Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli – stowarzyszenie zrzeszające osoby zainteresowane działalnością na rzecz rozwoju społecznego i kulturalnego miasta Zduńska Wola. Celem działalności według założeń statutowych jest krzewienie miłości do Zduńskiej Woli, pielęgnowanie tradycji, upowszechnianie wiedzy o mieście, jego przeszłości, pracy i osiągnięciach bieżących.
Historia Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli powstało 14 maja 1975 r. z inicjatywy Jerzego Kozłowskiego i Jerzego Skowrońskiego. Jednak inicjatywa jego utworzenia zrodziła się już w 1968 r. wśród działaczy miejscowego Oddziału PTTK. Działalność Towarzystwa koncentrowała się w pracy Komisji: Wydawniczo-Historycznej, Propagandowo-Organizacyjnej z Sekcją Ochrony Zabytków i Środowiska, Łączności z Absolwentami i Byłymi Mieszkańcami Zduńskiej Woli, Izby Tkackiej, Byłych Wychowanków i Pracowników Liceum im. Kazimierza Wielkiego. Komisja Izby Tkackiej gromadziła i ewidencjonowała eksponaty z dziedziny tkactwa chałupniczego i pamiątki historyczne celem utworzenia Muzeum Historii Miasta, które oficjalnie rozpoczęło swoją działalność 1 kwietnia 1980 r. (organizator Bronisława Chadrysiak). W 1975 r. przy współpracy Urzędu Miejskiego zorganizowano w 150 rocznicę nadania Zduńskiej Woli praw miejskich sesję naukową pt. Przeszłość i przyszłość Zduńskiej Woli, połączoną z wystawą dokumentów historycznych nazwaną Zduńskowolana. TPZW było również pomysłodawcą i inicjatorem utworzenia w 1975 r. corocznych Dni Zduńskiej Woli. Staraniem Towarzystwa w 1976 r., po naukowym opracowaniu, przywrócono miastu historyczny herb Prawdzic-Ostoja. We wrześniu 1980 r. z inicjatywy TPZW odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Januszowi Teodorowi Dybowskiemu na budynku przy ul. Złotnickiego 13, a w 1987 r. Jerzemu Szaniawskiemu na budynku Miejskiej Biblioteki Publicznej przy ul. Łaskiej 12. Członkowie TPZW w 2004 r. czynnie byli zaangażowani w przygotowanie stałej wystawy muzealnej powstającego Muzeum Dziejów Zgromadzenia Księży Orionistów w Polsce z siedzibą w Zduńskiej Woli. TPZW posiada na swoim koncie ponad 130 regionalnych wydawnictw oraz broszur. Patronuje i jest w posiadaniu Galerii Niepospolitych Zduńskowolan, cyklu portretów autorstwa rysownika i członka stowarzyszenia Stanisława Klingera, wspierana notami biograficznymi najznamienitszych osób związanych z Zduńską Wolą. Dotychczas do galerii wprowadzono 66 osób.
W latach 1977–1988 TPZW posiadało swoją sekcję na terenie Warszawy, zrzeszając byłych mieszkańców miasta. Początkowo członkowie Towarzystwa urzędowali w pomieszczeniu Miejskiego Domu Kultury przy ul. Łaskiej 12. W 1994 r. Towarzystwo przeniosło się do Muzeum Historii Miasta Zduńska Wola przy ul. Złotnickiego 7. Od roku 2005 stowarzyszenie jest zrzeszone w Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych Rzeczpospolitej Polskiej. Od 2012 r. prowadzi kwestę na rzecz renowacji nagrobków na starym cmentarzu. Uchwałą Walnego Zebrania Członków z dnia 18 czerwca 2015 r. siedziba stowarzyszenia została przeniesiona do budynku przy ul. Złotnickiego 3 (II piętro). Od kwietnia 2016 r. stowarzyszenie znajduje się w budynku przy ul. Mickiewicza 4. 10 października 2016 r. TPZW zostało odznaczone medalem „Zasłużony dla Miasta Zduńska Wola”. Od listopada 2018 r. przy Towarzystwie działa Sekcja Miłośników Motoryzacji. W maju 2020 r. powstała Sekcja Badań Historycznych. Towarzystwo posiada również szkolne koło przy Szkole Podstawowej im. ks. Jana Twardowskiego w Janiszewicach. Od 2023 r. jest wydawcą czasopisma „Rocznik Zduńskowolski”. Rada Miasta Zduńska Wola uchwałą nr XIX/268/25 z dnia 29 października 2025 r. nadała pasażowi położonemu w centrum miasta nazwę Towarzystwa Przyjaciół Zduńskiej Woli. Nazwa ta została przyznana w uznaniu zasług Towarzystwa na rzecz rozwoju miasta oraz działalności na rzecz jego mieszkańców, a także w związku z jubileuszem 50-lecia jego działalności oraz 200-leciem nadania praw miejskich Zduńskiej Woli.
Znanymi członkami i działaczami Towarzystwa Przyjaciół Zduńskiej Woli byli: dr n. med. Stefan Chmiel (prezes Zarządu w latach 1975–1993), prof. dr Tadeusz Kobusiewicz (wiceprezes Zarządu w latach 1975–1979), Jerzy Kozłowski (wiceprezes Zarządu w latach 1975–2003), Feliks Rajczak (członek Zarządu w latach 1975–1979 i sekretarz w latach 1980–1987), dr Janusz Teodor Dybowski, Bogdan Ostromęcki, ks. prof. dr hab. Woldemar Gastpary, Stanisław Fuks (członek Zarządu Sekcji Warszawskiej w latach 1977–1984), dr hab. Marian Klimczak (członek Zarządu Sekcji Warszawskiej w latach 1983–1988), Józef Rezler, doc. dr Leon Feliks Kral i prof. dr hab. Józef Śmiałowski.
Działalność wydawnicza Znaczącym i liczącym się dorobkiem działalności Towarzystwa Przyjaciół Zduńskiej Woli są niewątpliwie osiągnięcia edytorskie. Jest wydawcą wielu książek, katalogów, broszur, folderów, programów i pocztówek, m.in. Maria Gołębianka-Żytomirska – malarstwo i poezja [folder], tekst Feliks Rajczak, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1975. Dwie pieśni o Zduńskiej Woli [broszura], Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1978. Przemysław Staszewski, Zduńskowolskie linoryty [katalog], Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1979. Herman Bertold (1885-1961). Malarstwo [folder], Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Wydział Kultury Urzędu Miejskiego w Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1981. Obrazy i słowa, red. Feliks Rajczak, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1982. Ryszard Poradowski, Zduńska Wola i okolice, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1984. Tadeusz Olejnik, Ochotnicza Straż Pożarna w Zduńskiej Woli 1878-1978. Zarys monograficzny, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Zarząd Wojewódzki, [Zduńska Wola] 1984 Wacław Pawlak, Miasto przy fabrycznym trakcie, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1986. Fraszki o Zduńskiej Woli, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1988. Józef Śmiałowski, Zakład Taboru Polskich Kolei Państwowych w Zduńskiej Woli-Karsznicach (1933-1993), Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, [Zduńska Wola] 1993. Jerzy Kozłowski, Miastu potrzebni, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 1995. Tadeusz Kościan, Kalendarium Zduńskiej Woli, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 1995. Przemysław Sowa, Komendanci ZWZ-AK w Obwodzie Sieradzkim, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2002. Helena Kozłowska-Dębicka, Zduńskowolskie wspomnienia, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2008. Jarosław Stulczewski, Damian Lewiński, Dzieje zawodowego pożarnictwa w Zduńskiej Woli 1957-2017, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2017. Mariusz Budkiewicz, Kapłani parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Zduńskiej Woli, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2018. Dawid Mazurkiewicz, Miasto Zduńska Wola w Polsce Odrodzonej 1918-1939 - z dziejów samorządu, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2018. Społeczeństwo i dzieje ziem powiatu zduńskowolskiego w walce o niepodległość, pod red. Jarosława Stulczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2018. Jarosław Stulczewski, Elżbieta Nejman, Czechy. Dzieje miejscowości, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2019. Między wiarą a tożsamością. Protestanci na ziemiach Polski centralnej, pod red. Jarosława Stulczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2020. Ewa Pohl, Remigiusz Neumann, 150 lat baptyzmu w Zduńskiej Woli 1870-2020, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2020. Mariusz Budkiewicz, Maksymilian M. Kolbe. Męczennik ze Zduńskiej Woli, wyd. II, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2021. Juliusz Madaliński, Magistrala z perłą w tle. Karsznice na łamach prasy w latach 1930-1939, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2023. Monografia Gminy Zduńska Wola. Od rozbiorów do współczesności, pod red. Jarosława Stulczewskiego, Zdzisława Włodarczyka, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli, Zduńska Wola 2023.
Przypisy
Bibliografia Leon Łoś (red.), Słownik polskich towarzystw naukowych, Polska Akademia Nauk, Warszawa 1982, tom III, s. 359–361. Jarosław Stulczewski, Towarzystwo Przyjaciół Zduńskiej Woli 1975-2015. Zarys monograficzny, Zduńska Wola 2015.
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Towarzystwa Przyjaciół Zduńskiej Woli Oficjalna strona Rocznika Zduńskowolskiego
Kategoria:Stowarzyszenia regionalne Kategoria:Zduńska Wola Kategoria:Powiat zduńskowolski