znajdującej się w kościele St.-Stephani-Kirche (Helmstedt), który poległ w pojedynku 26 lutego 1584 roku w wyniku odniesionych ranInschriftenkatalog: Stadt Helmstedt. Pojedynek ze śmiertelnym skutkiem w ostatnich latach uniwersytetu był także inspiracją do opowiadania Wilhelma Raabe Die alte Universität (1858) o historycznym spotkaniu absolwentów uniwersytetu 29 maja 1822 rokuWilhelm Raabe: Sämtliche Werke. Braunschweiger Ausgabe Band 2, 2. Aufl. 1992, III. Anmerkungen strona 597. books.google. Raabe cytuje tam również łacińską pieśń z melodią Gaudeamus igitur:
Była biblioteka uniwersytetu w Helmstedt Była biblioteka uniwersytetu w Helmstedt posiada jeszcze dzisiaj wybitny stan książek w ilości 35.000 tytułów, przeważnie z lat 1490-1810. Dalsza część zbiorów znajduje się w Herzog August Bibliothek w Wolfenbüttel.
Wydziały na uniwersytecie w Helmstedt Nauka na uniwersytecie została podzielona na trzy wydziały: teologiczny, prawniczy i medyczny, jak również podstawowy wydział filozoficzny z siedmioma sztukami wyzwolonymi.
Wydział teologii Johann Lorenz von Mosheim oprócz wielu pełnionych funkcji był również do 1747 roku profesorem na uniwersytecie w Helmstedt. Później brał udział w tworzeniu uniwersytetu w Getyndze, gdzie jako jedyny uczony w historii uniwersytetu pełnił funkcję kanclerza. Po podjęciu przez niego pracy w Getyndze rozpoczął się koniec uniwersytetu w Helmstedt. thumb|Kolorowany miedzioryt wykonany przez Marie Sibyllę Merian ze zbioru Metamorphosis insectorum Surinamensium, 1705
Wydział medycyny Początek badań epilepsji Profesor medycyny i botaniki Johann Andreas Stisser (1657–1700) rozpoczął tutaj badania epilepsji, w tym samym czasie jak jego kolega po fachu z Anglii Thomas Sydenham i 150 lat po Paracelsusie i stworzył pierwszy lek do prowadzenia terapii nie pochodzący z roślin.
Ogród botaniczny-Arboretum W 1692 roku Johann Andreas Stisser założył ogród z ziołami i roślinami leczniczymi jako Hortus medicus na własny koszt, ponieważ uniwersytetowi brakowało pieniędzy. Był to początek ogrodu botanicznego przy uniwersytecie w Helmstedt. Laurentius Heister (1683–1758), który w 1719 roku został powołany na profesora medycyny i botaniki założył ogród botaniczny, który w międzyczasie uniwersytet nabył od spadkobierców Johanna Andreasa Stissera. Na około 3000 m² terenu za kościołem St. Walpurgis-Kirche został stworzony nowy ogród. Dyrektorem ogrodu był między innymi Brandan Meibom podczas swojej pracy na uniwersytecie. Stan wówczas istniejących roślin w ogrodzie jest aktualnie dokładnie zachowanyHeister, Lorenz: Index plantarum rariorum atque officinalium, quas in hortum helmstadiensem intulit, 8.Aufl., Helmstedt 1730–1733Leinker, J. S.: Horti medici helmstadiensis praestantiam ex plantis rarioribus ibidem florentibus exhibet, 4. Aufl., Helmstedt 1746. Po likwidacji uniwersytetu w 1810 roku kolekcja roślin przeszła na własność uniwersytetu w GetyndzeBotanischer Garten der Universität Helmstedt Veröffentlichungen d. Helmholtz-Zentrum für Kulturtechnik.
Wydział prawa Wydział historii Uczony w prawie Johannes Borcholt był pierwszym profesorem na wydziale prawa na uniwersytecie w Helmstedt w latach 1576–1593 i jako były syndyk specjalizował się w prawie cywilnym. Był doradcą miasta Rostock, które wypłacało mu roczną pensję. Pracował również w 1584 roku w Güstrow przy umowie o spadek księcia Ulricha von Mecklenburg. Jako prorektor trudnił się także w 1577 roku i w latach 1585–1586 prawem urzędu Hofpfalzgrafenamt, co zostało przyznane uniwersytetowi jako instytucji. Podczas pracy jako profesor opublikował wiele publikacji, między innymi także opinię o żegludze dla miasta Marburg, pierwsze prawo żeglugi śródlądowejDas Wittenberger Gelehrtenstammbuch:das Stammbuch von Abraham Ulrich (1549–1577) und David Ulrich (1580–1623)/hrsg. vom Deutschen Historischen Museum Berlin.Bearb. von Wolfgang Klose. Unter Mitw. von: Wolfgang Harms…– Halle: Mitteldt. Verl., 1999, , strona 65 m.w.N..
Mimo że podczas wojny trzydziestoletniej w Helmstedt stacjonowały grupy żołnierzy to uniwersytet był chroniony i nie ucierpiał. Dopiero w latach 1625–1626 w wyniku epidemii dżumy, zostały zawieszone wykładyHandbuch der historischen Buchbestände in Deutschland. Digitalisiert von Günter Kükenshöner.Hrsg. von Bernhard Fabian. Hildesheim: Olms Neue Medien 2003. Bestandsgeschichte 1.5. Heinrich Wendt, który w 1630 roku został wybrany na sekretarza wydziału prawa przerwał studia i jak wielu innych studentów opuścił miasto.
Opinie w procesie czarownic Podstawę procesów w Świętym Cesarstwie Rzymskim stanowiły przepisy zawarte w Constitutio Criminalis Carolina ogłoszone przez Karola V. W porównaniu ze średniowiecznymi praktykami nowe przepisy stanowiły pewien postęp, ponieważ stosowanie tortur było ściśle uregulowane i zrezygnowano z sądu bożego. Przeprowadzony dowód winy uznawano tylko po przyznaniu się oskarżonego, które musiało być powtórzone bez tortur. Jednak porządek prawny katolickiego Karola V nie został przyjęty w całości w krajach ewangelickich. Przepisy te przewidywały, że magia będzie karana w przypadku wyrządzenia faktycznych szkód. W krajach ewangelickich ten przepis został zaostrzony, ponieważ magia przedstawiała pewien związek z diabłem i zatem zawsze jest godna śmierci. Na początku zadanie to przypadło wydziałowi prawa uniwersytetu w Helmstedt. Uniwersytety w Rinteln, Rostocku i Wittenberdze były czołowymi uniwersytetami, których prawnicy brali udział w procesach czarownic. Orzecznictwo na poszczególnych niemieckich wydziałach prawa bardzo się różniło. Uniwersytety w Helmstedt i Rinteln reprezentowały najostrzejszą linię co do ścigania domniemanych czarownicJoachim Woock, Geschichtswerkstatt Verden,"... so sie angeregten Lasters verdechtig machet...", Die letzten Hexenverfolgungen in den schwedischen Herzogtümern Bremen und Verden, m.w.N unter Berufung auf Schormann, Gerhard: Aus der Frühzeit der Rintelner Juristenfakultät, Bückeburg 1977. historicum.net. Na zlecenie administracji wydział prawa wystawił sporo opiniiSchormann, Gerhard, Hexenprozesse in Nordwestdeutschland, 1977, strona 25 https://d-nb.info/780058895 Claudia Kauertz, Wissenschaft und Hexenglaube. Die Universität Helmstedt 1576–1626, 2001. .. Znamienny jest przebieg postępowania i opinie uniwersytetu w Helmstedt w postępowaniu przeciwko Catharinie Ranzebach, które przeprowadzono w 1656 roku w brunszwickim urzędzie w mieście SchöningenHEYSER, Erich (1905): Hexenprozeß gegen Catharina Ranzebach, nach ihres Mannes Namen Martens die Martensche genannt. Behandelt im Amt Schöningen (Braunschweig) 1656. In: Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswisschenschaft 1905. 25, strony 559−584..
Lista znanych osób związanych z uniwersytetem Johann Arndt – absolwent wydziału medycyny i filozofii Ernst Daniel August Bartels – profesor medycyny Johann Barter – profesor prawa Johannes Borcholt -profesor prawa Gabriel Gottfried Bredow – profesor historii Giordano Bruno – profesor teologii Georg Calixt – profesor teologii Joachim Heinrich Campe – student teologii Johannes Caselius – profesor filozofii David Chyträus – profesor teologii Martin Chemnitz – profesor teologii i reformator Hermann Conring – absolwent i profesor retoryki i filozofii Johann Georg von Eckhart – profesor historii Carl Friedrich Gauss – absolwent matematyki Wilhelm Gesenius – absolwent teologii i filozofii Johann Ludwig Christian Carl Gravenhorst – studiował prawo Hermann von der Hardt – profesor filologii, orientalista Laurentius Heister – profesor medycyny i botaniki Johann Christian Ludwig Hellwig – profesor filozofii Heinrich Philipp Konrad Henke – absolwent teologii i filozofii, profesor teologii Tilemann Hesshus – profesor teologii Joachim Jungius – profesor medycyny Henryk Juliusz, Książę Brunszwiku-Wolfenbüttel - absolwent teologii Anton August Heinrich Lichtenstein – absolwent i profesor Heinrich Meibom – absolwent medycyny i profesor Heinrich Meibom der Ältere – absolwent filozofii i profesor Brandan Meibom – profesor medycyny i botaniki Hinrich Middeldorpf – student teologii i doktor filozofii Johann Lorenz von Mosheim – profesor teologii Michał Mostnik – student teologii Hermann Neuwalt – profesor medycyny Johannes Olearius (1546-1623) profesor teologii i filologii Heinrich Paxmann – profesor medycyny