Stanisław Kostka Krzymowski vel Karol Chudzicki vel Przedpełski vel Zaporski, ps. „Kostka”, „Stefan”, „Ikar”, TW „Pegaz” (ur. 13 listopada 1899 w Wąwolnicy, zm. 7 sierpnia 1969 w Montrealu) – major pilot Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, żołnierz Legionów Polskich, cichociemny.
Życiorys Urodził się w rodzinie Ludwika, pisarza gminnego, i Julii z domu Stagińskiej. Uczył się w Gimnazjum w Lublinie, jednak będąc piętnastolatkiem uciekł z domu i wstąpił do Legionów Polskich. W latach 1914–1917 walczył w 5 pułku piechoty Legionów Polskich, a od 1918 – ponownie ochotniczo – w 7 pułku ułanów lubelskich. W czasie wojny polsko-bolszewickiej został trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych.
28 maja 1923, po ukończeniu pięciomiesięcznego Kursu Doszkolenia dla chorążych i podchorążych Kawalerii i Wojsk Taborowych w Gnieźnie oraz mianowaniu na podporucznika, został przydzielony z dniem 1 kwietnia 1923 do 27 pułk ułanów w Nieświeżu. W tym samym roku powrócił do macierzystego 7 pułku ułanów lubelskich w Mińsku Mazowieckim. 13 lutego 1925 prezydent RP awansował go z dniem 1 lutego 1925 na porucznika w korpusie oficerów kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1925 i 2. lokatą.
W 1927 ukończył szkołę pilotów w Bydgoszczy. 11 czerwca 1927 został przeniesiony z korpusu oficerów kawalerii do korpusu oficerów lotnictwa i przydzielony do 4 pułku lotniczego w Toruniu. W latach 1933–1935 był dowódcą 43 eskadry towarzyszącej. 18 lutego 1939 został przeniesiony do 3 pułku lotniczego w Poznaniu. Od 1 marca do czerwca 1939 był dowódcą 33 eskadry towarzyszącej. thumb|kpt. pil. Stanisław Krzymowski (1938) We wrześniu 1939 służył w eskadrze zapasowej 3 pułku lotniczego. Przekroczył granicę polsko-węgierską 30 września 1939. W październiku znalazł się we Francji, gdzie został skierowany do Polskich Sił Powietrznych w Lyonie. W czerwcu 1940 dostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie został przydzielony do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Blackpool.
Po przeszkoleniu w zakresie współpracy z lotnikiem (odbiór zrzutów) został zaprzysiężony 13 grudnia 1940 w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza. Był cichociemnym, otrzymał Znak Spadochronowy nr 0001 i Bojowy Znak Spadochronowy – nr 1962 (odebrał je w Londynie dopiero w listopadzie 1946). Zrzutu dokonano w nocy z 15 na 16 lutego 1941 w ramach operacji „Adolphus” dowodzonej przez kapitana (flight lieutenant) F. Keasta z 419 Eskadry RAF do specjalnych zadań. Placówką odbiorczą pierwszego zrzutu cichociemnych na terenie Polski (tzw. Ekipy 0) miał być punkt 7,5 km na południe od Włoszczowy (był to w ogóle pierwszy zrzut alianckich żołnierzy w okupowanej Europie). Samolot Armstrong Whitworth Whitley Z-6473 nie dotarł do celu. Dokonano „dzikiego zrzutu” na terenie wsi Dębowiec, ok. 10 km na północny wschód od Cieszyna, na terenie włączonym do Rzeszy. Skakali: „Kostka” (dowódca ekipy), Józef Zabielski „Żbik” i kurier MSW bombardier Czesław Raczkowski „Orkan”, „Włodek”. „Żbik” w trakcie skoku uszkodził staw skokowy. Kurier został zatrzymany na granicy, jednak wszystkim pojedynczo udało się dotrzeć do Warszawy.
Krzymowski zajął się organizacją odbiorów zrzutów. Od marca 1941 do czerwca 1944 służył na stanowisku kierownika referatu lotnictwa Wydziału Lotnictwa Oddziału III Operacyjnego Okręgu Radom-Kielce AK. 11 listopada 1941 otrzymał swój czwarty Krzyż Walecznych. W czerwcu 1944 został przekazany do dyspozycji KG AK w związku z prowadzonym przeciw niemu dochodzeniem karnym. Od października 1944 ponownie służył w referacie lotnictwa Inspektoratu Piotrków Trybunalski AK. Po reorganizacji struktur, od 29 października 1944 pracował jako referent lotnictwa i kierownik odbioru zrzutów w Podokręgu Piotrków. Od 7 stycznia 1945 pracował jako kierownik referatu ewakuacji materiałowej Komórki Przerzutów Powietrznych „Syrena” Wydziału Lotnictwa Komendy Głównej AK. Po rozwiązaniu Armii Krajowej (19 stycznia 1945) pozostał w konspiracji.
W kwietniu 1945 został aresztowany przez NKWD w Łodzi. W sierpniu 1945 skazano go na 7 lat więzienia. Na mocy amnestii wyrok zmniejszono mu do 2 lat, a w grudniu 1945 jego wykonanie zawieszono na 2 lata. Został ponownie aresztowany w styczniu 1946 i osadzony w więzieniu w Kielcach, skąd zbiegł w kwietniu 1946. W lipcu 1946 pod fałszywym nazwiskiem podjął pracę w Szczecinie, po czym przez zieloną granicę wyjechał do Wielkiej Brytanii, a następnie osiedlił się w Kanadzie. W Wielkiej Brytanii pracował w firmie Cyclomat Ltd., i w fabryce urządzeń radarowych i telewizyjnych. W Kanadzie pracował jako salowy w szpitalu i pracownik fizyczny w magazynie. Ukończył kurs pielęgniarski i prowadził pensjonat dla emerytów.
Krzysztof Tochman pisze, że z akt IPN wynika, że Krzymowski podjął po wojnie współpracę ze służbami specjalnymi Polski Ludowej.
Został pochowany na Cmentarzu Weteranów w Montrealu, w alei zasłużonych () w Pointe-Claire przy 703 Donegani Ave (sektor P, kwatera a-6,P-7).
Stanisław Krzymowski był trzykrotnie żonaty: w 1928 ożenił się z Marią Chomenko (ur. 1911), z którą miał córkę Krystynę (ur. 1930, zm. 28 grudnia 2015). W 1952 ożenił się w Wielkiej Brytanii, a po raz trzeci – w Kanadzie z Marceliną Sokołow.
Awanse podchorąży – styczeń 1921 podporucznik – ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1923 i 3. lokatą w korpusie oficerów jazdy porucznik – 13 lutego 1925 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1925 i 2. lokatą w korpusie oficerów kawalerii kapitan – 12 marca 1933 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 i 38. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych (w marcu 1939, w tym samym stopniu i starszeństwie, zajmował 8. lokatę w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa) major – ze starszeństwem z dniem 15 lutego 1941
Ordery, odznaczenia i odznaki Krzyż Walecznych (trzykrotnie) „za czyny męstwa i odwagi wykazane w bojach toczonych w latach 1918–1921” Krzyż Walecznych „za czyny męstwa i odwagi wykazane w wojnie rozpoczętej 1 września 1939 roku” Złoty Krzyż Zasługi Medal Niepodległości (15 czerwca 1932)Zarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z Mieczami, Krzyża Niepodległości i Medalu Niepodległości () „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Srebrny Krzyż Zasługi (19 marca 1937)Zarządzenie o nadaniu Srebrnego Krzyża Zasługi () „za zasługi w służbie wojskowej”. Odznaka Pilota nr 1011 Znak Spadochronowy Medal za Odwagę w Sprawie Wolności (Wielka Brytania) Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa)
Upamiętnienie thumb|Pomnik cichociemnych w Dębowcu Na cmentarzu w Wąwolnicy (miejscu urodzenia Krzymowskiego) znajduje się pomnik poświęcony weteranom II wojny światowej. Umieszczono na nim pamiątkowe tabliczki z nazwiskami Polaków, którzy walczyli o wolną Polskę, wśród nich tabliczka poświęcona Stanisławowi Krzymowskiemu. W centrum wsi Dębowiec w 1991 odsłonięto pomnik upamiętniający pierwszy skok cichociemnych w Polsce. Stanisław Krzymowski został wybrany na patrona Gimnazjum Publicznego w Wąwolnicy (pozostałymi kandydatami byli Jan Paweł II i Stefan Wyszyński). 25 stycznia 2015 zostało założone Wąwolnickie Stowarzyszenie Strzeleckie „STEN” im. cc. mjr. Stanisława Krzymowskiego ps. „Kostka.”
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Stanisław Krzymowski na elitadywersji.org – kompendium wiedzy o 316 Cichociemnych spadochroniarzach Armii Krajowej
Kategoria:Cichociemni Kategoria:Dowódcy 43 Eskadry Towarzyszącej Kategoria:Kapitanowie lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Majorowie Polskich Sił Powietrznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pilota Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Oficerowie 7 Pułku Ułanów Lubelskich Kategoria:Oficerowie 33 Eskadry Towarzyszącej Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii francuskiej 1940 Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem za Odwagę w Sprawie Wolności Kategoria:Polscy lotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Porucznicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Szefowie Referatów Wydziałów Oddziałów Komend Okręgów AK Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Zmarli w 1969 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Okręgu Radom-Kielce AK Kategoria:Żołnierze Polskich Sił Powietrznych we Francji Kategoria:Ludzie urodzeni w Wąwolnicy