Marianne Grunberg-Manago (ur. 6 stycznia 1921 w Piotrogrodzie w ZSRR, zm. 3 stycznia 2013 w Paryżu) – francuska biochemiczka, należąca do grupy pionierów badań kodu genetycznego; odkryła fosforylazę polinukleotydową (PNPazę), współpracowała z Severem Ochoa – późniejszym laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny (1959) „za odkrycie mechanizmów biologicznej syntezy RNA i DNA”, jako pierwsza kobieta zajmowała stanowiska prezesa Międzynarodowej Unii Biochemii i prezesa Francuskiej Akademii Nauk.
Życiorys Urodziła się w Petersburgu, w czasie, gdy kończyła się wojna domowa w Rosji, w rodzinie artystycznej (jej matka ukończyła studia architektoniczne, co było wówczas ewenementem). Wkrótce rodzice emigrowali z córką do Francji (miała wówczas 9 miesięcy). Żyli w Paryżu w ubóstwie, jako paryska bohema.
Szkołę średnią ukończyła w Nicei, korzystając z książek pożyczanych od nauczycieli, gdyż rodziców nie było stać na taki wydatek. Wahała się z wyborem kierunku studiów – myślała o dziennikarstwie, archeologii, krytyce sztuki. Na Uniwersytecie Paryskim studiowała równolegle literaturę porównawczą i biologię, zapisała się też na architekturę, jednak wybuch wojny uniemożliwił kontynuację studiów. Zastępczo uczyła się matematyki i nauk przyrodniczych w Nîmes. Później zainteresowała się biologią morską i zatrudniła się w , gdzie w 1947 r. uzyskała stopień doktora.
Po doktoracie rozpoczęła pracę naukową w paryskim Institut de Biologie Physico-Chimique (IBPC). W roku 1953 wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Pracowała początkowo w University of Illinois at Urbana, a następnie w New York University, gdzie w 1953 lub 1954 r. została przyjęta do laboratorium kierowanego przez Severa Ochoa (późniejszego laureata Nagrody Nobla). W 1955 r. Grunberg-Manago i Ochoa opublikowali w Journal of the American Chemical Society pracę, w której poinformowali o odkryciu fosforylazy polinukleotydowej (PNPazy). Jest to enzym z grupy polimeraz RNA, który katalizuje reakcję syntezy RNA oraz reakcję odwrotną. PNPaza została wkrótce potem wykorzystana w badaniach, które doprowadziły do rozszyfrowania kodu genetycznego (w 1961 r. Marshall Nirenberg i Johannes Matthaei za pomocą PNPazy otrzymali in vitro RNA o sekwencji poliU, który okazał się być matrycą do syntezy polifenyloalaniny; w ten sposób po raz pierwszy ustalono, jaka sekwencja nukleotydów odpowiada jakiemu aminokwasowi).
W roku 1956 Marianne Grunberg-Manago powróciła do IBPC w Paryżu. Otrzymała stanowisko kierownika Servicio de Bioquímica, w którym kontynuowała badania PNPazy, polinukleotydów i kodu genetycznego, a także mechanizmów biosyntez enzymatycznych.
Zmarła 3 stycznia 2013 po długotrwałej chorobie (ciężki udar mózgu 18 marca 2000). thumb|240px|Struktura PNPazy (trimer)
Publikacje (wybór) Marianne Grunberg-Manago jest autorką lub współautorką ponad 300 publikacji naukowych. Wybrane artykuły dotyczące PNPazy: 1955 – 1955 – 1956 – 1989 –
Odznaczenia i wyróżnienia Została uhonorowana tytułem Wielkiego Oficera Legii Honorowej. Była pierwszą kobietą-profesorem na Harvardzie i pierwszą kobietą na stanowisku prezesa Międzynarodowej Unii Biochemii (1985–1988) oraz na stanowisku prezydenta French Academy of Sciences (1995–1996). Była członkiem National Academy of Sciences i wielu innych towarzystw naukowych. W 1997 r. została członkiem zagranicznym PAN.
W roku 1966 otrzymała Grand Prix Charles-Leopold Mayer, a w roku 1996 – Diplôme d’Honneur FEBS (Federation of European Biochemical Societies). W 1993 odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.
Przypisy Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 września 1993 r. o nadaniu orderów ().
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci uczelni w Paryżu Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie National Academy of Sciences Kategoria:Francuscy biochemicy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Wielcy Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2013 Kategoria:Członkowie zagraniczni PAN Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu